Versta staða sem gæti komið upp fyrir okkur Íslendinga væri að segja nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni og síðan ákvæðu Norðmenn að genga í ESB. Þá er EES fallið um sjálft sig og við utan ESB. Fylgi við aðildarumsókn hefur vaxið í Noregi. Hrund Rudolfsdóttir, athafnakona, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Það er verið að tala um að aðildarumsókn kosti kannski þegar á heildina er litið einhverja þrjá milljarða að klára viðræður, það er ekki mikill peningur. Það kostaði, held ég, þrjá milljarða að búa til ráðuneyti fyrir auka ráðherra í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur 2021. Á því kjörtímabili þá kostaði þrjá milljarða að búa til þetta ráðuneyti sem þurfti að búa til af því Sjálfstæðismenn þurftu að fá einn ráðherra í viðbót.
„Ef maður hugsar líka, það eru alveg rök með og á móti krónunni. Hins vegar er alveg ljóst að hún er okkur mjög dýr. Það er alveg klárt og þú sem hagfræðingur getur örugglega sagt mér betur hvað hún kostar á ári.
Sé hins vegar það niðurstaðan, að þetta er okkur of dýrt, þá er nú eins gott að við drífum okkur út úr því og drífum okkur þá yfir í evruna. Ef það er niðurstaðan, hver mánuður sem líður í því, hann kostar.“
Hann kostar og það er nefnilega málið og það hefur verið bent á það og líka út frá bara geopólitíkinni í dag og hvernig hlutir hafa skipast á alþjóðasviðinu að einmitt núna sé mjög góður gluggi fyrir okkur Íslendinga að láta reyna á hvaða samningsniðurstöðu við getum fengið. Við erum í EES. EES var búið til sem svona hálfgert bráðabirgðaákvæði á sínum tíma. Af hálfu ESB var alltaf hugsað: Svo koma EES-ríkin alla leið.
Við náttúrlega erum í EES og njótum mjög góðs af því að Norðmenn bera hitann og þungann af EES. Ef Norðmenn tækju upp á því, segjum að við segjum nei. Svo ákveða Norðmenn næsta ár …
„Þú sérð skoðanakannanir í Noregi, það er vaxandi stuðningur og einmitt sú staða væri hræðileg fyrir okkur.“
Þá er EES farið.
„Þá er það bara farið og við erum ein þarna einhvers staðar í einhverju sem yrði þá ekki viðhaldið væntanlega með sama hætti.“
Þá yrðum við að koma til ESB og segja, megum við koma inn? Við erum ekki að segja, megum við koma inn. Núna erum við að koma og segja, ókei, við skulum setjast niður og tala saman og sjá hvort við komumst að samkomulagi.
„Já. Ég veit það, þetta er ein af þeim breytum. Ég held það sé rétt hjá þér, nú er lag, nú er alla vega lag til að skoða þetta og leggja á borðin kosti og galla og ég skil alveg hins vegar í þessari umræðu, ég skil alveg sjónarmið sjávarútvegsins og ég skil bændur. Ég skil líka fólk sem býr úti á landi sem hefur kannski allt sitt undir þessum tveim greinum. Auðvitað, og við verðum að virða þessar skoðanir og taka þessi sjónarmið inn í hvernig við vegum og metum kostina. Þetta eru allt saman rök og það er ekkert og það hefur aldrei verið svoleiðis að það er ekkert í heiminum án ókosta.
Við verðum að vega saman svona heildarhagsmuni okkar allra og sjá hvað þetta gefur okkur á endanum. Og hérna, manni sýnist svona í skoðanakönnunum, það er svolítið sterk skipting á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðar en það er alveg eðlilegt.“
Já, já, það er ekkert óeðlilegt við það. Við sjáum hins vegar og það meira að segja kemur fram í þessari skýrslu sem að Bændasamtökin létu vinna fyrir sig. Það kemur fram í þeirri skýrslu, það kemur fram víðar, að á örfáum áratugum þá hefur bændum fækkað úr því að vera 8% af þjóðinni niður í 2%. Sauðfjárstofninn hefur minnkað úr 800.000 niður í 300.000. Það er hægt að reikna sig áfram í það að um miðja þessa öld þá verður landbúnaður bara söguleg neðanmálsgrein?
„Landbúnaður náttúrlega sem slíkur, ég held að það eigi við um bæði og sjávarútvegurinn sem slíkur. Ég held að við séum búin að ná kannski þeirri hagræðingu sem hægt er að vonast til og svona, hvað á ég að segja, sú hagræðing sem er eftir í landbúnaðinum, hún er búin í sjávarútveginum. En báðar þessar greinar eiga eftir að minnka sem hlutfall.
En auðvitað eru þetta grundvallaratvinnugreinar í landinu. Við viljum alltaf hafa þessar greinar sterkar og stórar og inn í þetta náttúrlega fléttast líka byggðamál sem þú getur aldrei aðskilið frá þessum tveimur.“
Í ESB er mjög mikill og ríkur skilningur á landbúnaði og byggðamálum og stuðningskerfi ESB við landbúnað, það snýst fyrst og fremst um byggðasjónarmið, ekki matvælaöryggi og framleiðslu, heldur byggð. Þannig að við sjáum það að fordæmin eru til staðar til dæmis frá Svíþjóð og Finnlandi sem að fengu algjöra undanþágu fyrir landbúnað norðan 62. breiddargráðu. Við erum norðan 62. breiddargráðu hér.
„Eins og maður finnur óþyrmilega fyrir í veðurfari. Landbúnaður á Íslandi, ég held hann eigi bara í ákveðinni tilvistarkreppu. Hann þarf að leysa hann með einhverjum hætti. Þannig að ég held að ef ég væri bóndi í dag og mér heyrist nú bændastéttin alveg meðvituð um það. Það er ákveðin hagræðing eða breytingar fram undan, no matter what, og það þarf ekki ESB til. Hvort að ESB sé jafnvel hjálp í því máli, gæti nákvæmlega komið með einhvern stuðning og þannig að við getum slitið í sundur þetta sem þarf að gerast, hagræðingu í landbúnaði og hins vegar við viljum ekki slaka á þessum byggðamálum. Við erum sammála um það að við viljum halda blómlegum byggðum í kringum allt landið. Kannski er þetta bara hreinlega lausnin og tímasetningin aftur góð, ég veit það ekki. Og hvað varðar sjávarútveginn, ég held sko auðvitað er þetta bara auðlindamálið og yfirráðið á auðlindunum en það einhvern veginn að það komi hérna inn einhver erlend fyrirtæki og svo framvegis. Ég held bara sjávarútvegsfyrirtækin í dag, þau eru bara orðin alþjóðleg fyrirtæki.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
