Flokkurinn á að þjóna kjósandanum – ekki kjósandinn flokknum
Við tölum mikið um ábyrgð stjórnmálamanna, fjölmiðla og stofnana. En lýðræði byggist í raun á okkur sjálfum. Á getu okkar til að hugsa sjálfstætt.
Að leita upplýsinga. Greina staðreyndir frá fullyrðingum. Hlusta á ólík sjónarmið. Spyrja gagnrýninna spurninga og taka síðan eigin ákvörðun.
Ekki vegna þess að einhver „öskrar“ hæst. Ekki vegna þess að flokkurinn segi okkur hvað við eigum að hugsa. Heldur vegna þess að við höfum sjálf kynnt okkur málið, hugsað og komist að okkar sjálfstæðu niðurstöðu.
Flokkurinn er ekki fótboltalið
Það er eðlilegt að velja stjórnmálaflokk sem stendur gildum okkar og lífssýn nær en aðrir. En stjórnmálaflokkur er ekki fótboltalið sem við veljum einu sinni og höldum síðan með alla ævi, sama hvað gerist.
Atkvæði okkar á aldrei að vera sjálfgefið.
Við megum styðja einn flokk í dag og annan á morgun. Við megum styðja flokk en vera honum algerlega ósammála í einstökum málum.
Við megum skipta um skoðun. Það er ekki veikleiki.
Það er lýðræðislegt sjálfstæði.
Eftir því sem kjósendur verða sjálfstæðari verður aðhaldið að stjórnmálunum sterkara.
Flokkur sem getur ekki gengið að atkvæði okkar vísu þarf að vinna fyrir því. Hann þarf að hlusta, útskýra, sýna gögn, svara gagnrýni og viðhalda traustinu.
Þá verður sambandið eins og það á að vera: Flokkurinn þjónar kjósandanum – ekki kjósandinn flokknum.
Málefnin eiga að ráða – ekki liðstreyjan
Sjálfstæður kjósandi spyr ekki fyrst: Hvað segir minn flokkur?
Heldur: Hvað finnst mér sjálfum þegar ég hef kynnt mér málið?
Það reynir sérstaklega á okkur þegar fólk sem við treystum tekur sterka afstöðu. Auðvelt er að vera gagnrýninn á stjórnmálamann sem við erum ósammála. Mun erfiðara er að beita sömu gagnrýnu hugsun þegar „okkar fólk“ talar.
Þess vegna er ein besta spurning sem kjósandi getur lagt fyrir sjálfan sig: Myndi ég trúa sömu rökum ef stjórnmálamaður úr öðrum flokki héldi þessu fram?
Ef svarið er nei, þá er ástæða til að hugsa málið aftur og betur.
Gefum okkur frið til að hugsa og taka afstöðu
Við lifum í stöðugum upplýsingastraumi. Fyrirsagnir keppast um athygli okkar og samfélagsmiðlar geta magnað upp reiði, ótta og átök. Munum að það er alltaf slæmt að taka mikilvægar ákvarðanir í uppnámi. Við þurfum að leyfa okkur að stíga út úr hávaðanum.
Lesa. Hlusta. Spyrja. Hugsa. Óttalaus og yfirveguð.
Nokkur dæmi um spurningar sem gott er að hafa í huga:
- Hvað er raunverulega verið að biðja mig um að taka afstöðu til?
- Hvað eru staðreyndir og hvað eru skoðanir, fullyrðingar eða spár?
- Hvaðan koma upplýsingarnar og eru heimildirnar trúverðugar?
- Hef ég hlustað af alvöru á bestu rökin hinum megin?
- Er verið að upplýsa mig eða höfða til ótta, reiði og hóptilhneigingar?
- Hverjir eiga hagsmuna að gæta?
- Eru almannahagsmunir ofar sérhagsmunum?
- Hvað þjónar samfélaginu best til lengri tíma og hvaða áhrif hefur ákvörðunin á komandi kynslóðir?
- Myndi ég komast að sömu niðurstöðu ef „minn“ flokkur segði hið gagnstæða?
- Er ég tilbúinn að breyta um skoðun ef betri upplýsingar koma fram?
Að lokum: Þegar ég hef farið yfir þetta allt – hvað segir mín eigin sannfæring mér?
Hlustum líka á hjartað
Að hlusta á hjartað þýðir ekki að láta tilfinningar koma í stað staðreynda. Þvert á móti. Við þurfum staðreyndirnar og skynsemina til að skilja valkostina. En að lokum snúast pólitískar ákvarðanir líka um gildi.
Hvers konar samfélag viljum við? Viljum við frelsi? Réttlæti? Jöfn tækifæri? Mannréttindi? Öryggi? Samábyrgð?
Viljum við samfélag þar sem almannahagsmunir eru ofar sérhagsmunum?
Þar kemur samviskan og hjartað inn. Við upplýsum hugann og leyfum síðan eigin gildum að hjálpa okkur að velja.
Við þurfum líka að kunna að vera ósammála
Sjálfstæður kjósandi þarf ekki aðeins frelsi til að hugsa sjálfur. Hann þarf að veita öðrum sama frelsi. Tveir einstaklingar geta kynnt sér sama mál af heilindum og komist að ólíkri niðurstöðu.
Það gerir hvorugan að óvini hins.
Sterkt lýðræði þarf fólk sem getur sagt: „Ég er ósammála þér, en ég vil skilja hvers vegna þú hugsar öðruvísi.“
Við þurfum ekki alltaf að sannfæra hvert annað. Stundum nægir að hlusta.
Lýðræði er ekki sjálfgefið
Við höfum notið lýðræðis og frelsis svo lengi að auðvelt er að líta á það sem sjálfsagðan hlut. Það er það ekki.
Lýðræði lifir ekki aðeins í stjórnarskránni, á Alþingi eða í kjörklefanum.
Það lifir í okkur og við styrkjum lýðræðið:
- Þegar við krefjumst staðreynda.
- Þegar við biðjum um heimildir.
- Þegar við hlustum á ólík sjónarmið.
- Þegar við höfnum rangfærslum – líka þegar þær styðja okkar eigin málstað.
- Þegar við getum viðurkennt að við höfðum rangt fyrir okkur.
- Þegar við setjum almannahagsmuni ofar sérhagsmunum.
- Þegar við látum stjórnmálaflokkana vita að atkvæði okkar er aldrei sjálfgefið.
Ég á ekki stjórnmálaflokk – og enginn stjórnmálaflokkur á mig.
- Ég vil fá staðreyndirnar.
- Ég vil heyra ólík sjónarmið.
- Ég vil fá frið til að hugsa.
Síðan spyr ég:
Hvað segir skynsemin?
Hvað segir samviskan?
Hvað þjónar heildinni best?
Hvað segir hjarta mitt?
Síðan kýs ég samkvæmt eigin sannfæringu.
Þannig verður atkvæðið mitt raunverulega mitt og ég styð við lýðræðið.
Höfundur er viðskiptafræðingur með MS í stjórnun og stefnumótun. Kennari og fyrirlesari um leiðtogamenningu og Qigong lífsorku – lifsraekt.is
