Það er fullkominn misskilningur að Íslandi sé með eitthvert sérstakt samband við Bandaríkin. Öll önd halda að þau séu með sérstakt samband við Bandaríkin en utanríkisstefna Bandaríkjanna gengur fyrst og síðast út á Ísrael og þar höfum við öl raunar öll Evrópa skipað okkur á andstæða fylkingu. Gauti B. Eggertsson, hagfræðiprófessor við Brown University, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
„En síðan náttúrlega ofan á þetta koma bara þessi rök sem hafa reyndar líka orðið sterkari með tímanum og það eru þau rök að sem sagt sá menningarheimur sem við tilheyrum og eftir að við gengum í Evrópska efnahagssvæðið, þá hefur samþætting íslensks viðskiptalífs orðið miklu meiri en ég held að margir hafi búist við og það á ekki síst við um vinnumarkaðinn. Af hverju er það mikilvægt? Jú, vegna þess að ef við tækjum upp evru, það eru mjög margir kostir við það en það eru líka gallar og gallarnir eru aðallega þeir að þá geturðu ekki fellt krónuna og skapað eftirspurn eftir því en á hverju byggist það að þess sé þörf? Þá fer maður aftur bara í kenninguna um, við erum minnsta myntsvæði í heimi. en það eru náttúrlega til hagfræðikenningar um hvað er hagstæðasta stærð myntsvæðis og þær byggjast á því að það getur verið gott að vera með sjálfstætt myntsvæði ef vinnumarkaðurinn er einmitt í þeim hætti að fólk hreyfist ekki, þannig að aðlögunin verði að eiga sér stað með því að nafnlaunin lækki. og gengisfallið hreinlega til þess. En ef vinnuaflið getur færst þar sem atvinnutækifærin eru til staðar, þá þarf enga aðlögun á nafnlaunum, þá fer bara fólk þangað sem vinnutækifærin eru til staðar eins og það er í Bandaríkjunum. Og hvað höfum við séð? Síðan 2013 hefur orðið 20% aukning í vinnuafli á Íslandi vegna innflutnings fólks frá Póllandi og svo framvegis, vegna þess að það hafa verið atvinnutækifæri hér.
Þetta snýst um það ef það kemur eitthvert sjokk á Ísland sem við þurfum að bregðast við en Evrópski seðlabankinn telur ekki ástæðu til að bregðast við, hvað gerum við þá? Það sem hefur gerst er að núna er okkar hagsveifla farin að sveiflast með evrópsku hagsveiflunni, þannig að það er minna um þetta og ef það gerist, sem gæti náttúrlega gerst, þá er þessi sveigjanleiki á vinnumarkaði til staðar sem var ekki áður, þannig að það eru þessir þrír hlutir sem hafa breyst sem gera þá þessa tvo hluti varðar aðgang að viðskiptum, öryggismál og síðan þá kostnað þess að taka upp evru miklu minni en hann nokkurn tímann var og þá erum við ekki farin að tala um plúsana á því að taka upp evru og plúsana á því að vera í tollabandalagi með þessum 450 milljón manna markaði.“
Já, já, það er, það er eitt sem mig langar aðeins að koma inn á. Þú komst nú aðeins inn á það áðan en það er þessi breytta staða í alþjóðamálum. Ég hef dálítinn áhuga á því að fá þitt álit á því hver er staða Íslands gagnvart Bandaríkjunum?
„Erum við að tala um hið svokallaða sérstaka samband Íslands við Bandaríkin?“
Já, til dæmis.
