Sigmar Vilhjálmsson, athafnamaður og fjölmiðlamaður, veltir því upp hvort opinberar stofnanir ættu að beina auglýsingafé sínu í auknum mæli til íslenskra fjölmiðla í stað erlendra tæknirisa.
Kveikjan að vangaveltunum var auglýsing frá Þjóðleikhúsinu sem birtist á YouTube þegar sonur Sigmars var að horfa þar á myndbönd.
„Sonur minn var að horfa á YouTube þegar upp kom auglýsing frá Þjóðleikhúsinu. Ég varð forvitinn og kíkti aðeins nánar og sé að Þjóðleikhúsið er að auglýsa töluvert á Meta og Google,“ skrifar Sigmar.
Hann bendir á að Þjóðleikhúsið sé rekið fyrir almannafé og heyri undir menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið. Undir sama ráðuneyti heyri jafnframt fjölmiðlamál og Fjölmiðlanefnd.
Sigmar vísar til þess að samkvæmt fjárlagafrumvarpi ársins 2026 séu framlög til Þjóðleikhússins tæpir 1,65 milljarðar króna og tæpir 6,7 milljarðar renni til RÚV. Til samanburðar fari 668,3 milljónir króna í stuðning við einkarekna fjölmiðla.
Hann tekur skýrt fram að hann telji ekki að opinberar stofnanir eigi að hætta að auglýsa starfsemi sína. Þær þurfi vitaskuld að ná til almennings. Spurningin sé hins vegar hvert auglýsingaféð eigi að renna.
„Þegar íslensk opinber stofnun notar almannafé til að auglýsa á íslensku, fyrir íslenskan markað, ætti þá ekki að vera rík krafa um að íslenskir fjölmiðlar njóti forgangs við þau auglýsingakaup?“ spyr Sigmar.
Hann segir íslenska fjölmiðla ráða starfsfólk hér á landi, framleiða íslenskt efni og greiða hér skatta, auk þess sem þeir haldi uppi íslenskri lýðræðisumræðu. Á sama tíma renni sífellt meira fé af íslenskum auglýsingamarkaði til alþjóðlegra tæknifyrirtækja.
„Mér finnst þetta ekki spurning um hægri eða vinstri. Þetta snýst einfaldlega um hvort opinbert fé eigi, þegar kostur er, að styðja íslenskt fjölmiðlaumhverfi frekar en að renna úr landi,“ segir Sigmar og beinir spurningunni sérstaklega til Loga Einarssonar, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra.
Logi svaraði Sigmari í athugasemd við færsluna og tók undir að ástæða væri til að skoða málið.
„Sæll, Simmi, jú það er full ástæða til þess, og við erum að skoða þessa hluti. Það er amk hægt að beina því til opinberra aðila að nýta innlenda fjölmiðla eins og kostur er,“ skrifaði ráðherrann.
Málið vakti nokkra umræðu undir færslu Sigmars og voru ekki allir á einu máli.
Einn benti á að samfélagsmiðlar og leitarvélar gætu verið mun hagkvæmari leið til að ná til ákveðinna hópa, sérstaklega yngra fólks. Ekki væri nóg að horfa eingöngu til þess hvert auglýsingaféð rynni heldur þyrfti einnig að skoða hvað fengist fyrir hverja krónu og til hvaða hópa auglýsingarnar næðu.
Annar orðaði sömu mótbáru með einfaldari hætti og spurði hvar Þjóðleikhúsið ætti annars að ná til sonar Sigmars ef hann væri fyrst og fremst á YouTube.
Aðrir tóku hins vegar undir sjónarmið Sigmars. Ragnar Freyr Ingvarsson læknir sagði meðal annars að íslenska ríkið ætti að forgangsraða kaupum á íslenskum vörum og þjónustu.
Í umræðunni var jafnframt bent á að þessi stefna væri þegar komin inn á borð stjórnvalda. Í aðgerðaáætlun í málefnum fjölmiðla er gert ráð fyrir að gefin verði út tilmæli til opinberra stofnana um að beina auglýsingakaupum sínum til innlendra fjölmiðla þegar þess er kostur.
