Atli Viðar Þorsteinsson, plötusnúður, birti í gær áhrifaríka færslu á Facebook, sem hann gaf DV góðfúslega leyfi til að deila. Færslan hefur vakið mikla athygli og margir hrósað Atla Viðari fyrir hugrekkið og heiðarleikann að deila reynslu sinni.
Í færslunni segir Atli Viðar hafa lesið einhvern tíma setninguna: „Lífið er ömurlegt núna en þú einfaldlega getur ekki vitað hvernig það verður eftir 5 ár“ á umræðuvefnum Reddit í /askreddit þræði undir yfirskriftinni: „Þið sem hafið pælt í að fremja sjálfsmorð, hvers vegna hættuð þið við?“
„Ég var ekki í sjálfsmorðshugleiðingum, langt frá því, en þráðurinn var forvitnilegur og svörin og sögurnar ólíkar og fallegar. Þessi lína sat samt í mér, festi rætur. Þetta er óhrekjanlegur sannleikur. Hvernig í ósköpunum áttu að geta sagt til um hvernig þér líður eftir 5 ár? Ætli það sé skárr'í Zimbabwe?“
Atli Viðar segir að hann hafi gengið með færslu sína í maganum í rúmt ár, og þar sem nú er Gulur September, „held ég verði að koma honum frá mér, þó ekki sé nema í einhverri mynd enda verður hann aldrei jafn fullkominn og ég myndi vilja.“
„Ég hef enga sérstaka löngun beinlínis til að skrifa þetta, en geri það samt af því að það er forvarnarmánuður, og ef þetta hjálpar einhverjum einum þá bara lets go“ segir Atli Viðar og hefur frásögn sína:
„Fyrir 5 árum síðan leið mér ömurlega, og fyrir 4 árum leið mér verr, og ótrúlegt en satt þá leið mér enn verr ári síðar. Í lok allra þessara ára hugsaði ég með mér: „Þetta verður ekki verra. Nú fer þetta að skána“, en það gerði það ekki. Líðanin bara versnaði.
Burnout, bróðurmissir, meira krabbamein, missa vinnuna, engin hvíld, dj'a allar helgar af því að ég var eina fyrirvinnan, dómsmál, áfrýjun, meira dómsmál, opinbert áreiti, sjá um krakkana, þreyta, álag, þreyta, svefnleysi. Death by a 1000 cuts.“
Var duglegur að harka af sér og sá ekki eigið ástand
Atli Viðar segir að hann hafi sjálfur ekki haft hugmynd um hvernig ástandið var, hann hafi ekki séð það sjálfur. „Ég var svo duglegur að harka af mér að ég var hægt og rólega að drepa sjálfan mig.“
„Ekki gleyma að hugsa um sjálfan þig“ er mantran, en stundum er það ekki hægt, aðstandandinn er ekki í forgangi,“ segir Atli Viðar. Hann tekur fram að yfir þetta tímabil hafi komið ótal skipti sem glöddu hann „ á svo djúpstæðan og innilegan hátt að ég sé alltaf fyrir mér tóma vatnskönnu skipt út fyrir fulla af brosandi þjón, en í hvert skipti er aaaaðeins minna í könnunni.“
Nefnir Atli Viðar dæmi um slík skipti: „Skemmtileg djgigg, vinir mínir að grípa mig og bjóða mér út að borða, frí til útlanda, fjölskyldan, aðstandendur, körfubolti, spila Zelda. Alls konar skemmtilegt, en samt. Alltaf minna á tankinum. Andlega bandvíddin að minnka og minnka. Baseline-ið að færast neðar. Kveikiþráðurinn styttri. Maraþonið alltaf að lengjast og endapunkturinn alltaf að færast lengra og lengra í burtu þó að ég ætti að vera löngu hættur að hlaupa.“
Atli Viðar segir að árið 2023 hafi hann fengið ofsakvíðaköst 3-5 sinnum í viku við matarborðið heima hjá sér og einföldustu ákvarðanir heima fyrir keyrt hjartslátt hans upp í 165 slög á mínútu. Há og hvell hljóð hafi sturlað hann.
