Við Íslendingar munum alltaf lenda í milli í stríðsbrölti stórvelda og megum ekki halda að við getum bara setið hjá og verið í liði með öllum og engum. Yfirgangur Trumps gagnvart Grænlandi ætti að vera okkur til áminningar og við þurfum að endurskoða stöðu okkar. Að horfa í kostnaðinn við viðræður um aðild að ESB er hlægilegt. Hrund Rudolfsdóttir, athafnakona, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér má hlusta á brot úr viðtalinu:
Það hefur margt breyst. Við fórum af stað 2009. Þá vorum við á hnjánum, þá höfðum við orðið fyrir skelfilegum fjárhagsáföllum bara sem þjóð sem ég ætla nú bara að fullyrða að það að við vorum með okkar sjálfstæða gjaldmiðil var mjög stór orsakavaldur þess hve illa fór hér.
„Já, ég er sammála því.“
Við fórum þarna á hnjánum af því við sáum það að þetta gekk ekki alveg upp hjá okkur. Síðan lagast hlutirnir mikið og það gerist hratt, það kemur Eyjafjallajökull, ferðaþjónustan rýkur upp, Ísland verður að túristalandi en það sem er oft vanmetið að mínu mati eru jákvæðu áhrifin sem stöfuðu af því að við vorum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og það var kominn stuðningur, það voru komnir styrkir hingað inn og það var kominn stuðningur við krónuna beinn og óbeinn frá Evrópska seðlabankanum. Allt þetta varð til þess að við náðum okkur á skrið miklu hraðar en nokkur þorði að vona þarna á þessum verstu dögum 2009.
Síðan hefur í raun og veru flest gengið okkur í hag, það hafa komið áföll, það hefur komið Covid, það var allsherjar, alheimsáfall. En svo hefur bara síðustu 18 mánuðina þá hefur heimurinn gjörbreyst. Geópólitíkin hefur gjörbreyst, þetta umhverfi frjálsra viðskipta, að brjóta niður viðskiptahindranir í alþjóðaviðskiptum, þessu hefur verið snúið við. Þetta var búið að vera í 80 ár frá seinni heimsstyrjöld og Bandaríkin höfðu leitt þetta í raun og veru. Bandaríkin eru búin að snúa við blaðinu, þau eru búin að hefja hér tollastríð í heiminum, það er komið tollastríð milli stærstu svona viðskiptavelda heimsins. Við erum utan tollabandalaga, það hefur svo margt gerst sem kallar á það að við endurskoðum okkar stöðu og hvar við stillum okkur upp.
„Já, ég held að við þurfum absolút að gera það og ég held líka að við þurfum aðeins að bakka og horfa einmitt á söguna. Bara til að átta okkur á því að við erum náttúrlega búin að lifa á forréttindatímum. Aldrei eins langt friðartímabil, aldrei eins langt hagsældartímabil. Þetta mun ekkert vara að eilífu og spurningin er sú, hvar viltu vera þegar eitthvað bjátar á? Og þú veist, þetta er bara svona eins og með tryggingar, þú veist, þú þú reiknar ekkert endilega með að það kvikni í húsinu þínu eða þú klessir bílinn þinn en þú vilt vera með trygginguna á bak við þig þegar eitthvað kemur upp á.“
Ef það gerist, ef þú ert ekki tryggður eða tryggð, þá er það óbætanlegt tjón sem þú verður fyrir.
„Algjörlega. Ég hef ekki trú á þessari svona aðferðafræði okkar, auðvitað er gott að eiga viðskiptasamband við alla þá sem vilja eiga viðskipti við þig þegar þú ert lítil þjóð eins og við með hagkerfi sem byggir á útflutningi. Auðvitað viltu viðhalda góðu sambandi í allar áttir, það segir sig sjálft. Þetta er líka annað sem fléttast inn í, bæði efnahagslegt, þú veist, þetta er menningarlegt, hvar viltu staðsetja þig? Við getum ekki bara einhvern veginn leyft okkur að spila með öllum liðum. Einhvern tímann kemur að því að þú þarft svolítið að gera upp við þig, hvar áttu heima og hver er þinn flokkur? Og ég held að við höfum svona í gegnum tíðina einhvern veginn tekið svolítið svona,. haldið að við séum bara svona eins og lundi, svona lítil og krúttaraleg og hérna norður í höfum og stingum okkur bara inn í holu ef eitthvað bjátar á. Það er ekki þannig. Höfum við tíma fyrir smá sögu hérna?“
Algjörlega.
