Það er óhætt að segja að viðtal Alastair Campbell, stjórnanda hlaðvarpsins Rest is Politics, við Kristrúnu Frostadóttur, hafi vakið verðskuldaða athygli. Þar spurði hann mikilvægra og krefjandi spurninga sem Kristrún átti í engum vandræðum með að svara. Ég vona að sem flestir hafi gefið sér tíma til að hlusta. Í viðtalinu fer Kristrún afar skilmerkilega yfir hvað þjóðaratkvæðisgreiðslan 29. ágúst snýst um og ekki síður um hvað hún snýst ekki um. Nú er einfaldlega ekki verið að greiða atkvæði um hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki. Það er aðeins verið að spyrja hvort við viljum setjast við samningaborðið, afla allra nauðsynlegra upplýsinga og leggja svo samninginn í dóm þjóðarinnar að því loknu.
Ég hef síðan að sjálfsögðu fylgst náið með framgöngu Þorgerðar Katrínar, utanríkisráðherra og formanns Viðreisnar og verið stolt af henni. Hún hefur um árabil talað fyrir því að Ísland leiti skýrra svara um framtíð sína gagnvart Evrópusambandinu. Hún hefur alla tíð verið sannfærð um að það sé rétt skref. Hún er óhrædd við höggin sem dynja á henni fyrir vikið. Hvort sem menn eru sammála henni eða ekki verður ekki annað sagt en að hún hafi verið samkvæm sjálfri sér. Nú er álitaefnið loks lagt í hendur þjóðarinnar. Er hægt að hugsa sér lýðræðislegri leið?
Pólitík og máttleysi
Það krefst nefnilega hugdirfsku að setja mál eins og mögulegar aðildarviðræður við Evrópusambandið á oddinn. Það hefði alveg verið hægt að sleppa því. Það hefði kannski verið auðveldara að halda áfram í sama fari og fyrri ríkisstjórnir hafa gert og fresta málinu enn á ný. Setja það ekki á dagskrá. Humma það fram af sér.
En ríkisstjórnin ætlar að taka slaginn og leita nýrra leiða til að skapa stöðugleika og aukinn fyrirsjáanleika fyrir fólkið í landinu. Hún er tilbúin að ganga í gegnum þau svipugöng. Hún ætlar ekki lengur að treysta á slembilukku og skapandi skammtímalausnir sem aðeins plástra vandann.
Sagan og þjóðarsálin
Sagan mun dæma okkur af orðum okkar og verkum á þessum tímapunkti í sögu Íslands. Komandi kynslóðir munu lesa um tímabilið í sögu landsins þegar Íslendingar stóðu frammi fyrir þeirri spurningu hvort opna ætti dyrnar og ljúka samningi við Evrópusambandið eða loka þeim fyrir fullt og allt. Alveg eins og við dæmum í dag orð og gjörðir þeirra sem voru í fararbroddi íslensks samfélags þegar við stóðum frammi fyrir inngöngu í NATO og í EES.
Ég hugsa að sögubækur framtíðarinnar muni einnig minnast þess að hér var ríkisstjórn og leiðtogar innan hennar sem ákváðu að spyrja þjóðina, þorðu að setja málið á dagskrá og taka slaginn. Í stað þess að fresta umræðunni enn á ný. Þorðu að sækja fram, jafnvel þótt það þýddi að rugga bátnum dálítið.
Talandi um að rugga bátnum. Ég hef stundum heyrt því fleygt fram að vegna smæðar samfélagsins okkar sé ákveðin tilhneiging til að forðast erfiðar ákvarðanir. En nú er kominn tími til að sýna það hugrekki.
Við getum ekki vonast eftir annarri niðurstöðu ef við byggjum alltaf áfram á sömu uppskriftinni. Við vitum að hagkerfið okkar er viðkvæmt. Við vitum að krónan kostar heimilin og fyrirtækin gríðarlegar upphæðir á hverju ári. Við vitum að samkeppnishæfni okkar byggir á stöðugleika og fyrirsjáanleika. Samt hefur íslensk þjóð í meira en öld leitað að töfralausn sem aldrei hefur fundist. Við fáum stutt góð tímabil og svo löng verðbólguskeið. Aftur og aftur.
Breytum formúlunni
Fyrir mér snýst þetta um hvort íslenskur almenningur eigi möguleika á meiri stöðugleika, lægri fjármagnskostnaði, öflugri samkeppni og fyrirsjáanlegri framtíð. Það er þess vegna sem mér finnst rétt að kanna þennan möguleika til fulls.
Kannski ættum við að prófa að breyta formúlunni og sjá hvort hægt sé að fá fram samning sem þjóðin getur verið stolt af og ánægð með.
Látum ekki ótta við breytingar ráða för í ágúst. Fáum staðreyndir á borðið áður en endanleg ákvörðun er tekin um framtíð okkar innan Evrópu.
Er ekki kominn tími til að hætta að giska og sjá hvað raunverulega er í boði?
