Baráttan við verðbólgu á Íslandi heldur áfram. Tvær meginorsakir ráða mestu. Annars vegar olíuverð á alþjóðlegum mörkuðum sem hefur áhrif á efnahagsmál um allan heim, einnig á Íslandi. Stríðsrekstur Bandaríkjamanna í löndunum fyrir botni Miðjarðarhafsins hefur sprengt upp verð á olíu sem er komið yfir 100 dollara sem þykir afleit staða sem veldur hækkunum á verðlagi um allan heim. Hin meginorsök verðlagshækkana á Íslandi eru innlendar hækkanir á nauðsynjavörum sem því miður virðast æði oft vera umfram tilefni. Þeir sem eru í aðstöðu til að hækka verð á vörum og þjónustu og velta hækkunum út í verðlagið virðast ekki hika við að gera það. Verðlagseftirlit Samkeppniseftirlitsins reynir sérstaklega að fylgjast með verðþróun á olíuvörum enda skiptir hún gríðarlegu máli fyrir allan almenning og atvinnulífið. En tekst það nógu vel? Olíufélögin eru oftar en ekki grunuð um að hækka verð á olíuvörum um leið og verðið hækkar á erlendum mörkuðum en virðast draga lappirnar þegar verðið erlendis lækkar. Þá er því borið við að í landinu séu svo miklar birgðir af vörum sem keyptar voru á háa verðinu sem þurfi að selja fyrst. Merkilegt að svo virðist sem engar birgðir séu til í landinu á gamla verðinu þegar erlenda verðið hækkar! Þessi hringekja er áratugagömul og virðist engan enda ætla að taka.
Orðið á götunni er að þeir sem gera kröfur á hendur ríkisstjórninni um að grípa til frekari ráðstafanna gegn verðbólgu á Íslandi séu að kalla eftir stórhertu verðlagseftirliti á vegum Samkeppnisstofnunar því ljóst er að Íslendingar hafa engin áhrif á þróun olíuverðs á heimsmarkaði. Við getum einungis haft áhrif á verðlagsþróun innanlands með því að eftirlit með verðþróun og verðmyndun verði sem virkast. Þeir sem kalla eftir því að ríkisstjórnin efli baráttuna gegn verðbólgu á Íslandi eru fyrst og fremst launþegahreyfingin og Samtök atvinnulífsins.
Matvörur og daglegar neysluvörur fólks hafa mest áhrif á verðlagsþróun ásamt olíuvörum og verðlagningu banka og vátryggingafélaga á þjónustu sinni. Með hækkandi olíuverði á heimsmarkaði hækka fargjöld flugfélaga yfirleitt án þess að við það verði ráðið því eldsneyti er svo stór hluti rekstrarkostnaðar þeirra.
Margir hafa ónotalega tilfinningu fyrir því hvernig fyrirtæki sem eru í aðstöðu til að hækka vöruverð umfram það sem nauðsyn ber til geri það samt. Þarna er vissulega átt við bæði heildsölu og smásölu á matvöru og öðrum daglegum neysluvörum fólks. Verðlagseftirlit Samkeppniseftirlitsins þarf að fylgjast sérstaklega með verðmyndun og verðlagningu hjá heildverslunum matvara og nauðsynjavara og einnig hjá stórmörkuðum og öðrum verslunum. Þessir aðilar ráða úrslitum um um verðbólgu á Íslandi og gera verður þá kröfu til þeirra að verslunin leggi sig fram í þessari baráttu en nýti ekki óþarfa tækifæri til hækkana.
Orðið á götunni er að engin matvara hækki eins mikið í verði og íslenskar landbúnaðarafurðir, kjötvörur og mjólk. Verðlagseftirlitið þarf að hafa sérstakar gætur á þróun verðs á landbúnaðarvörum og þá sérstaklega hvernig samspil framleiðenda og afurðastöðva í landbúnaði er háttað. Búið er að koma á nánast einokunarstöðu í landbúnaði með setningu umdeildra laga. Það kallar á sérstakt og aukið eftirlit með afurðastöðvunum. Íslenskir bændur njóta 30 milljarða króna niðurgreiðslna úr ríkisstjóri á ári og virðast hafa sífellt nýjar og ferskar hugmyndir um frekari styrki úr ríkissjóði. Sú þróun hlýtur að vera komin að endalokum og ætla verður að dregið verði úr ríkisstyrkjum til landbúnaðar með gerð næstu búvörusamninga.
Þá er mikilvægt að ríkisstjórnin tryggi með fyrirmælum til eftirlitsaðila að hækkun bankaskatts sem boðuð hefur verið falli á bankana sjálfa en að þeim takist ekki enn á ný að velta skattabreytingum út í verðlagið með hækkuðum þjónustugjöldum til að mæta bankaskatti. Það heitir að pissa í skóinn sinn og eykur verðbólgu. Koma verður í veg fyrir að bönkunum líðist slík vinnubrögð. Eftirlit með þessu snýr bæði að fjármálaeftirlitinu og verðlagseftirliti Samkeppniseftirlitsins.
Nú er komið að því að atvinnulífið sjálft verði að standa við fyrri heit sín í kjarasamningum um að beita hóflegum verðbreytingum og leggja sitt af mörkum til að sporna við óhagstæðri verðlagsþróun. Það gengur ekki að fara sínu fram og benda svo sífellt á ríkissjóð til sem ætlað er að leysa málin. Samtök atvinnulífsins verða nú að taka þátt í að veita félögum innan samtakanna aðhald. Annars verða kröfur þeirra og kvartanir býsna hjáróma.
Orðið á götunni er að ríkisstjórnin verði nú að gefa eftirlitsstofnunum skýr fyrirmæli um að beina öllum kröftum sínum að verðlagseftirliti næstu mánuði og misseri. Ef ekki núna, hvenær þá? Ef þessi krafa verður ekki gerð til eftirlitsstofnana núna má spyrja hvert hlutverk þeirra ætti að vera.
