EES-samningurinn var pólitískt afrek á sínum tíma en hann varir ekki að eilífu. Sú stoð mun að lokum bresta, enda millilending á lengri leið. Nú þegar samningsstaða okkar er firnasterk er tímabært að ljúka aðildarviðræðunum við ESB, enda er stærsta málið enn óleyst; stöðugur gjaldmiðill, lágir vextir og afnám verðtryggingar sem fylgir traustum gjaldmiðli.
Stærsta hagsmunamálið nú varðandi mögulega aðild að Evrópusambandinu er upptaka evru í fyllingu tímans. Aðild að Myntbandalaginu er ekki valkostur nema í gegnum fulla aðild að ESB. Einhliða upptaka evru án stuðnings Seðlabanka Evrópu er vondur og fjarlægur kostur.
Kosningin þann 29. ágúst um framhald viðræðna við ESB er úrslitastund. Verði það fellt að ljúka viðræðum erum við föst í krónuhlekkjunum um fyrirsjáanlega framtíð. Gegn aðild að ESB og upptöku evru ólmast nú peningavaldið. Verðbólgan er enda helsta uppspretta auðs og hagnaðar hjá þeim sem sitja á krónufjármagninu. Öllu snautlegra hlutskipti er að skulda krónurnar.
Eftir stendur að alþjóðlegt athafnalíf og agnarsmár gjaldmiðill er ávísun á óviðunandi óstöðugleika og reglubundnar kollsteypur. Dýfur sem fyrst og fremst bitna á kjörum almennings í landinu. Þá framtíð getum við ekki búið komandi kynslóðum.
Sókn til sjávar og sveita
Afdrif og staða landsbyggðarinnar og landbúnaðarins skipta miklu máli í viðræðum um aðild að ESB. Aðild fylgja breytingar á stuðningi við landbúnaðinn en hann þarf hins vegar ekki að minnka, heldur þvert á móti. Hanna þarf og útfæra nýtt og betra fyrirkomulag stuðnings við landbúnað og atvinnulíf á landsbyggðunum.
Með aðild gætu skapast mikil færi til að snúa langvarandi vörn byggðanna í sókn. Það gerum við t.d. með því að styðja myndarlega við hefðbundnu greinarnar um leið og nýsköpun í atvinnulífi hinna dreifðu byggða er efld stórum. Sóknarfærin eru bæði mörg og víða.
Því er mikilvægt að hið sanna liggi fyrir um afdrif landbúnaðarins, áhrif á fullveldið og yfirráðin yfir auðlindum landsins sem eingöngu verður með endanlegum samningi. Útkoman í þeim málaflokkum mun líklega ráða úrslitum í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning.
Endurheimt fullveldis
Annað stórmál sem er tækifæri til að færa til betri vegar við fulla aðild er endurheimt áhrifa og fullveldis enda erfitt að réttlæta lýðræðishalla EES-samningsins til lengdar. Ísland þarf samkvæmt honum að innleiða um 75% af regluverki sambandins án þess að hafa nokkurn aðgang að því lýðræðisverki sem smíðar það.
Sú röksemd er algeng, að Ísland muni ekki skipta neinu máli eða hafa veruleg áhrif innan ESB gerumst við aðili. Ísland fámennt, en reynslan sýnir að smáríki gefa haft umtalsverð áhrif í málaflokkum sem þau varða mestu. Þetta kemur skýrt fram ef litið er til þess hvernig þjóðir á borð við Lúxembúrg, Finnland og Írland haga sínum störfum innan ESB. Þetta eru fámennar þjóðir, en hafa áhrif langt umfram mannfjölda sinn og landfræðilega stærð.
Það hljómar einkennilega að betra sé að búa við áhrifalausa aukaaðild að ESB í gegnum EES-samninginn, heldur en að vera fullgildur þátttakandi með raunverulega möguleika til áhrifa. Fullmektug þátttaka í lýðræðislegu gangverki Evrópusambandsins er eitt af því sem knýr á um aðild að mínu mati, enda myndi raunverulegt fullveldi landsins styrkjast mjög við aðild að sambandinu.
Höfundur var formaður þingflokks Samfylkingarinnar þegar sótt var um aðild að ESB. Byggt á bók höfundar; www.stormurinn.is
