Við stöndum frammi fyrir skýrara kalli eftir stöðugleika en áður. Það er vegna þess að þjóðin fékk að upplifa langt tímabil stöðugleika og áttar sig á því að þó að hægt sé að láta hlutina ganga í óstöðugleika er stöðugleikinn betri. Stöðugleikanum fylgir fyrirsjáanleiki sem er mikilvægur á svo mörgun sviðum. Daði Már Kristófersson, fjármála- og ehnahgasráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Við vitum hvert verkefnið er. Við vitum að við erum ekki að fara í aðildarviðræður, ekki að sinni, við Evrópusambandið sem þýðir það að við vitum hver gjaldmiðillinn verður hér. Og hann hefur reynst okkur dálítið snúinn.
„Já, já, en nú held ég að það sé gott að fólk hafi í huga að gjaldmiðlar byggja á endanum sinn trúverðugleika á trúverðugleika ríkjanna sem gefa þá út. Það er bara þannig með alla gjaldmiðla, það eru bara ríki sem gefa út alla vega þá sem notaðir eru í viðskiptum almennt. Og raunverulega er það þannig að tryggingin á því að gjaldmiðill virki felst í því að ríki geta gert kröfu um að fá greidda skatta í gjaldmiðlinum. Það býr til eftirspurn eftir honum og býr til ákveðinn grunn fyrir, efnahagslegan grunn fyrir gjaldmiðilinn að standa á.
Þarna held ég að lærdómur bæði allra þeirra ríkja sem reka litla gjaldmiðla, ég held að við getum ekki lagt sömu mælistiku á til dæmis Bandaríkjadal og íslensku, norsku og sænsku krónuna. En þau hagkerfi sem búa við litla gjaldmiðla, ef þau ætla að halda ytri stöðugleika þá þarf trúverðugleiki reksturs ríkissjóðs að byggja undir trúverðugleika og stöðugleika myntarinnar. Og það er í sjálfu sér mjög áhugavert að skoða afkomu ríkissjóðs, stöðugleika krónunnar og verðbólgu í samhengi í Íslandssögunni og sjá hversu augljóst þetta samhengi er hjá okkur og raunar hversu augljóst það er skoðirðu hagsögu nágrannalandanna líka. En eins og umræðan um hallalausu fjárlögin núna bendir til, þá eru þetta pólitískt, erfið verkefni vegna þess að þau krefjast átaks í hvort sem er hagræðingu eða aukinni tekjuöflun ríkjanna, sem er aldrei vinsælt og er svona auðvelt að lenda í þeim freistnivanda að fresta því að taka á málum og svo gerist það bara ár eftir ár eftir ár.
En af því að við erum búin að taka ákvörðun núna um það hvert þetta fyrirkomulag verður til lengri tíma, þá held ég að það sé þeim mun mikilvægara. Ég held við höfum þurft að gera þetta hvort eð er, en ég held að það sé þeim mun mikilvægara núna að við þorum að taka á okkar málum og ég er þess algjörlega fullviss, enda benda engin gögn eða sögur til annars en að þetta muni skila okkur árangri til lengri tíma litið.“
Og það er eins og þú segir, það er trúverðugleikinn og það hefur verið frestað að beita aðhaldinu og ná jafnvægi í ríkisrekstrinum. Það höfum við getað meðal annars af því við höfum okkar eigin gjaldmiðil og fáum ekki þær skelfilegu afleiðingar sem fylgja því að, ja, vera á undirbalans í lengri tíma.
„Já, það sem þú ert að vísa þarna til er væntanlega atvinnuleysi.“
Já.
„Að einhverju leyti getum við sagt að með gjaldmiðli sem þér er sama um að rýrni smám saman er svona innan ákveðinna marka hægt að viðhalda atvinnustigi með svona einhvers konar, ég veit það ekki, ekki áætlun, en að þú horfir með blinda auganu á það að gjaldmiðillinn gefi eftir ef ákvarðanirnar eru alveg galnar.
Ég vil hins vegar benda á, eins og ég sagði áðan, að upplifun íslensku þjóðarinnar af þessu tímabili verðbólgu sem kom í kjölfarið á töluvert löngu stöðugleikatímabili í íslensku samfélagi, sem að vísu var að stórum hluta stutt af gjaldeyrishöftum lengst af, en það breytir því ekki að við fengum þarna tímabil með verðlagsstöðugleika.“
Það er má segja að við séum enn í gjaldeyrishöftum, það eru takmarkanir á erlendum fjárfestingum lífeyrissjóðanna.
„Já, já. En látum það nú liggja milli hluta, en við fengum þarna tímabil. Ég held að þá hafi runnið upp fyrir þjóðinni og ég held að þetta svona djúpa ergelsi sem ég skil óskaplega vel út í þetta langa verðbólgu tímabil skýrist af því að þá hafi runnið upp fyrir þjóðinni að jú, allt í lagi, hitt módelið gekk upp en stöðugleikamódelið er betra. Og fyrir því eru ýmsar ástæður. Það að hafa fyrirsjáanleika í eigin rekstri, það að hafa fyrirsjáanleika varðandi fjármögnun á uppbyggingu fasteigna, það að hafa fyrirsjáanleika í fjárfestingum fyrirtækja, það að hafa fyrirsjáanleika í þeim blómlega nýsköpunargeira sem hefur orðið til hérna á undanförnum árum er bara miklu mikilvægara heldur en sveigjanleiki ef sveigjanleikinn er keyptur með verðbólgu og óstöðugleika.
Og þess vegna held ég að við stöndum frammi fyrir vali núna og kannski skýrara ákalli um verðlagsstöðugleika en Ísland hefur upplifað mjög lengi. Nú erum við sennilega á svipuðum aldri og við munum auðvitað tímabil þar sem verðbólga var miklu hærri en hún er núna. Og meira að segja er það þannig að þegar við vorum ungir hefði sú verðbólga sem er í dag bara alls ekki þótt neitt há. Nei, hún hefði þótt frekar hófleg, nokkuð mikill stöðugleiki.
Og þetta held ég að undirstriki aftur að eftir að þú ert búinn að upplifa stöðugleika og þú ert búinn að upplifa ábatann af stöðugleikanum. Þá kannski rennur upp fyrir þér að hitt módelið var nú bara alls ekkert eins gott eins og við héldum. Þannig að og ég held að þetta mat þjóðarinnar sé rétt. Og ég er tilbúinn að gera það og þessi ríkisstjórn sem þarf til þess að raungera það til lengri tíma.“
Nú er verkefnið að gera það sem stjórnarandstaðan og nei sinnar sögðu að við gætum gert og þyrftum ekki að fara í Evrópusambandið. Það er verkefnið núna. Það er að ná þessum stöðugleika, ná niður verðbólgu, ná niður vöxtum með íslensku krónuna að vopni.
„Já, sko, ég að vísu er þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að stíga þessi skref hvort eð er vegna þess að ef að við hefðum farið í miklu ójafnvægi inn í fast gengi, ja, þá er hættan sú að raungengi hefði risið mjög mikið og það hefði leitt til atvinnuleysis til lengri tíma litið. Það vill enginn.
Þannig að ég tek undir að þetta er algjört skilyrði þegar er ljóst að við ætlum að halda okkur við þetta fyrirkomulag til lengri tíma litið. Það er að segja, við ætlum að vera með okkar sjálfstæða gjaldmiðil áfram og þá er það bara þannig. En það hefði samt þurft að gerast að mínu mati.“
