Fasteignaverð og leiga hefur hækkað miklu meira hér á landi en annars staðar í Evrópu. Baráttan fyrir Nei-inu er borin uppi af lygaáróðri, líkt og gerðist í Brexit. Það voru fimm breskir auðmenn sem stóðu að mestu undir Brexit hreyfingunn, það fengu Bretar að vita eftir á. Við Íslendingar munum aldrei komast að því hverjir kosta Nei-baráttuna. Yngvi Ómar Sigrúnarson, formaður Leigjendasamtakanna, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
„Fyrir mér, þá þurfum við kerfisbreytingu. Nú er ég vel inni í fasteignamarkaðnum. Mér finnst íslenski fasteignamarkaðurinn vera svo gott dæmi um krónuhagkerfi sem virkar ekki. Og við getum bara borið þetta saman við hvernig þetta var og hvernig þetta hefur þróast. Fyrir aldamót, ég sá tölur frá HMS núna um daginn, þá var sko frá ´80 til 2000 var svona verðlag á húsnæði, svona sveiflaðist með verðlagi almennt, með verðbólgunni og hún gat stundum verið há og allt það. Síðan er ákveðið um 2000 að sleppa húsnæðislánunum okkar inn á frjálsan markað, inn á krónuhagkerfið alveg hreint og ómengað. Og hvað gerist? Við sjáum sko, ég er með tölur frá HMS sem sýna að tveggja herbergja íbúð, tveggja, þriggja herbergja íbúð um aldamót, kostaði sex, sjö milljónir á markaði. Í dag kosta þessar íbúðir 70, 80 milljónir. Og það er nefnilega þannig að vaxtakostnaðurinn í raun og veru kemur tvisvar inn í íbúðaverð. Hann kemur hjá verktökunum sem er að byggja og ef þú ert að byggja 50 milljón króna íbúð í dag, má gera ráð fyrir að vaxtakostnaðurinn við að byggja hana sé sirka þrjár, fjórar milljónir og það fer inn í verðið. Síðan tekurðu lán fyrir íbúðinni sem kaupandi og þá fer aftur vaxtakostnaðurinn inn í verðið. Og þetta veltur ofan á sig endalaust og er búið að valda því að íbúðaverð, og það eru bara raunverulegar tölur frá HMS sem sýna að íbúðaverð á 10 árum núna, frá 2015, hefur hækkað um 103% umfram verðlag. Og það er fjórum sinnum meira en í Evrópu, sem er ólíkindum.“
Já. Það hefur orðið ansi ólík þróun hér annars vegar og úti í Evrópu?
„Ég fór á alþjóðaþing Leigjenda í Lissabon fyrir þremur árum. og þá var sem sagt, þetta voru leigjendur frá einhverjum 50 löndum og fullt af fólki og öflug samtök sko. Og aðalræðumaðurinn þar var doktor Rory Hearne, sem er virtur írskur fræðimaður á sviði húsnæðismála, hann er hagfræðingur og búinn að gefa út fjölda bóka. Hann er sem sagt uppi í pontu að lýsa ástandinu á írska húsnæðismarkaðnum , sem er ekkert sérstaklega gott. En allar tölur sem hann nefndi eru miklu verri hérna á Íslandi og það hjó mig af því ég var með bunka af blöðum frá okkur til þess að sýna fólki á þinginu. Þú veist þegar hann talaði um að fasteignaverðið hefði hækkað um 60% hjá sér, þá var það um 100% hjá okkur, leiguverðið um 40%, þá var það 90% hjá okkur og svo koll af kolli og þá var hann líka að tala um kaupendahópana, því að við sjáum í dag að ungt fólk er ekki að komast inn á fasteignamarkaðinn. Frekar fjárfestar sem eru að kaupa upp íbúðirnar og leigja. Og við sjáum það líka bara í þessari eðlisbreytingu á húsnæðismarkaði á þessum tíma, frá aldamótum, þegar að leigjendur voru kannski 6% þjóðarinnar. Og núna í dag erum við 29-30%. Þetta er bara svona einhver kerfisbreyting sem hefur átt sér stað og allan tímann hefur verið séreignarstefna við lýði, opinber séreignarstefna þannig að þarna fer ekki alveg saman hljóð og mynd. Þannig að það sem okkur vantar er stöðugleiki. Fyrir mér er viðfangsefnið frekar einfalt núna. Við höfum verið með hærri vexti en alls staðar annars staðar“ í kringum okkur í 30-40 ár . Við erum með verðtryggingu líka sem er mjög erfitt að skýra út fyrir útlendingum hvernig virkar. Hvað kostar okkur bara að fá að breyta því? Hvað þurfum við að láta í staðinn? Bara fáum það upp á borðið. Þannig horfi ég á þetta bara mjög skýrt. Ég er ekkert viss um að ég muni vilja ganga í Evrópusambandið þegar þar að kemur. Ég er bara viss um að ég vil sjá það.
