Atvinnuvegaráðuneytið hefur staðfest ákvörðun Matvælastofnunar um að sekta kúabónda fyrir brot gegn lögum um velferð dýra og brot gegn reglugerð um velferð nautgripa. Fólust brotin í því að bóndinn batt naut á bása en það mun vera óheimilt nema að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Hafði stofnunin áður gert athugasemd við að bóndinn hefði bundið naut á bás. Var bóndinn verulega ósáttur við sektina og vinnubrögð Matvælastofnunar sem hann sagði meðal annars einkennast af geðþóttatákvörðunum, Vísaði hann einnig til þess að um væri að ræða aldagamla venju sem hann hafi ekki fengið neina viðvörðun um að væri bönnuð og varðaði sektum.
Sektin er 288.000 krónur.
Segir í úrskurði atvinnuvegaráðuneytisins að við reglubundna skoðun Matvælastofnunar á bæ bóndans í janúar 2025 hafi verið skráð átta frávik, þar af eitt alvarlegt er varðaði hreyfigetu nauta. Hafi það snúið að því að naut hefðu verið bundin á bás. Hefðu þau einnig verið bundin á bás í reglubundinni skoðun árið 2020 og þá hefði verið skráð frávik á þeim grundvelli. Því væri skráð alvarlegt frávik. Krafist var úrbóta á öllum skráðum frávikum og veittur frest til loka febrúar 2025 til úrbóta á bindingu nauta á bás.
Í þriðja sinn
Í september 2025 fóru starfsmenn Matvælastofnunar í eftirfylgniskoðun á bæinn og þá voru aftur skráð átta frávik og þar af eitt alvarlegt sem varðaði bindingu nauta á bás.
Í skoðunarskýrslu vegna þessarar þriðju skoðunar kom fram að þar sem um ítrekað brot væri að ræða yrði gripið til stjórnvaldsaðgerða.
Í nóvember 2025 var bóndinn upplýstur um að til stæði að leggja sektina á hann. Vísaði stofnunin til ákvæða laga um velferð dýra og reglugerðar um velferð nautgripa.
Í bréfi Matvælastofnunar til bóndans kom fram að við eftirlitsskoðun hefði eftirlitsmaður komið auga á þrjá fullvaxna nautgripi sem hefðu verið bundnir á bása. Afleiðing þess væri að gripirnir væru skítugir, með flórlæri og ofvaxnar klaufir. Bóndinn hefði þar að auki ekki brugðist við athugasemdum vegna þessa í fyrri skoðunum.
Sagði í bréfinu að nautin hefðu verið bundin í um það bil tvo mánuði að sögn bóndans sem hefði sagst hafa þann sið að binda nautgripi í tvo mánuði fyrir slátrun til þess að bæta þá.
Ábyrgð
Í andmælum bóndans kom fram um hefði verið að ræða nautkálfa sem hefðu verið skítugir við skoðun eftirlitsmanns þar sem verið væri að fóðra þá með kraftmikilli löðu. Ekki væri hægt að kenna básastöðu þeirra um óhreinindin. Þá hefðu kálfarnir beðið slátrunar og hefði eftirlitsmaður komið tveimur dögum seinna hefði hann gripið í tómt.
Lét bóndinn vigtarseðil fylgja bréfi sínu og benti á að útgefandi seðilsins hefði ekki fundið sérstaklega að hreinleika nautgripanna.
Bóndin mótmælti því einnig að klaufir gripanna hefðu verið afmyndaðar vegna básastöðu þeirra og krafðist þess að fá sendar myndir sem sönnuðu að svo hefði verið. Tók hann einnig fram að hann teldi Matvælastofnun eiga erfitt með að greina á milli eftirlits með gæludýrahaldi og gripahaldi í atvinnuskyni sem keppti við innfluttar afurðir á markaði.
Vildi bóndinn einnig meina að Matvælastofnun hefði áður en stjórnvaldssekt var lögð á átt að senda honum tilkynningu um að það stæði til, bætti hann ekki ráð sitt. Gerði hann einnig athugasemd við að bréf Matvælastofnunar hefði ekki verið sent í ábyrgðarpósti.
