„Við Gugga vorum fimmtán ára þegar líf okkar beggja breyttist. Hennar líf breyttist auðvitað á hátt sem er eiginlega ekki hægt að bera saman við neitt. Það sem gerðist hefur líka fylgt mér alla tíð og mótað mig meira en ég hef oftast áttað mig á.“
Föstudagskvöldið 1. október 1993 fór Guðrún Jóna Jónsdóttir, alltaf kölluð Gugga, ásamt vinkonum sínum í miðbæinn. Líf hennar breyttist til frambúðar eftir fólskulausa árás þriggja um klukkan tvö um nóttina í Austurstræti. Stúlkurnar héldu Guggu niðri og spörkuðu í höfuðið á henni. Hópur fólks horfði á.
Gugga komst sjálf að lögreglubíl í Lækjargötu. Þar missti hún meðvitund og hætti að anda. Hún lá í öndunarvél í rúman mánuð, var sextán mánuði á spítala og kom heim með varanlegan heilaskaða. Gugga var 15 ára nemandi.
Saga Guggu hefur verið sögð margoft í gegnum árin í fréttum, viðtölum og víðar. Vinur hennar og bekkjarbróðir, Björgvin Ingi Ólafsson segir sögu Guggu í grein sinni og lýsir eigin reynslu um hvað tók við eftir árásina, og hvernig líf Guggu er í dag.
„Gugga er á leið til Færeyja í lok september. Mér datt í hug að reyna að redda henni heimsókn til ræðismannsins og í tengslum við það var ég beðinn um að taka saman hver sagan hennar Guggu væri. Ég byrjaði því að skrifa nokkrar línur. Ég skrifaði svo aðeins meira. Svo meira.“
Stuðningsreikningur Ferðasjóðs Guggu 515–14–405952, kt. 520511–0910
Facebook-hópurinn Ferðasjóður Guggu er opinn öllum og þar segir Gugga stundum sjálf frá ferðum sínum eða einhverju sem drífur á hennar daga.
15 ára þegar lífið breyttist til frambúðar
„Við Gugga vorum fimmtán ára þegar líf okkar beggja breyttist. Hennar líf breyttist auðvitað á hátt sem er eiginlega ekki hægt að bera saman við neitt. Það sem gerðist hefur líka fylgt mér alla tíð og mótað mig meira en ég hef oftast áttað mig á.“
Gugga er fædd 7. júní 1978, tveimur dögum á undan Björgvini Inga.
„Ég kalla hana því oft gömlu. Við vorum saman í Breiðholtsskóla og vorum góðir vinir alveg frá því við vorum lítil. Hún hellti vatni í stígvélin mín í einhverjum galsa þegar við vorum svona tíu ára og ég var svolítið skotinn í henni í áttunda bekk. Við sátum saman í nemendaráði, við lékum saman í skólaleikritum og í mörgum misjafnlega lukkuðum stuttmyndum. Við vorum hluti þétts vinahóps krakka í Breiðholtinu sem brallaði alls konar, vorum mikið saman og höfðum öll okkar hugmyndir um framtíðina.“
Komst sjálf að lögreglubíl og missti meðvitund
Árásin sem breytti lífi Guggu átti sér stað föstudagskvöldið 1. október 1993. Um klukkan tvö um nóttina var setið fyrir henni í Austurstræti. Þrjár stúlkur á hennar aldri héldu henni niðri og spörkuðu í höfuðið á henni. Hópur fólks horfði á.
„Gugga komst sjálf að lögreglubíl í Lækjargötu. Þar missti hún meðvitund og hætti að anda. Hún lá í öndunarvél í rúman mánuð, var sextán mánuði á spítala og kom heim með varanlegan heilaskaða.“
Morguninn eftir frétti Björgvin Ingi af árásinni, hann var þá staddur fyrir utan Seltjarnarneskirkju á leið í skírn Ingólfs frænda míns. „Þegar ég sé Ingó, orðinn fullorðinn fjölskyldumann, átta ég mig best á því hversu langur tími er liðinn.“
Björgvin Ingi segir næstu vikur og mánuði hafa verið mjög skrýtna hjá 10. bekk Breiðholtsskóla. „Sigurjóna stærðfræðikennari tók sérstaklega utan um hópinn og sannfærði mig og Örnu vinkonu mína um að verða hálfgerðir umsjónarmenn strákanna og stelpnanna“, segir Björgvin Ingi.
