Það er ekki sjálfbært að ríkissjóður sé rekinn með halla. Nú hefur fjármálaráðherra lagt fram fjárlagafrumvarp sem gerir ráð fyrir hallalausum fjárlögum. Í frumvarpinu er gert fyrir að tveir þriðju hlutar sparnaðarins komi í gegnum aðhald og þriðjungur í gegnum auknar tekjur. Ef hallalausum fjárlögum er náð með eingöngum sparnaði í útgjöldum bitnar það á þeim sem síst skyldi. Daði Már Kristófersson, fjármálaráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Nú ertu búinn að mæla fyrir fjárlagafrumvarpinu. Umræðan hafin. Það kom fáum á óvart að stjórnarandstaðan finnur þessu allt til foráttu.
„Ja, mín samantekt á umræðunni er um það bil þessi: Hallalaus fjárlög eru góð, bara ekki þessi hallalausu fjárlög.“
Já, já, einmitt. En þetta er náttúrlega er gríðarlega mikilvægt. Þetta er þá í fyrsta skipti sem ríkisstjórn nær að beita ríkisfjármálunum til að styðja við markmið Seðlabankans af krafti.
„Já, sko, ef ég á að vera alveg hundrað prósent sanngjarn þá myndi ég segja að þetta væri í annað skipti sem fjármálaráðherra og ríkisstjórn nær þessu. Ég ætla að leyfa mér að segja að Friðrik Sophusson, honum hafi tekist þetta á ofanverðum tíunda áratugnum, fyrir rúmum þrjátíu árum síðan.“
Já, ég var ekki að hugsa í þessum tímaramma. Já, ég tek undir það, ég tek undir það.
„Friðrik var mjög aðhaldssamur fjármálaráðherra.“
Já, ég tek alveg fyllilega undir það. En það er tekist á, ríkisstjórnin er sökuð um að vera að hækka skatta, hækka gjöld og sem muni hafa slæm áhrif. Formaður Starfsgreinasambandsins segir þetta fjárlagafrumvarp eða þá stefnu sem í því birtist ekki auðvelda eða liðka til fyrir því að kjarasamningar haldi. Hvað segir þú um svona gagnrýni?
„Í fyrsta lagi, ef við skoðum söguna og aftur, ég var nú farinn í það hérna strax um leið og þú hérna byrjaðir að tala, að tala um söguna, ef við skoðum söguna undanfarna áratugi, segjum kannski undanfarna hálfa öld eða eitthvað svoleiðis, þá hefur ríkissjóður að jafnaði verið rekinn með halla. Þetta er náttúrlega alls ekki sjálfbært og ef við skoðum nágrannalöndin þar sem að stöðugleiki hefur einkennt efnahagslífið og skoðum hvernig því hefur verið náð, þá hafa þau öll þurft að taka til heima fyrir, ná tökum á ríkisfjármálunum vegna þess að það er svo mikið sem hvílir á trúverðugleika þeirra, ekki síst svona allar horfur og væntingar um þróun gengis gjaldmiðlanna.
Það er hins vegar alveg ljóst að þetta er það sem við þurfum og ég held að núna, þegar þjóðin hefur upplifað mjög langt tímabil verðbólgu, þá sé skilningur á því þarna úti að við þurfum að stíga skref til þess að ná viðvarandi stöðugleika sem við getum gert vegna þess að það höfum við séð nágrannalöndin gera og við vitum nákvæmlega hvað þarf að gera. En nú höfum við nægilega samhenta ríkisstjórn til þess að stíga þessi skref og af því er ég mjög stoltur þó að heldur blási nú þarna úti vegna þess.“
Aðhaldið, það er bæði á tekjuhlið og útgjaldahlið. Það er bæði auknar tekjur og dregið úr útgjöldum.
„Ríkissjóður hefur verið rekinn með sögulega miklum halla undanfarin ár og samanlagt er þetta frá 2019 til 2026 um 860 milljarðar króna. Um þriðjungur skulda ríkisins urðu til á þessu stutta tímabili. Það liggur auðvitað alveg fyrir að þegar þú ætlar að loka slíkri stöðu þá krefst það aðgerða. Við höfum verið samhent sem ríkisstjórn í að leggja áherslu á aðhald í ríkisrekstrinum og við höfum gróflega séð fylgt því líkani að tveir þriðju komi í gegnum aðhald og einn þriðji í gegnum tekjur. Menn geta auðvitað haft skiptar skoðanir um þetta og ýmsir þarna úti virðast halda að það hefði verið mögulegt að ná þessu einungis fram með aðhaldi á kostnaðarhliðinni. Mér finnst hins vegar gleymast að á sama tíma er gríðarleg eftirspurn eftir aukinni þjónustu ríkisins. Og það er mjög víðtæk sátt í íslensku samfélagi um umfang ríkisrekstrar í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu, í löggæslu, hvað varðar almennt öryggi í samgöngumálum og svo framvegis og svo framvegis. Alls staðar telja menn að betur megi ef duga skal. Og það að standa vörð um þá þetta á sama tíma og þú hagræðir í rekstri ríkisins er heljarinnar mikið átak. Átak sem ég hef ekki verið hræddur við að takast á við. En, þetta verður ekki leyst með samdrættinum einum saman nema það bitni á þjónustunni og bitni þá á þjónustu sem við viljum ekki skera niður. Og síðan höfum við reynt eftir fremsta megni að haga tekjuráðstöfunum þannig að þær hlífi almennum rekstri fyrirtækja og almenningi.“