„Ég beit sjálfan mig ósjálfrátt. Hvaða fullorðni tveggja barna faðir bítur sjálfan sig? Það er svo skrýtið að sjá sjálfan sig gera eitthvað gersamlega út úr kortinu, eins og það sé ekki maður sjálfur sem er við stýrið. Bara einhver stjórnlaus api.“
Atli Viðar lýsir því hvernig hann hafi mætt í ræktina og aðeins starað í gólfið, hann sé þó efins um að einhver hafi tekið eftir því nema eiginkona hans og börn þeirra.
„Ég dj’aði í brúðkaupum fólks á hamingjusamasta degi lífs þeirra og fór svo heim og lagðist í gólfið, og gerði það svo aftur helgi eftir helgi.“
Skildi hvers vegna fólk tekur eigið líf
Atli Viðar segir að sinn áfallapakki hafi hafist árið 2021. Þegar komið var fram í febrúar 2024 „var ég kominn niður á bryggju um miðja nótt í bílnum mínum og bara horfði á sjóinn og skildi svo innilega hvers vegna menn fremja sjálfsmorð. Það fáranlega var að það var ekki þreytan og kvíðinn og þunglyndið sem kom mér á þennan stað, það var skömm.
Ég var orðinn svo mikið flak að ég hafði hegðað mér eins og fáviti gagnvart fjölskyldunni, eins og einhver allt annar maður en ég var, og fannst ég vera búinn að brenna brýr. Sem auðvitað var rangt, en ég skammaðist mín svo djúpt.
Orðalagið er „Hefurðu íhugað sjálfsmorð“ og ég íhugaði sjálfsmorð. Vó og mat kosti og galla. Væri betur fyrir fjölskyldu minni komið án mín?
Er möguleiki á að þetta verði eitthvað skárra? Verður lífið svona ömurlegt eftir 5 ár? Engin leið að vita.
Ég komst að þeirri niðurstöðu að það hentaði mér, og fólkinu í kringum mig, betur að ég væri lifandi frekar en dauður. Þetta er fáranlegur hugsunarháttur að vega og meta hvort tilvist manns sé einhvers virði í stóra samhenginu, en hingað erum við komin samt.
Ég sendi sms og baðst fyrirgefningar, sem ég fékk að sjálfsögðu. Kom heim. Faðmlög. Byggði brýrnar sem ég hélt ég hefði brennt.“
Sótti um hjá Virk degi síðar
Daginn eftir sótti Atli Viðar um hjá Virk, og nokkrum vikum síðar komst hann inn hjá geðlækni. Segir hann 10 tíma hafa farið í að sópa upp alls konar trauma, og hann fengið uppáskrifað Wellbutrin, sem er kvíða og -þunglyndislyf.
Í kjölfarið fór hann í EMDR meðferð, sem hann mælir eindregið með. Þar var hann útskrifaður með áfallastreituröskunargreiningu og óvissu um framtíðina, og fór beinustu leið í Virk.
„Skráður öryrki. Það fylgir víst því að vera í Virk. Ég mátti taka strætó frítt en ég nýtti mér það bara einu sinni. Fannst ég ekki eiga það skilið.
Í Virk byrjaði ferlið með þremur mánuðum í hvíld ásamt námskeiði í hvernig á að ná tökum á kvíðanum með öndun (Buteykoöndun), þaðan í námskeið í áhrifum áfalla á heilann, sem ég mæli með að allir taki. Aðal takeawayið þar er mikilvægi 8 tíma svefns að minnsta kosti þrisvar í viku. 30 mín hreyfing á dag þar sem hjartað nær 120 slögum á mínútu. Skrifa niður það sem þú þarft að koma frá þér. Og það er satt, þetta virkar. Sálfræðihjálp allan tímann og reglulegar heimsóknir til þjónustufulltrúans míns hennar Hildar á Selfossi hjálpaði mér meir en orð fá lýst. Allt samhliða heimsóknum til geðlæknisins, og wellbutrin-áti.“
Á árunum 2022 til 2025 fór Atli Viðar til þriggja sálfræðinga og eins geðlæknis. Einn sálfræðingur á vegum Krafts, einn sálfræðingur og einn geðlæknir á vegum fjölskyldumiðstöðvar og síðan sálfræðingur á vegum Virk.