„Við vorum fimmtán ára og áttum einhvern veginn að hjálpa öðrum fimmtán ára krökkum í gegnum þetta. Við kunnum það ekkert en gerðum það samt. Við Arna fórum í viðtöl í sjónvarpi og útvarpi, héldum málfund í skólanum og ég átti fjölmörg samtöl við lögregluna. Ég var allt í einu mættur fyrir framan fullorðið fólk að tala máli unglinga og ræða ofbeldi, ábyrgð og það sem hafði gerst.
Ég held að þarna hafi ég lært að þegar hlutir fara til fjandans þarf alltaf einhver að stíga fram og reyna að gera stöðuna bærilegri, þótt sá hinn sami hafi ekki hugmynd um hvernig.“
Talaði við Guggu og hlustaði á kassettu með rödd hennar
Í október fékk Björgvin Ingi að heimsækja Guggu á spítalann. Hann segist hafa verið stressaður og ekki vitað hvernig hann ætti að haga mér. Hann hafi spurt hjúkrunarkonu hvað hann ætti eiginlega að gera. „Talaðu bara við hana.“
„Ég fór inn og talaði. Ég man ennþá hvernig útsýnið úr glugganum á Landspítalanum í Fossvogi var. Ég horfði út yfir voginn og talaði við Guggu í klukkutíma. Svo fór ég heim. Ég hef aldrei spurt hana hvort hún hafi heyrt í mér. Ég held ekki.“
Eftir árásina hlustaði Björgvin Ingi stundum á kassettu sem hann átti. Á henni var viðtal sem kennari hafði tekið við nemendahópinn í rútu í skólaferðalagi. „Þar gat ég heyrt röddina hennar Guggu.“
Björgvin Ingi rekur hvernig allt breyttist hjá Guggu eftir árásina:
„Gugga er í rafmagnshjólastól og þarf aðstoð við allar athafnir daglegs lífs: að borða, klæðast og komast á milli staða. Hún hefur örlitla hreyfigetu í hægri hendi og stýrir stólnum með henni. Í 18 ár tjáði hún sig með augunum og með því að benda á orðaspjald. Árið 2011 fór hún aftur að tala. Þá bjó ég í Bandaríkjunum og heyrði hana fyrst tala þegar ég kom heim nokkrum árum seinna.
Gugga er dugleg. Hún kláraði samræmdu prófin af barnadeild Landspítalans, fór á tungumálabraut í FB og talar ensku, dönsku, sænsku, þýsku og spænsku. Við byrjuðum að eiga samskipti á Yahoo Messenger sirka þegar ég var í háskólanum og það breytti miklu. Í dag eigum við mest samskipti á Facebook Messenger. Henni finnst hún voða fyndin í sinni óðu kattakonustemmningu og ég geri bara grín að því svona eftir því sem við á.“
Svo urðum við fullorðin
„Ég upplifði það þannig að það hafi reynst Guggu erfitt þegar líf okkar hinna breyttist. Þegar við fórum að eignast maka eða börn var hún í fyrstu ekkert spennt fyrir því og vildi ekkert endilega hitta þau. Ég held að hún hafi bara viljað hafa okkur öll 15 ára. Ef líf hennar var ekki að breytast, af hverju átti okkar líf að gera það? Við urðum öll fullorðin en líf okkar hinna hélt áfram eftir beinu brautinni. Hennar líf gerði það ekki.“
Ferðasjóður Guggu verður til
Björgvin Ingi segir þau Guggu hafa rætt hvað hún vildi gera og fannst skemmtilegt, ferðalögin komu sterk inn og hann byrjaði að hjálpa. „Ég held að þetta hafi fyrst sprottið upp úr umræðu hjá mér og Evu konunni minni í eldhúsinu þegar við vorum að spá í að kaupa okkur annan bíl. Ég sagði við Evu að mér þætti eitthvað skrýtið að fara að kaupa annan bíl frekar en að hjálpa Guggu við ferðalögin. Niðurstaðan var reyndar að kaupa bílinn en líka stofna Ferðasjóð Guggu. Fyrst var þetta bara bankareikningur í mínu nafni og ég óskaði eftir framlögum eftir þörfum.“
Þegar Björgvin Ingi varð þrítugur árið 2008 bað hann gesti um að sleppa gjöfum og leggja frekar í ferðasjóð fyrir Guggu. Hraun, Hjaltalín og Toggi spiluðu í veislunni og lögðu líka til.
