Í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst var þetta eitt aðal slagorð Nei-hreyfingarinnar.
Með þessu slagorði var verið að segja að Ísland þurfi hvorki evru né aðild að Evrópusambandinu til að koma á stöðugleika í landinu, lækka vexti og verðbólgu og afnema verðtrygginguna.
Nei hópurinn sagði að við gætum bara „gert þetta sjálf.“
JÁ hópurinn benti á að reynsla síðustu áratuga hafi sýnt að verðbólga og vextir hafa verið allt að fjórum sinnum hærri með krónuna sem gjaldmiðil en hjá þeim þjóðum sem hafa tekið upp evruna.
Á undanförnum áratugum hafa íslensk stjórnvöld ekki sýnt fram á getu sína til að halda verðbólgunni í skefjum. Verðtryggingin hefur reynst nauðsynleg til að tryggja hag lánveitenda og lífeyrisþega og leitt til sjálfvirkra hækkana á húsaleigu.
Verðlag á matvöru er hjá okkur með því hæsta á Vesturlöndum og hefur staðan versnað á síðustu árum.
Nei hópurinn benti einnig á að við gætum lækkað matarverð sjálf með því að fella niður verndartolla á matvælum án þessa að ganga í ESB.
Við greiðum um 55% hærra verð fyrir matvöru en íbúar í ESB og hefur verðið hækkað um 46% hjá okkur undanfarin ár meðan hækkunin er um 37% í ESB löndum.
JÁ hópurinn benti á að með inngöngu í ESB og upptöku evru myndu vextir lækka og með tollfrelsi á matvælum myndi verðbólgan lækka snarlega.
Hann benti einnig á að með evrunni opnaðist leið fyrir erlenda banka og tryggingafélög inn á íslenska markaðinn og að erlend samkeppni myndi keyra niður verð á bankaþjónustu og tryggingum.
Hvar eru tillögur Nei hópsins?
Engar hugmyndir eða tillögur hafa komið frá Nei hópnum um það hvernig við ættum „að gera þetta sjálf“ án evru og aðildar að ESB.
Hópurinn hefur eingöngu bent á það að „öguð hagstjórn“ sé það eina sem þurfi til en reynslan síðustu áratugi hefur sýnt að hagstjórnin á Íslandi hefur verið mjög ómarkviss og óöguð og einkennst af hárri verðbólgu, okurvöxtum og háu matvælaverði.
Er þetta öguð hagstjórn?
Ávallt hefur verið samið um launahækkanir sem eru langt umfram getu hagkerfisins sem hefur leitt til stöðugrar verðbólgu og gengisfellinga til að leiðrétta mistökin.
Ríkissjóður hefur verið rekinn með halla í 35 ár af síðustu 70 árum en forsenda stöðugleika og góðrar hagstjórnar eru hallalaus fjárlög eins og núverandi ríkisstjórn stefnir að.
Hófleg skattheimta er mikilvægt tæki hagstjórnar en árleg skattheimta ríkisins tvöfaldaðist í tíð síðustu ríkisstjórnar frá 2017 til 2024 eða úr 660 í 1.310 milljarða. Uppsafnaður hallarekstur ríkissjóðs á þessu tímabili var 660 milljarðar.
Ríkissjóður skuldar í dag um 2.600 milljarða og er með eina hæstu vaxtabyrði sem hlutfall af þjóðarframleiðslu á Vesturlöndum. Vaxtabyrði sjóðsins er nú um 155 milljarðar á ári og er einn hæsti kostnaðarliður ríkissjóðs.
Aginn kemur að utan
Það er fullreynt að hafa stjórn á verðbólgu og vöxtum með íslensku krónuna sem gjaldmiðil.
Öll lönd sem hafa tekið upp evru hafa upplifað vaxtalækkun strax eftir ákvörðum um slíkt. Aukin samkeppni frá erlendum bönkum hefur einnig stutt við vaxtalækkun.
Þessi lönd geta ekki fellt gengið til að leiðrétta hagstjórnarmistök sín eins og hér á landi og verða að gangast undir þann aga í hagstjórn sem alþjóðlegur og stöðugur gjaldmiðill eins og evran er krefst.
Með upptöku alþjóðlegs gjaldmiðils hefur reynslan sýnt að traust, stöðugleiki og fyrirsjáanleiki í hagkerfi viðkomandi landa hefur aukist. Þetta myndi gerast hjá okkur með upptöku evru enda kemur aginn í hagstjórninni að utan með fastgengi og alvöru gjaldmiðli.
Lækkum vöruverð sjálf.
Í nýlegum pistli hér á Eyjunni benti Þorsteinn Pálsson á leið þar sem við getum lækkað vöruverð sjálf eins og Nei hópurinn benti á í sínu slagorði.