Nú út á það ganga þessar kosningar, þessi þjóðaratkvæðagreiðsla, hún gengur út á það. Viljum við sjá upp á hvað aðild hljóðar. Ég meina við fáum eitthvað, við þurfum að gefa eitthvað af hendi. Hver er þessi pakki? En við fáum ekkert að vita það nema við klárum samningaviðræðurnar.
„Já. Mér finnst akkúrat sko auglýsingin frá JÁ til að SJÁ í sjónvarpinu sem ég sá í fyrradag, mér finnst hún lýsa þessu svo vel. Þegar konan er á matsölustaðnum og fær matseðilinn, hún neitar að sjá matseðilinn til þess að geta pantað sér mat. Sem er náttúrlega í raun og veru bara kjarni málsins. En það sem við sjáum og ég skrifaði nú grein um þetta um daginn og var í viðtali hjá dönskum, hún heitir Rikke, fjallar um Evrópusambandið fyrir Altinget sem er danskur miðill og hún vildi ræða við mig vinkilinn á þessari grein sem er sem sagt hver fjármagnar baráttuna fyrir nei-inu á Íslandi, því að það er augljós aðstöðumunur. Þú getur farið inn á Metalibrary sem er opinbert og þá sérðu bara að þeir eru búnir að eyða rúmlega tvöfalt meiri í auglýsingar á Facebook og Instagram og svo sérðu þetta á strætóskýlum, þú sérð þetta í miklu meira magni í auglýsingum bæði í útvarpi og sjónvarpi. Þannig að hver er að baki, hver hagnast? Og ég tengi þetta rosalega sterkt við Brexit. Og góður punktur þarna, Brexit sýnir að það er hægt að ganga úr Evrópusambandinu. Þú ert ekki fastur alla tíð sko.“
Já, já, en það reyndist nú ekki gæfuspor fyrir Breta.
„Nákvæmlega, en af hverju fóru þeir út? Kemur í ljós, og það er eitthvað sem þessari dönsku konu sem ég var að tala við í gær fannst áhugavert, að samkvæmt lögum þá komum við aldrei til með að sjá hverjir borga fyrir nei-ið á Íslandi. Bretar sáu það, þeir sáu það eftir á. Kemur í ljós eftir útgönguna að 60% af fjármagni Nei-hreyfingarinnar kom frá fimm auðmönnum. Einn þeirra, Arron Banks, sagði bara í viðtali eftir niðurstöðuna: „Facts don't work.“ Sem sagt, staðreyndir virka ekki.“
Nei, nei, enda var Brexit-baráttan, baráttan fyrir útgöngu, hún var rekin á lygaáróðri.
„Algjörlega og það er það sem við erum að sjá gerast hérna á Íslandi. Það er þess vegna sem ég kveikti á þessu og mér finnst fólk vera að gera það meira núna, hvað er að baki, hvað er og það eru þessir sérhagsmunir sem ráða á Íslandi og eru að valda því að við erum að verða leiguliðar í eigin landi, eru að valda því að útgerðarmenn eru að kaupa upp heilu blokkirnar og fjármagna sig á miklu lægri vöxtum í evrum. Það er, það er eitthvað rangt gefið og ég vil sjá hvaða möguleikar standa okkur til boða.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