„Ég bjó í Washington í þrjú ár, var að vinna í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þar kynntist maður nú fólki. Það var einn vinur minn sem var að vinna í íslenska sendiráðinu þannig að ég kynntist nú mikið af diplómötum. Eitt af því sem ég lærði þar var að öll lönd halda að þau séu með sérstakt samband við Bandaríkin. Það þýðir bara að Bandaríkin eru góðir diplómatar. Það er ekkert sérstakt íslenskt-bandarískt samband, bara sorrí, það er bara ekki til. Og ég eiginlega ætla satt að segja bara að ganga lengra en það og segja frá því vegna þess að konan mín, hún er mjög „involveruð“, hún er bandarísk, vann hjá bandarísku leyniþjónustunni eftir „nine eleven“. Þá var hún svona rekrútuð þaðan þar sem við vorum í framhaldsnámi í Princeton. Það var svona einhver prófessor sem var með samband þar inni . Það hljómar skringilega að segja að þú veist að konan manns hafi verið í leyniþjónustunni. Ef hún var í leyni þá er maður varla að segja frá því. En það er sem sagt hluti CIA eru analistar. Það eru bara ofboðslegar upplýsingar, þú getur bara skoðað bíó hennar á netinu þannig að ég er ekki að ljóstra upp einhverjum ríkisleyndarmálum. En hún hefur þá, hún er í stjórn Atlantic, The Atlantic Council sem heitir hugveita NATO, Þannig að hún er í sambandi við, hefur bara verið í gegnum árin, mjög miklu sambandi við öryggisráðgjafa mismunandi stjórna. Og ég ætla ekki að fara að nefna nein nöfn en það er einn sem að hún er mjög náin sem að var í Biden-stjórninni og átti leið um Ísland og spurði hana að bragði: „Já, er ekki Ísland örugglega í Evrópusambandinu?“
„Nei,“ segir hún. Ég veit ekki hvort maður á að nota bara bein orð en þeir eru oft svolítið, ég bara segi: „I get the fuck in there,“ var hans svar. Og þá spyr hún: „Bíddu, en er ekki samband Bandaríkjanna og Íslands svo sterkt?“
Þá segir hann og ég ætla ekki að nota f-orðið aftur en það kom upp, „They F hate you.“ Orðrétt. Ókei, þetta kom mér mjög á óvart þegar hún sagði mér frá þessu og til þess að skilja þetta þá átti þetta kannski ekki aðeins við Ísland heldur Evrópu í heild. Ókei, og af hverju er það? Það er vegna þess að stærsta utanríkismarkmið eða stærsta breytan í utanríkispólitík Bandaríkjanna er Ísrael. Og Evrópa hefur stillt sér þannig upp á þessu stigi að neita að horfa fram hjá því sem hefur verið að gerast í Gaza, án þess að ég ætli að fara eitthvað í einhverjar skotgrafir þar, þá hefur bara Evrópa sagt eða og alþjóða International Criminal Court of Justice sem var stofnaður reyndar af, í kjölfar kenninga tveggja gyðinga og þeim sem lifðu af helförina sem bjuggu til skipulag til þess að þetta myndi aldrei gerast aftur. Þar sem að þeir hafa verið náttúrulega dæmdir fyrir genocide og glæpi gegn mannkyni eða þar sem þau réttarhöld standa yfir og Evrópa hefur verið að taka þátt í þessu og þar á meðal Ísland. Og þá erum við þar með komin á svartan lista. Og það er bara eitthvað, þú veist, og eins og hann orðar það, það eru þrjú megin, þú veist, þú getur bara horft á það efnahagslega að hann taldi ekki einu sinni upp Rússland, það er sko Kína, það er Evrópa og það eru Bandaríkin. Þið eru þegar búin að velja, það er ekkert samband.
Og hvað þýðir það fyrir okkur? Það þýðir það að við erum ekkert að ögra Bandaríkjunum í því að halda áfram. Sko, það er talað eins og að við skulum bara bíða og sjá. Eins og þessar dyr standi alltaf opnar. Af hverju gefum við okkur það? Ég er ekkert að segja að það þurfi að, við erum að tala í möguleikum. Og ef þessi viðhorf verða ofan á, sem það þarf alls ekki að vera og auðvitað eru margir í Demókrataflokknum til dæmis að reyna að koma málum á aftur með þeim hætti að Bandaríkin og Evrópa verði samherjar. En ef þessi öfl verða ofan á, þá gætum við verið í þeirri stöðu að Bandaríkin eftir svona 10 ár myndu ekki sætta sig við það að Ísland myndi sækja um í Evrópusambandinu vegna þess að við værum á þeirra áhrifasvæði. Já. Þetta er eitthvað sem ég hef ekki heyrt talað um í íslenskri umræðu en eitthvað sem frá mínum sjónarmiðum væri, ég er ekki að segja mjög líklegt en hugsanlegt og við verðum bara að hugsa um að vera með belti og axlabönd þegar kemur að fullveldi landsins og þetta er fullveldisspurning. Þess vegna er svo kaldhæðnislegt þegar fólk talar um það að ganga inn í ESB gangi gegn fullveldi Íslands, það er þvert á móti. Bara nákvæmlega sama eins og þegar við gengum inn í NATO, þetta snýst um að afla sér stuðningsmanna, að vera í stærra liði, bæði viðskiptalega og varnarlega.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