Þorsteinn segir í pistli sínum að „virkasta leiðin til að lækka matvælaverð er afnám tolla á þeim matvælum, sem enn njóta verndar.“
Þorsteinn bendir þó á að „með hagsmuni bænda í huga þyrfti þó að gera það í áföngum“ og að eðlilegt væri að skoða hvort ekki mætti létta bændum róðurinn á aðlögunartímanum með sérstöku tímabundnu gjaldi á nýtingu auðlinda í þjóðareign.“
Hann rökstyður sína hugmynd með því að segja að „í slíkri aðgerð felast einfaldlega slétt skipti í skattamálum. Tollverndin er skattur á neytendur. Skattbyrði, sem nú hvílir á þeim, er flutt yfir á hina, sem njóta hagstæðara vaxtaumhverfis.“
Réttast væri að Nei hópurinn gerði þessa tillögu Þorsteins að sinni eigin.
Lækkum vextina sjálf
Þar sem upptaka evru er ekki á dagskrá mætti skoða hvort við gætum fengið lægri vexti á húsnæðislánum einfaldlega með því að heimila fjölskyldunum í landinu að taka lán í evrum eins og um 280 fyrirtæki hafa nú þegar heimild til.
Þessi fyrirtæki gætu greitt starfsfólkinu og birgjum sínum í evrum og losnuðu þannig við skiptikostnað bankanna sem nemur tugum milljörðum króna á ári.
Starfsfólkið gæti notað evrurnar til bílakaupa innanlands enda eru verðlistar bílaumboðanna háðir gengi hverju sinni. Einnig getur það notað evrurnar sínar í ferðalög erlendis án þess háa kortaálags sem innheimt er í dag af kortafyrirtækjunum.
Ég spurði gervigreindina hvort þetta væri mögulegt.
Svarið er að „íslenskur launþegi getur samið við atvinnurekanda um að fá laun greidd í evrum.“
Aðspurð um það hvort ég gæti tekið húsnæðislán í evrum var svarið já en aðeins ef ég er með tekjur í evrum sem er mögulegt eins og kom fram hér að ofan.
Tekið er fram að veiking krónunnar getur hækkað greiðslubyrðina en að veikinginn leiðir einnig til aukinnar verðbólgu og þar með hækkunar á láninu gegnum vísitöluhækkun eins og gert er í dag.
Gervigreindin bendir mér einnig á þann möguleika að taka húsnæðislán í erlendum banka í evrum en benti einnig á að Arion banki væri nú þegar að bjóða íbúðalán í erlendum gjaldmiðlum fyrir fólk með erlendar tekjur.
Í lokin benti gervigreindin á að lán í íslenskum krónum bæru allt að 10,69% vexti en sambærilegt lán í evrum bæri um 4.15% vexti með um 1,5% álagi ofan á svokallað Euribor.
Niðurstaða gervigreindar var sú að lán í íslenskum krónum kostaði um 3000 evrur á mánuði meðan lán í evrum kostaði um 1500 evrur á mánuði. Munurinn er um 18 þúsund evrur á ári eða um 2,5 milljónir króna á gengi dagsins í dag.
Íslensk fjölskylda myndi því spara sér um 200 þúsund krónur á mánuði með evruláni sem eru um 300 þúsund krónur fyrir skatt.
Þetta vilja nokkrir forystumenn launþega ekki skoða og sögðu því NEI í kosningunum.
Eigum við ekki bara að gera þetta sjálf sögðu þau!
Færeyingar kunna gera þetta sjálfir
Fróðlegt er að bera saman hagstjórnina í Færeyjum við okkar hagstjórn en þeir hafa gjaldmiðil sem er tengdur við evruna í gegnum dönsku krónuna.
Þannig er fastgengi notað í Færeyjum en á sama tíma er atvinnuleysi þar undir 1%.
Þar með er fallin sú fullyrðing hjá Nei hópnum að sjálfstæða sveigjanlega krónan okkar tryggi fulla atvinnu en atvinnuleysi á Íslandi er nú 6 sinnum meira en í Færeyjum!
Hagvöxtur og þjóðarframleiðsla á mann er svipuð og hjá okkur. Stýrivextir eru 1,85% í Færeyjum meðan þeir eru 8% hjá okkur. Verðbólgan í Færeyjum er rúmlega helmingi lægri en á Íslandi.
Þetta dæmi frá Færeyjum sannar að með tenginu við evruna næst styrkari hagstjórn.
Þeir gera þetta sjálfir!
JÁ hópurinn er að gera þetta sjálfur!
Í stað þess að syrgja úrslitin ætti áhugafólk um aukið Evrópusamstarf að fagna því að rúmlega 105 þúsund manns vildu sjá aðildarsamning og eru því mjög líklega fylgjandi aukinni Evrópusamvinnu.
Í skoðanakönnun árið 2010 voru aðeins um 19% hlynnt auknu Evrópusamstarfi.
Nú er fylgið orðið rúmlega tvöfalt meira eða um 47% og tugir þúsunda hafa bæst í hóp Evrópusinna á Íslandi.
Með sama áframhaldi verða Evrópusinnar komnir í meirihluta árið 2030.
Þessu ber að fagna!