Hafnað
Matvælastofnun hafnaði andmælum bóndans og sagði það hvergi koma fram í lögum um velferð dýra að stofnunin gæti ekki ekki boðað stjórnvaldssekt fyrir fullframið brot á dýravelferðarlögum og reglugerðum nema áður hefði verið krafist úrbóta fyrir sama brot.
Ítrekaði stofnunin að gerðar hefðu verið athugasemdir tvisvar áður en sektin var loks lögð á. Sagði stofnunin bóndann hafa árum saman hunsað ákvæði laga um velferð dýra og reglugerðar um velferð nautgripa um að það væri óheimilt að binda nautgripi á bása.
Bóndinn kærði þá álagningu sektarinnar til atvinnuvegaráðuneytisins. Sagði hann í kærunni að stofnuninni hefði borið að senda formlega viðvörun þess efnis að stjórnvaldssekt væri fyrirhuguð áður en ákvörðun væri tekin. Sektin væri ekki aðalatriði málsins, heldur hafi það verið honum þungbært að sitja undir þeim athugasemdum sem henni hafi fylgt.
Sagði bóndinn að í ákvörðun Matvælastofnunar um sektina kæmu fram fullyrðingar sem stofnunin gæti ekki staðið við. Stofnunin hafi notið góðs af þeirri aðstöðu sinni að geta rannsakað, ákært og dæmt í þeim málum sem henni hentaði að fást við. Viðurlög við brotum sem þessu virtust vera geðþóttaákvarðanir af hálfu stofnunarinnar.
Sagðist bóndinn hafa enga formlega viðvörun fengið um að sá aldagamli háttur að binda naut á bás teldist refsiverður fyrr en rúmum mánuði eftir að viðkomandi kálfum hafi verið slátrað, en frá þeim tíma hafi básar staðið auðir.
Óheimilt
Í andsvörum Matvælastofnunar vegna kæru bóndans var vísað sérstaklega til ákvæðis reglugerðar um velferð nautgripa um að óheimilt sé að binda nautgripi, nema þess sé þörf á meðan þeir eru meðhöndlaðir, eða um sé að ræða kvígur sem eiga minna en þrjá mánuði í burð.
Sagði stofnunin bóndann virðast standa í þeirri trú að honum bæri ekki að fylgja gildandi reglugerðum um velferð dýra nema opinber eftirlitsaðili tilkynnti honum fyrst um reglugerðarákvæðin. Slíkt væri á misskilningi byggt. Öllum umráðamönnum dýra bæri að kynna sér gildandi reglur og það ætti sérstaklega við um þá sem stundi búskap í atvinnuskyni.
Í niðurstöðu atvinnuvegaráðuneytisins segir að það brjóti í bága við títtnefnd lög um velferð dýra og reglugerð um velferð nautgripa að binda nautgripi á bása. Fyrir lægo að bóndinn hefði gengist við því að hafa bundið naut á bása og ekki andmælt því að stofnunin hefði áður gert athugasemdir við þetta hátterni hans.
Vildi ráðuneytið meina að í ljósi þess að bóndin hefði bundið þrjá nautgripi á bás í tvo mánuði þá væri sektin ekki úr hófi fram og að jafnræðis hefði verið gætt í samanburði við ákvarðanir í öðrum dýraverndarmálum, þar sem sekt hefði verið lögð á.
Vildi ráðuneytið meina að meðalhófs hefði verið gætt þar sem sekt hafi verið vægasta úrræðið sem hægt hefði verið að grípa til í þessu tilfelli.
Ráðuneytið tók ekki undir það með bóndanum að stofnunin hefði átt að vara hann við áður en sektin var lögð á þar sem tvisvar áður hefðu verið gerðar athugasemdir við að hann væri að binda nautgripi á bása.
Ákvörðun Matvælastofnunar um að sekta bóndann um 288.000 krónur var því staðfest.
