Núna er rétti tíminn, með tilliti til stöðunnar í alþjóðamálum, fyrir okkur Íslendinga að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Við erum í sterkri stöðu sem óvíst er að verði um aldur og ævi. Umræðan um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem verður 29. ágúst hefur verið frekar heilbrigð og siðsamlegri en fyrir alþingiskosningar. Það er samt athyglisvert að stjórnarandstaðan skuli tala niður íslenskan sjávarútveg og segja að við séum ekki í fremstu röð í sjávarútvegi, halda því fram að við séum ekki stórveldi á evrópskan mælikvarða þegar kemur að sjávarútvegi. Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hægt er að hlusta á brot úr þættinum hér:
Við erum inni í EES sem þýðir að við erum inni á innri markaðnum en við erum ekki inni í tollabandalaginu sem ESB er. Og við höfum fengið að finna fyrir því. Það var nú ekki grimmilega en við fundum fyrir því með járnblendið.
„Já, sannarlega.“
Nú hefur orðið sú breyting að það sem var að gerast frá bara lokum seinni heimsstyrjaldar þar til í fyrra, var að það var bara almenn samstaða um það og Bandaríkin leiddu það að draga úr viðskiptahömlum á sem flestum sviðum milli þjóða heims.
„Já, já. Og þá sköpuðu Bandaríkin svona ákveðna tryggingu fyrir þessu, sem smáríki gátu þá sérstaklega fært sér í nyt. En núna er einmitt verðmiðinn fyrir fullveldið orðinn svo miklu, miklu hærri en áður. Þetta bara þýðir ekki alveg það sama og áður. Við getum ekki gengið að því vísu með sama hætti og áður að stórveldi virði alþjóðalög, að minnsta kosti gagnvart öðrum vestrænum ríkjum og svoleiðis. Þetta er auðvitað algjör grundvallarbreyting og þetta var nú kannski ein af ástæðum þess að við ákváðum að flýta þjóðaratkvæðagreiðslu.“
Já, það er nefnilega akkúrat punkturinn, er það ekki, að það er þessi breyting sem varð á alþjóðasviðinu, það er þessi stefnubreyting Bandaríkjanna sem má segja að þau hafi tekið U-beygju. Þetta er auðvitað kveikjan að því að þessu er flýtt, það er ekki beðið til 2027 heldur er þetta gert núna sumarið 2026.
„Einmitt. Það er bara svo mikilvægt að fá leiðsögn, sama hvort svarið verður já eða nei, þá mun það hjálpa okkur með fókusinn. Og mér finnst umræðan hafa verið svona frekar heilbrigð, að mörgu leyti siðsamlegri heldur en heldur en svona lýðræðisumræða er stundum í kringum alþingiskosningar.“
Jú, en þarna er nú dálítið eftir.
„Það er dálítið eftir og auðvitað sjáum við að það koma fram rangfærslur á báða bóga og það er ýmislegt sagt og sumir eru auðvitað heitari og hatrammari en aðrir en mér finnst nú samt alveg beautiful að fylgjast með og sjá allt fólkið úr ólíkum áttum sem stígur fram og skrifar greinar á visir.is með eða á móti. Mér finnst umræðan svona frekar heilbrigð. Ég held að við höfum bara svolítið gott af þessu sem þjóð. Ég held þetta sé gott, ég held þetta sé góð æfing, svona lýðræðisæfing, og ég held að við munum koma sterkari út úr þessu.
Ef svarið verður já, þá liggur auðvitað fyrir hvert verkefnið er og þá er þjóðin að leggja ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur mjög, mjög ríka ábyrgð á herðar. Þá förum við kokhraust inn í viðræður, höldum á lofti sérstöðu Íslands og beitum okkur fyrir því að fá sem allra, allra bestan samning til þess að leggja svo í dóm þjóðarinnar. Og mér hefur þótt hálf dapurlegt að fylgjast með því hvernig stjórnarandstaðan einhvern veginn vill bara gefast upp fyrir fram, er alveg sannfærð um að við séum allt of lítil og aum til þess að fá nokkurn skapaðan hlut. Mér brá nú þegar jafnvel harðir andstæðingar Evrópusambandsaðildar voru farnir að tala niður og skrifa niður stöðu Íslands sem fiskveiðiþjóðar.“
Já, þetta var athyglisvert.
„Já, þeir voru allt í einu farnir að hamast gegn því að við værum stórveldi á sviði fiskveiða, sem er ótrúlegt, þannig að þetta tekur á sig merkilegar myndir, þessi umræða, þegar andstæðingar Evrópusambandsaðildar eru farnir að tala niður Ísland og íslenska hagsmuni af bara af mjög miklum þrótti. Þeir gera það í öðru orðinu, en svo tala þeir niður Evrópu í hinu orðinu.“
Svo tala þeir um að við stöndum miklu betur einir og getum spjarað okkur miklu betur, náð miklu betri samningum út um allan heim.
„Já, já, þetta sögðu þeir um þegar þeir voru kannski tveim mánuðum áður að segja að ríkisstjórnin væri búin að setja bara allt á hliðina á Íslandi, Ísland væri bara skemmt vegna þeirra ákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið, þannig að það eru alls konar skemmtilegar mótsagnir í þessu.“
Það eru mjög miklar mótsagnir og sko, ég er ekkert hlutlaus. Ég er mjög áhugasamur um að við förum í þessar viðræður og fáum niðurstöðu, sjáum hverju við fáum áorkað í samningum. Mér finnst málflutningur þeirra sem berjast gegn því að þjóðin fái að sjá samning að viðræðum loknum. Mér finnst hann ofboðslega mótsagnakenndur. Mér finnst hann bara ekki trúverðugur.
„Nei, nei, við sjáum til dæmis með verkalýðsforingja sem er bara á móti markaðshagkerfinu í núverandi mynd. Þá er eðlilegt að maður sé líka á móti Evrópusambandinu og á móti því að farið sé í viðræður ef maður er svo langt til vinstri og eins ef maður er svo langt til hægri og svo mikið í einangrunarhyggjunni. Auðvitað ef fólk er hundrað prósent sannfært um að Evrópusambandið sé alveg ómögulegt og við höfum ekkert þangað að sækja, þá er kannski eðlilegt að segja nei. En ég held fyrir allan allan þorra fólks svona á miðjunni og rétt til hægri og rétt til vinstri, þá finnst mér þetta ekkert vera nein spurning. Við vorum langt komin með aðildarviðræður fyrir nokkrum árum og til þess að geta vegið og metið, til þess að geta borið saman kosti og galla núverandi fyrirkomulags, bæði bara stöðu okkar sem EES-ríki og núverandi fyrirkomulag gjaldmiðlamála og hins vegar kosti og galla, tækifæri og áskoranir Evrópusambandsaðildar. Það er engin leið að gera þetta hagsmunamat nema við klárum þessar aðildarviðræður, fáum samning upp á borðið og tökum afstöðu til hans. Þess vegna er þetta engin spurning í mínum huga og rétti tíminn er núna vegna stöðunnar í alþjóðamálum. Það er bara engin spurning.
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
