Í endurminningu þess sem þetta skrifar – og hann er kominn nokkuð á sjötugsaldurinn – hljómar sama ramakveinið á æskuheimilinu á Syðri-Brekkunni á Akureyri, en verðbólgubálið fari ljósum logum um bæinn, og stöðugar verðhækkanir skilji heimilisbókhaldið eftir í kaldakoli þegar líða fer að lokum hvers mánaðar.
En svona leið bernska manns frá einum tíma til annars, því græni fimmhundruð kallinn með Hannesi Hafstein á betri hliðinni dugði ekki lengur fyrir vikuinnkaupunum þetta árið, og svo ekki heldur bleiki þúsund kallinn með Brynjólfi biskup á sömu síðunni þegar komið var fram á það næsta, og gott ef ég heyri ekki enn þá hnussið í föður mínum þegar mútta tilkynnti honum það þegar ég var að byrja í menntaskóla að brúni fimmþúsund kallinn með Einari Ben væri líka búinn að vera.
Íslenska reddingin, þegar ég hleypti heimdraganum í byrjun níunda áratugar síðustu aldar, var einfaldlega að skera núllin burt. Það sem áður var blái hundrað kallinn með Jóni Sig jafngilti í einni svipan sleginni krónumynt með gapandi þorski. Það þótti efnahagsleg sjónhverfing.
En ekkert hefur breyst. Ekkert hefur lærst.
Íslenska efnahagstilraunin stendur enn þá yfir, en hún hefur gengið út á það að sveifla einni og sömu örmyntinni til að hjálpa útflutningsgreinunum á kostnað alþýðunnar. Og það er auðvitað orðið sérstakt rannsóknarefni, svo mörgum áratugum seinna, hvað almenningur hefur lagt atvinnulífinu mikið lið í þessum efnum. En eitt er víst að það heimsmet verður aldrei slegið af öðrum þjóðum sem leggja ekki lag sitt og siðferði við að taka þátt í svona ójöfnum leik.
Gjaldmiðill sem þarfnast allrar hjálpar við í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi hefur ekkert að gera með fullveldi og sjálfstæði. Hann er hvorugt. Hann er einfaldlega ekki frjáls. Hann er og hefur verið hnepptur í varðhald hafta.
Og hann er ekki einu sinni gjaldgengur í hefðbundnum lánaviðskiptum. Hækjan sem hann þarf til þeirra erinda er verðtrygging, það séríslenska fyrirbæri, því hann lifir ekki á vöxtunum einum saman. Þess vegna hafa Íslendingar vanist afturhlöðnum lánum sem svíkja lit í hagkerfinu, og auðvelda eyðslu og alls konar neyslu á meðan raunverulegum afborgunum er slegið á frest, og raunar út fyrir gröf og dauða.
Fyrir vikið greiðir Íslendingurinn margfalt oftar fyrir íbúðina sína en nágrannar hans á öðrum svæðum álfunnar myndu nokkurn tíma sætta sig við.
„Og til þess eru refirnir skornir í þeirri neikvæðu baráttu sem nú hefur staðið yfir um all langt skeið, en hún snýst um líf og dauða aðalsins á Íslandi sem öskrar eftir því að hann fái áfram setið að einokun, fákeppni og samráði.“
Það er vegna þess að landinn ypptir öxlum yfir því að verðbólgudrifið hagkerfi hefur þóknast peningaöflunum um aldur og ævi, en raunin er auðvitað sú að þau ein græða á heila galskapnum. Hækkun verðlags og vísitölu er veislan á þeirra borðum. Því veik mynt er þeirra styrkur.
Og til þess eru refirnir skornir í þeirri neikvæðu baráttu sem nú hefur staðið yfir um all langt skeið, en hún snýst um líf og dauða aðalsins á Íslandi sem öskrar eftir því að hann fái áfram setið að einokun, fákeppni og samráði.
Valkosturinn í dag er samkeppnishæfni í frjálsum rekstri. Hann hverfist um nýja framtíð. Og hann fjallar öðru fremur um að snúa af þeirri torfæru braut sem er að baki. Hún er fullreynd, því sú hin sama er í raun og veru ekki ökufær. Kannski til baka, en ekki til langrar framtíðar.
Morgundagurinn sem býðst er gjaldmiðill sem gagnast almenningi og atvinnulífi með allt öðrum hætti en krónan, sem níðst hefur á landsmönnum eins og nýlenduherra af verstu sort.
Fræðilegar greiningar sýna og sanna að árlegur kostnaður af krónukerfinu er í námunda við 1000 milljarðar á ári, eða sem nemur fjórðungi af landsframleiðslu. Mögulegur viðbótarávinningur af upptöku evru er aftur á móti metinn á 500 til ríflega 700 milljarða króna.
Þetta merkir að landsframleiðsla myndi aukast um að minnsta kosti um þriðjung á einu ári við upptöku evru, fyrir nú utan hitt að ávinningur heimilanna er líklega í kringum 250 þúsund á mánuði þegar allt er talið.
Á mánuði.
Hinn kosturinn er bara að skera af fleiri núll með tíð og tíma – og tuða tómur á svip í kviðinn.
