Það sem hefur vakið hvað mesta athygli í umræðunni um þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst er að meirihluti stjórnenda fyrirtækja í landinu virðast vera andsnúinn fullri aðild Íslands að ESB og það án þess að hafa séð hvaða samningur er í boði.
Greining Gallup á afstöðu aðildarfyrirtækja Samtaka atvinnulífsins til aðildar Íslands að ESB sýnir að um 66% þeirra eru frekar eða mjög andvíg aðild. Yfir helmingur aðildarfélaga í Félagi atvinnurekenda tekur undir það. Um 57% félagsmanna í Samtökum iðnaðarins eru á móti ESB aðild Íslands.
Þetta er óskiljanleg afstaða íslenskra stjórnenda en kollegar þeirra í ESB ríkjum eru almennt hlynntir aðild sinna landa.
Heildarsamtök atvinnulífsins í Evrópu ( BusinessEurope ) segja að sameiginlegi markaðurinn í ESB sé verðmætasta eign fyrirtækjanna (e:most valuable asset) sem drífur áfram hagvöxt, atvinnusköpun, nýsköpun og samkeppnishæfni fyrirtækja í Evrópu.
Samtök atvinnulífsins í Noregi (NHS) vilja sjá aukna Evrópusamvinnu og nokkrir forstjórar stærstu fyrirtækja Noregs vilja hefja umræðu um fulla aðild Noregs að ESB.
Á sama tíma berjast atvinnurekendur á Íslandi gegn fullri aðild Íslands að ESB.
Þetta er undarleg staða sem krefst skýringa.
Sérhagsmunir gegn almannahagsmunum?
Samtök fyrirtækja í fjármálaþjónustu hafa ekki tekið formlega afstöðu með eða á móti ESB aðild en komið hefur fram að krónan tryggir bönkum og tryggingafélögum þægilega og samkeppnislausa stöðu í lokuðu hagkerfi krónunnar.
Einnig hefur komið fram að ferðaþjónustan hefur tapað tugum milljarða á of sterkri krónu síðustu mánuði. Taprekstur Icelandair hefur verið útskýrður að hluta til með of háu gengi krónunnar.
Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi hafa tekið skýra afstöðu gegn ESB aðild Íslands þrátt fyrir að þau hafi öll tekið upp evru eða dollar sem sína mynt og taki lán í erlendum gjaldmiðlum á um 70% lægri vöxtum en almenningi og öðrum fyrirtækjum á innanlandsmarkaði stendur til boða.
Þessi fyrirtæki eru í öfundsverðri stöðu þar sem þau geta fjárfest innanlands í fyrirtækjum og fasteignum á mun lægri vöxtum en samkeppnisaðilar þeirra gera.
Sum þeirra greiða innlendum birgjum í evrum til að losna við bankakostnað og gengisáhættu sem önnur fyrirtæki geta ekki gert. Ég þekki þetta af eigin reynslu en fyrirtækið sem ég rak fékk greitt fyrir vörur og þjónustu í evrum frá útflutningsfyrirtækjum sem gerði okkur kleift að lækka vöruverð um 5-10% þar sem gengisáhætta í rekstrinum var engin.
Forsvarsmenn fasteignafélaga hafa opinberlega hrósað krónunni og sagt að hún væri eins og „tvöföld axlabönd og tvöfalt belti“ fyrir fyrirtæki þeirra en krónan tryggir þessum fyrirtækjum vörn gegn erlendri samkeppni og öruggar hækkanir með vísitölutengingu leigunnar.
Afstaða gegn ESB aðild er að vissu leyti skiljanleg hjá stjórnarmönnum þessara fyrirtækja en samkvæmt hlutafjárlögum er þeim skylt „taka ákvarðanir í þágu félagsins“ og hafa eingöngu „hagsmuni félagsins að leiðarljósi.“
Því ber þeim hugsanlega skylda til að vera móti ESB aðild sem myndi auka samkeppni, fjölga keppinautum og gæti lækkað markaðsvirði viðkomandi fyrirtækis.
„Við viljum bara fá að vera í friði“
Í nýlegu viðtali á RÚV sagði forstjóri að hann væri á móti ESB aðild og útskýrði það með því að segja að „við viljum bara fá að vera í friði.“
Hann hefur líklega misst þetta út úr sér en hugsanlega er hann að segja það sem forstjórarnir sem eru á móti ESB aðild eru að hugsa sem er að þeir vilja fá að starfa í friði fyrir erlendri samkeppni, í þægilegri fákeppni og í skjóli krónunnar.
Þetta sama sögðu forstjórar þegar umræðan um EFTA og EES fór fram og tollfrelsi innflutnings blasti við. Þeir vildu fá að vera í friði.
Þegar Pálmi stofnaði Hagkaup, Hafsteinn stofnaði Kjörís og Jóhannes stofnaði Bónus sögðust samkeppnisaðilar þeirra vilja „fá vera í friði“ og fóru í hart gegn þeim.
Bændur á 19. öld lhéldu dauðahaldi í vistarbandið með þeim rökum að þeir vildu fá að vera í friði með sitt ódýra vinnuafl. Í dag er krónan hið nýja vistarband unga fólksins í landinu.