„Ég held að við séum stundum rosalega bláeygð og það er ein lítil saga sem gerðist þarna á þeim árum þegar ég var þarna í Austur-Evrópu sem svipti svolítið svona hulunni af mínum augum í því einhvern veginn að maður hélt að við værum hérna í Ballarhafi og bara enginn hefði áhuga á okkur. Á þeim tíma höfðu leikar borist yfir til Úkraínu og við vorum að skoða fjárfestingu þar. Og ég átti að fara þarna og skoða einhver apótek og svo framvegis. Ég var bara ein á ferð og menn voru sannfærðir um að þessi kona myndi fara sér að voða þarna einhvers staðar í Úkraínu, sveitum Úkraínu. Þá var bankinn, það var Raiffeisen Bank sem var með milligöngu þarna. Þeir ákváðu að setja öryggisvörð eða lífvörð mér til höfuðs sem og líka hann átti að keyra mig, var svona bílstjóri og þetta var aðeins fyrir utan sem við þurftum að fara. Það var nokkuð ljóst að þessi maður ætlaði ekki að tala af sér, það var mjög lítið sem kom upp úr honum. Ég var ekki alveg viss um að hann talaði mikla ensku.
Svo kemur hins vegar að því að við þurfum að fara á einhvern veitingastað þarna og fá okkur að borða og ég skildi náttúrlega ekki stakt orð og ekkert á ensku þannig að hann neyðist til að koma og sitja og borða með mér. Þá kemur í ljós að hann talar ágæta ensku og hann fer að spyrja, þetta er svolítið vandræðalegt að sitja bara tvö og horfa á hvort annað þannig að hann fer nú að spyrja hvaðan ég er og svona og þarna á ég að segja honum það að ég sé frá Íslandi. Þá lyftist hann allur upp og byrjar að ryðja úr sér ótrúlegum staðreyndum um bara staði á Íslandi, alla firði á Norður-Íslandi, það kemur þarna Dalvík, Akureyri. Hann veit öll nöfn á fjöllum. Skerjum, hann veit fjölda manna sem búa þarna og svo framvegis. Og hann bakaði mig í landafræðinni einn, tveir og bingó. Mér fannst þetta svolítið sérstakt þarna. Þá kemur í ljós, hann fer að segja mér frá sinni forsögu. Þetta gerist svona 2005. Hann er þá kannski fimmtugur, sextugur. Þá hafði hann verið þarna ungur maður að vinna í sovéska hernum.
Hann var í kafbát og hans hlutverk var að og þeirra allra að þeir voru að sveima hérna kringum Ísland. Og hans hlutverk var að vita alla staðhætti og hann átti greinilega að læra utanbókar og hann hafði gert það svo rækilega að hann gat rakið þetta allt saman upp fyrir mér mörgum árum seinna. Og það sem mér fannst óhugnanlegast í þessu, hann lýsti því fyrir mér, hann var náttúrlega bara ungur maður á þessum tíma og dauðleiðinlegt að vera þarna ofan í þessari niðursuðudós þarna. Að á föstudagskvöldi þá sá yfirmaður þeirra aumur á ungu drengjunum, þeir fóru inn í Eyjafjörð. Þeir fóru upp á yfirborðið og hann lýsti því fyrir mér. Hann lýsti fyrir mér kirkjunni, tröppunum og hvernig þeim leið sem ungum mönnum að fylgjast með unga fólkinu rúnta niður á bryggju og hafa gaman og þeim langaði svo að vera með. Og ég hugsaði bara: Guð minn góður, þarna er ungt fólk bara að skemmta sér og þarna úti í firði er sovéskur kafbátur og menn bara fylgjast með úti í myrkrinu. Þetta var áhugi þeirra á okkur þá og halda það að við séum eitthvað svo ómerkileg hérna út úr alfaraleið. Það var ekki þá og það er ekki núna og ef að illa fer þá viltu bara, þá viltu vera með stjórn eins og þú getur á eigin örlögum. Og ég held að við munum alltaf einhvern veginn lenda á milli í stríðsbrölti heimsveldanna. Við höfum séð áhuga Trumps á Grænlandi.“
Það þarf nú ekki mikið til að yfirfæra hann hingað?
„Nei, nei, og ég er ekki í stakk búin til að spá fyrir um eitt eða neitt. Eina sem ég veit er að við erum bara landfræðilega í þeirri stöðu að við gætum vakið óþægilega mikinn áhuga stórveldanna í þeirra brölti og við skulum ekki láta okkur dreyma um að við getum einhvern veginn smogið þarna á milli. Þannig að ég er sammála, breytt heimsmynd sem er kannski samt ekki svo breytt út af því ef þú horfir í nógu stóru sögulegu spektrumi, við erum bara svo heppin að akkúrat núna erum við búin að vera í svona vakúmi, getum við sagt. En við þurfum bara að hugsa þetta allt saman og þetta er ein leiðin, einn möguleikinn. Ég er ekkert endilega að segja, og aftur, ég er ekkert endilega sannfærð um að þetta sé rétta lausnin fyrir okkur. Tímasetningar eru líka rosalega mikilvægar, hvort það er núna eða seinna eða bara alls ekki. En alla vega, við megum ekki leyfa okkur að vera það andvaralaus að skoða þetta ekki í dýpt og að tala um kostnað í þessu samhengi er náttúrlega bara hlægilegt.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