„Ég hef verið mjög heppinn. Smátt og smátt fækkaði ofsakvíðaköstunum, þó þau skjóti stundum upp kollinum. Ég veit núna hvað triggerar þau og er með tékklista til að ég komi mér ekki þær aðstæður.“
Atli Viðar var eitt ár í Virk og var útskrifaður sem „Virkur“ í lok september 2026, og segist hann gríðarlega þakklátur fyrir að honum var ekki ýtt út fyrr en hann var tilbúinn. Segist hann einnig hafa trappað sig niður af lyfinu, sem var hugsað sem hækja, og það hafi virkað.
„Ég er líka gríðarlega þakklátur fyrir lyfið.
Síðan þá er liðið núna akkúrat ár, og ég get sannarlega sagt að lífið sé betra í dag en það var fyrir 5 árum.“
Það sem hjálpaði Atla Viðari
Atli Viðar tekur saman það sem hjálpaði honum:
„Svefn. 8 klst svefn að minnsta kosti þrisvar í viku. Ef svefninn er í fokki þá fer allt hitt. Þú verður að ná tökum á svefninum.
Almenn hvíld. Ef þú ert undir álagi þá þarftu að fá hvíld frá því, og einn mánuður er ekki nóg. Þú verður að ná utan um hvaðan álagið kemur og koma því í einhvers konar farveg, og álag getur verið utanaðkomandi en líka bara frá þér sjálfum.
Komast í flæði, að geta gleymt sér við eitthvað sem maður er góður í. Það var ótrúlegt hvað það að komast í að dj'a gat hjálpað mér. Þó ég væri í gersamlega kaótískum aðstæðum (brúðkaupum, árshátíðum, spila í bænum) þá komst ég í flæði, gat gleymt mér á meðan ég spilaði af því að ég var búinn að vera þetta svo oft áður.
Hreyfing. 120 slög á mínútu í 30 mínútur á dag. Kemur gleðihormónunum í gang.
Öndun. Anda inn og út um nefið hægt og rólega. Þetta hljómar eins og eitthvað saltsteinagrín en þetta á sér stoðir. Það eru til öpp í símanum sem kenna þetta, leitaðu að Buteyko breathing.
Lyf. Það er engin skömm í því að taka lyf. Wellbutrinið lyfti upp „hamingju-baseline’inu” mínu þannig að ég komst á þann stað að ég gat byrjað að tjasla mér saman.“
Atli Viðar endar pistil sinn með þessum orðum:
„Ég hafði aldrei fundið hjá mér neina löngun til að taka eigið líf, og aldrei síðan. Líðan mín núna er svo mörgum ljósárum frá þessari tilfinningu sem ég fann þarna um nóttina. En það var þetta móment. Andartak sem fyrir alltof marga er nóg og það er svo gersamlega sturlandi. Ég þekki því miður þó nokkra sem hafa farið þessa leið, og ég á vini sem eru alltof oft dansandi á þessari línu. Pössum upp á sjálf okkur og hvert annað, og ef við erum komin með annan fótinn í fjöruna þá bara plís ekki lengra. Það er alltaf þessi 5 ára gluggi til að vinna með, og þegar hann klárast, þá koma 5 önnur.“
Um Gulan september
Gulur september er samvinnuverkefni stofnana og félagasamtaka sem vinna saman að geðrækt og sjálfsvígsforvörnum. Það er von þeirra sem að verkefninu standa að gulur september, auki meðvitund fólks um mikilvægi geðræktar og sjálfsvígsforvarna, sé til merkis um kærleika, aðgát og umhyggju.
Á vefnum gulurseptember.is má finna dagskrána í Gulum september. Þar eru einnig upplýsingar um hvernig hægt er að taka þátt, um gula daginn, hugmyndafræði verkefnisins og aðstandendur þess.
Ef einstaklingar glíma við sjálfsvígshugsanir er bent á Hjálparsíma Rauða krossins 1717 og netspjall Rauða krossins 1717.is. Opið allan sólarhringinn. Einnig má hafa samband við Píeta-samtökin sem veita ókeypis ráðgjöf í síma 552-2218, allan sólarhringinn. Netspjall Heilsuveru þar sem svarar hjúkrunarfræðingur er líka opið frá kl.8-22 alla daga. Fyrir þau sem misst hafa ástvin í sjálfsvígi má fá stuðning í sorg hjá Sorgarmiðstöð og hjá Pieta samtökunum.
