Ætli það hafi ekki verið sá glöggi og góði rithöfundur Guðmundur Andri Thorsson sem nefndi það svo á dögunum að síðasti laugardagur í ágúst, þegar landsmenn ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja eigi að nýju aðildarviðræður við ESB, verði stærsti vaxtaákvörðunardagur Íslendinga. Og þar hittir hann naglann á höfuðið, svo ekki sé meira sagt.
Það er óbærilegt að skulda á Íslandi, í krónum talið. Örmyntin sú arna er einungis ætluð efnafólki til að ávaxta sitt pund. Almenningur situr eftir með afleiðingar þessa gjaldmiðils, okurvexti, hátt verðlag á nauðsynjavöru og sífelldan verðbólguþrýsting af völdum axlabandanna og beltanna sem krónan þarf til að halda buxunum uppi, en stæði ella á brókinni einni saman.
Því sjáiði ekki nektina í peningakerfi sem rekið er áfram í verðtryggðu ástandi. Þar er komin ein og sama hringavitleysan frá einni öld til annarrar.
Einna verst bitnar þetta á íbúðakaupendum. Nýverið var því lýst á lygilegan máta í samfélagsfærslu, en til að greiða upp 66 milljóna húsnæðislán þyrfti að reiða fram 477 milljónir króna þegar upp væri staðið. Þetta væri íslensku krónuveruleikinn, en óskiljanlegt væri að þeir sem skulduðu húsnæðislán hér á landi vildu ekki kanna hvort í boði væri að lækka greiðslubyrði sína um hundruð þúsunda á mánuði.
Og þar er meginspurningin komin. Okur áfram, eða samkeppnishæfur gjaldmiðill sem gagnast venjulegu fólki, og ekki aðeins efsta lagi samfélagsins.
„Til hvers í ósköpunum er því ætlað að fara í greiðslumat í samráðskerfi íslenska bankakerfisins, þegar fyrir liggur að vaxtabyrðin er upp og niður, og út og suður, allan tímann sem það tekur, ævina á enda, og eftir það, að greiða krónunni það sem krónan getur kreist út úr honum.“
Einn umsvifamesti byggingarverktaki landsmanna, Þorvaldur Gissurarson hjá ÞG-verki, fór ófögrum orðum um þann skrípaleik sem íslenskt vaxtaumhverfi er frá einum tíma til annars, en hann var viðmælandi í Sjónvarpinu fyrr í vikunni. Og það er vigt í orðum þessa manns sem höndlar með meiri fjármuni í rekstri sínum en gengur og gerist hjá litlum og meðalstórum einkafyrirtækjum á Íslandi.
Þorvaldi þykir sýnt að vaxtastýringartæki Seðlabanka Íslands virki ekki til að halda niðri þenslu og einkaneyslu í verðtryggðu peningakerfi. En afleiðingarnar séu jafn alvarlegar og þær eru augljósar. Stýrivaxtahækkunin á miðvikudag kosti fyrirtæki hans um 100 milljónir aukalega á ári í vaxtagreiðslur.
Hann tekur vafann af: „Þetta vaxtafyrirkomulag sem við búum við er einfaldlega of dýru verði keypt.“
Og hvernig fer svo fyrir þeim sem kaupa íbúðirnar af honum, svo sem unga fólkinu sem er að koma sér fyrir á húsnæðismarkaði? Til hvers í ósköpunum er því ætlað að fara í greiðslumat í samráðskerfi íslenska bankakerfisins, þegar fyrir liggur að vaxtabyrðin er upp og niður, og út og suður, allan tímann sem það tekur, ævina á enda, og eftir það, að greiða krónunni það sem krónan getur kreist út úr honum.
Í dæminu hér að ofan er húseignin á Íslandi borguð sjö sinnum upp, og raunar ríflega það, með svo rándýrri krónu að rentan hleypur á bilinu á bilinu 8,5 prósent til 9,5 af hundraði af óverðtryggðum lánum, sem er nokkurn veginn þrefaldur kostnaður þess sem fólk er krafið um í öðrum löndum álfunnar.
Sá sem þetta skrifar á þrjá syni, og við vitum allt um það hvernig þeim af strákunum sem býr í Hafnarfirði reiðir af í krónuhagkerfinu. Hann hefur ekki nokkra hugmynd um hvenær hann klárar sig af lánum sínum, ef nokkurn tíma, og mun aldrei vita hvert andlag þeirra verður frá einu ári til annars.
Sá sonanna sem býr í Stokkhólmi, hvar stýrivextir eru nú 1,75 prósent, samanborið við 8 prósent í föðurlandi hans, er með 2,9 prósenta óverðtryggða húsnæðisvexti, og borgar allt að fjögur prósent af höfuðstóli lánsins niður á ári hverju, sem merkir að það tekur hann 25 til 35 ár að fullgreiða lánið, nema hann greiði meira inn á það, sem er auðsótt mál, og þá minnkar höfuðstóllinn miklu fyrr.
Sá sonanna sem býr í Alicante hreppti 4,1 prósenta vexti af óverðtryggðu láni sínu við húsnæðiskaupin þar í borg. Vextirnir eru fastir til fimm ára, og lánið er til 25 ára, þegar víst þykir að lántakandinn hafi greitt sitt að fullu.
Og með hverjum sona minna skyldi ég nú finna mest til með?