Með sömu rökum virðist meirihluti íslenskra forstjóra berjast gegn ESB aðild Íslands.
JÁ væri hagstætt fyrir íslensk fyrirtæki
Með því að kjósa JÁ væru forstjórarnir að samþykkja að skoða viðskiptasamning sem gæti fært þeim tollfrjálsan aðgang að 450 milljón manna markaðssvæði. Þeim stæðu til boða 70% lægri vextir til framkvæmda og fjármögnunar með evru. Þeir fengju aðgang að þróunarstyrkjum til nýsköpunar og umbóta í samgöngukerfi landsins.
Hvernig er hægt að hafna svona samningi án þess að sjá hann?
Í aðsendri grein á Vísi í vikunni sagði Margrét Guðmundsdóttir sem hefur langa reynslu af stjórnunarstörfum: „Enginn góður stjórnandi hafnar mikilvægum samningaviðræðum áður en hann veit hvað stendur til boða.“
Þeir forstjórar sem hafna því að skoða samninginn sem er í boði eru að brjóta fyrstu reglu góðrar stjórnunar sem er leita stöðugt að nýjum tækifærum með opnum huga.
Ég hvet því alla forstjóra landsins til að hafna ekki slíku tilboði fyrir fram.
Að fá frið fyrir „reglugerðarfargani“ ESB
Í ofangreindum könnunum kemur fram að forstjórarnir hafa áhyggjur af íþyngjandi regluverki ESB sem eru að vissu leyti réttmæt rök. En hafa ber í huga að regluverkið er í stöðugri endurskoðun með einföldun og skilvirkni í huga.
Regluverk ESB fjallar meðal annars um frjálst flæði vinnuafls sem nú heldur uppi byggingageiranum, ferðaþjónustunni og iðnfyrirtækjum landsins en í dag er talið að yfir 30 þúsund launþegar frá EES löndum starfi á Íslandi.
Annað „reglugerðarfargan“ fjallar um gagnkvæma viðurkenningu starfsréttinda, neytendavernd, matvælaöryggi, hvíldartíma starfsfólks og vernd starfsréttinda sem forstjórarnir ættu að fagna.
Þetta „fargan“ hefur auk þess leitt til sömu símgjalda innan ESB landa, aukinnar samkeppni á fargjaldamarkaði, betri skilarétt á gallaðri vöru, auk evrópska sjúkratryggingakortsins sem flestir ferðalangar þekkja. Þessar reglur hafa bætt stöðu almennings og fyrirtækjanna í landinu.
Allt eru þetta reglur sem auka samkeppnishæfni viðkomandi fyrirtækja og landa. Dæmi um fyrirtæki sem hafa uppfyllt reglur ESB og hagnast á þeim eru Kerecis, Össur, Marel og Lýsi, auk alla útflutningsfyrirtækja í sjávarútvegi, lyfjaþróun og vél- og hugbúnaði.
Stöðugleiki og samkeppni mun aukast.
Full aðild mun færa launafólki langþráðan stöðugleika í hagkerfinu, minni verðbólgu og lækkandi vaxtakostnað eins og öll hin 27 lönd í ESB hafa upplifað strax eftir inngöngu.
Með fullri aðild og upptöku evru munu erlend fyrirtæki á banka- og tryggingamarkaði koma til Íslands og hefja starfsemi en í Eystrasaltslöndunum eru nú um 50 erlendir bankar sem veita innlendum bönkum harða samkeppni. Vextir lækkuðu strax eftir að löndin þrjú tilkynntu að þau væru að sækja um fulla aðild.
Samkeppni mun aukast á öðrum mörkuðum en fákeppnin á Íslandi hefur meðal annars leitt til þess að vaxtamunur bankanna (álagning þeirra) er allt að 100% hærri en sambærilegra norrænna banka. Sem dæmi þá er hreinn vaxtamunur Íslandsbanka á þessu ári um 3,9% meðan Nordea og DNB láta 1,5% til 2,5% duga.
Formaður Neytendasamtakanna hefur í viðtölum við fjölmiðla ítrekað talað fyrir aukinni samkeppni á íslenskum mörkuðum, lægra vöruverði, minni tollvernd sem leiðir til lægra verðs til neytenda og sterkri neytendavernd sem ESB hefur tryggt með sinni löggjöf.
JÁ í ágúst!
Eftir lestur þessa pistils skaltu íhuga, lesandi góður hvort þú viljir standa með sérhagsmunum eða almannahagsmunum í kosningunum sem eru fram undan.
Með JÁi ertu að opna á aukna samkeppni á öllum sviðum atvinnulífsins sem mun leiða til lægri vaxta og lækkandi vöruverðs.
Með JÁi ertu að sýna samstöðumeð öllu því ungu fólki sem er að kikna undan vaxtaokrinu sem er hið nýja vistarband.
Með því að kjósa JÁ velur þú að SJÁ hvað myndi felast í samningi við Evrópusambandið. Í því felst engin skuldbinding og engin áhætta.
Með JÁi ertu að samþykkja að skoða staðreyndir, hlusta á ólík sjónarmið og taka upplýsta afstöðu um framtíð landsins í seinni þjóðaratkvæðagreiðslunni sem verður haldin innan tveggja ára.