„Í lok júní 2009 komst Gugga að því að Madonna væri að spila í London. Gugga er kolóður Madonnuaðdáandi frá fornu fari. Ég sagði henni að ef hún reddaði fylgdarmanni myndi ég redda restinni. Viku síðar sat hún í O2-höllinni með Júlíönu vinkonu sinni og grét í tvo klukkutíma. Hennar eigin orð: „Ef húsið hrynur, dey ég að minnsta kosti hamingjusöm.“
Í veislunni stóð Barbara, mamma Guggu, upp og hélt ræðu. Barbara er frábær kona en ég er ekki viss um að hún hafi haldið margar ræður. Hún vildi þakka fyrir stuðninginn og ég man ennþá hversu djúpt Barbara snart alla í salnum með djúpu þakklæti og sterkum tilfinningum. Ég gleymi aldrei þessu kvöldi og orðunum hennar Barböru.“
Árið 2011 stofnaði Björgvin Ingi Ferðasjóð Guggu formlega sem félag. Síðan hefur sjóðurinn kostað ferðir hennar og aðstoðarkvennanna tveggja sem hún þarf í hverja ferð.
Björgvin Ingi flutti heim frá Bandaríkjunum árið 2014 og hefur síðan nær árlega hlaupið í Reykjavíkurmaraþoninu fyrir Ferðasjóð Guggu. „Árið 2020 féll Reykjavíkurmaraþon niður en við félagarnir í HHHC hlupum Ekki-Reykjavíkurmaraþonið og áheitasöfnun maraþonsins var haldin þótt ekkert væri formlega hlaupið. Ég hljóp þá heilt maraþon, og var óður í söfnunni og safnaði mest af öllum söfnurum, alls 1,4 m.kr.“
Fjölmargir vinir, bekkjarsystkini og aðrir hafa síðan hlaupið fyrir Guggu, þar á meðal sonur Björgvins Inga. Fjölmiðlaumfjöllun hefur líka reglulega gefið sjóðnum kipp.
„Heimurinn okkar Guggu“
„Gugga er vinkona mín. Ég hefði auðvitað viljað að líf hennar hefði orðið allt öðruvísi. En í þessu lífi, því eina sem við fengum, er ég vinur hennar.“
Björgvin segir Guggu hafa opnað fyrir sér heim sem hann hefði annars líklega aldrei skilið almennilega án hennar. „Líf fatlaðs fólks er oft ótrúlega flókið vegna hluta sem við hin hugsum ekkert um.
Við förum stundum saman í bíó eða leikhús. Við höfum þurft að yfirgefa leiksýningu áður en henni lýkur vegna þess að sýningin var aðeins lengri en við héldum og bíllinn hennar var kominn. Bíllinn bíður ekki endalaust. Hún hefur misst af ferðum og þurft að bíða í óratíma eftir leigubíl. Einu sinni gekk illa að komast út úr Þjóðleikhúsinu. Það þurfti einhverja skrýtna leið í gegnum sviðið eða eitthvað álíka. Þetta tók óratíma. Ég veit að aðgengið þar hefur síðan verið lagað en Gugga hefur ekki verið sérstaklega áhugasöm um að gefa því annan séns. Hún er þrjóskupúki.
Líf Guggu hefur breytt því hvernig ég horfi á alls konar hluti. Maður sér ekki hindranirnar þegar þær eru ekki fyrir manni sjálfum. Við fórum einu sinni saman í bíó á dönsku myndina Idioterne. Þar voru rugludallar að þykjast vera fatlaðir og á einhverjum tímapunkti gerðu þeir grín að fötluðu fólki. Ég sat þarna við hliðina á Guggu og mér fannst þetta allt frekar vandræðalegt. Ég var bara eins og auli. Gugga grenjaði úr hlátri.“
Björgvin Ingi segist ekki gleyma Guggu
Gugga stefnir, eins og sagði í upphafi, til Færeyja í lok september til Færeyja. Björgvin Ingi vildi redda heimsókn til ræðismannsins og því fékk hann sögu Guggu senda. Í kjölfarið kom boð um heimsókn í bústaðinn í Þórshöfn, í svipuðum anda og þegar hún heimsótti Guðna Th. og Elizu á Bessastöðum með móður sinni og Björgvini Inga.
„Gugga spurði mig einu sinni hvort ég myndi hugsa um hana þegar mamma hennar deyr. Engar áhyggjur, Gugga. Ég gleymi þér ekkert, enda ertu enn tveimur dögum eldri en ég. Gamla.“
Stuðningsreikningur Ferðasjóðs Guggu 515–14–405952, kt. 520511–0910
Facebook-hópurinn Ferðasjóður Guggu er opinn öllum og þar segir Gugga stundum sjálf frá ferðum sínum eða einhverju sem drífur á hennar daga.
