Ríkisstjórnin hefur samið um framlengingu á undanþágu Íslands frá ETS gjöldum þannig að næstu þrjú ár er heimilt að afhenda losunarheimildir endurgjaldslaust til íslenskra flugfélaga. Á sama tíma vinnur ESB að endurskoðun þessara gjalda m.a. með tilliti til stöðu eyja á borð við Kanaríeyja og Íslands. Ljóst er að áhersla verður lögð á varanlega undanþágu frá þessum gjöldum komi til þess að íslenskir kjósendur ákveði að halda áfram aðildarviðræðum við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst nk. Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Stóra málið þessa dagana er náttúrlega komandi atkvæðagreiðsla, þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Aðild og samskipti við Evrópusambandið og þátttaka í EES. Hún snertir marga fleti, ekki síst í þínu ráðuneyti og þínu svona málefnasviði. Þið voruð að gera samning við Evrópusambandið um að framlengja undanþáguna um ETS-gjöldin í þrjú ár. Segðu okkur aðeins frá þessu.
„Já, það er alveg rétt. Ég fer fyrir því ráðuneyti sem er með einna svona stærstu og umfangsmestu gerðirnar á sviði Evrópumála sem eru innleiddar í íslenskan rétt og umhverfismálin hafa alveg frá upphafi verið hluti af EES-samningnum og í því felst þessi skylda Íslands til að til að taka á sig ákveðnar skuldbindingar þegar kemur að umhverfismálum og að einhverju leyti loftslagsmálum líka og þar er þetta viðskiptakerfi með losunarheimildir kannski þar sem hefur verið einna fyrirferðamest í í umræðunni á Íslandi á síðustu árum, sérstaklega eftir að eftir að kerfið var látið taka til flugsamgangna og skipaflutninga, sjóflutninga.
Þetta er auðvitað, þetta er kerfi sem, íslenskt atvinnulíf og neytendur hérna á Íslandi hafa gríðarlega fjárhagslega hagsmuni af því hvernig þetta kerfi þróast og það sem gerist hér þegar árið 2023, þá eru sett heildarlög um viðskiptakerfið með losunarheimildir og þá er þetta kerfi svona fest enn frekar í sessi. Þáverandi ríkisstjórn tók tók ákvörðun um að falast ekki eftir neinum sérlausnum þegar kemur að sjóflutningum. Mikil óánægja með það í atvinnulífinu og svoleiðis og núverandi ríkisstjórn hefur að einhverju leyti breytt um nálgun þar og núna þegar það er verið að endurskoða kerfið á Evrópuleveli þá höfum við verið að benda á ákveðna þætti sem varða Ísland þegar kemur að sjóflutningum, við létum til að mynda vinna skýrslu sem sýnir fram á að orkunotkun skipa á reglubundnum siglingum yfir Atlantshafið og til Íslands er alla jafna miklu meiri og þar af leiðandi kolefniskostnaðurinn meiri heldur en heldur en þegar kemur að öðrum siglingum inni í Evrópusambandinu, þá vegna ölduhæðar og veðuraðstæðna.
Þetta er svona eitthvað sem við höfum bent framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sérstaklega á að ætti að taka tillit til með einhverjum hætti. Flugið er auðvitað risastórt mál fyrir Ísland vegna þess að við höfum byggt upp þessa miklu samkeppnishæfni okkar þegar kemur að tengiflugi, sem skiptir gríðarlegu máli fyrir ferðaþjónustuna og fyrir þjóðarbúið í heild. Þess vegna var farið í það og mikið púður lagt í að ná fram sérlausn, í rauninni rétti Íslands til að halda áfram að endurgjald, að úthluta endurgjaldslausum losunarheimildum til flugfélaga vegna millilandaflugs hérna á Íslandi. Og já, það var mikilvægt að ná því fram núna þegar Evrópusambandið var að kynna tillögur að endurskoðun ETS-kerfisins í heild, að þessi sérlausn verður framlengd í þrjú ár og ég geri ráð fyrir að flytja frumvarp til þess að fylgja þessu eftir í íslenskum rétti núna í haust.
En ETS-kerfi og þessir miklu fjárhagslegu hagsmunir sem eru undir fyrir okkur, þetta hefur ákveðna þýðingu inn í umræðuna núna um Evrópusambandsaðild og stöðu Íslands. Þarna er Ísland í þeirri stöðu og býr við það hlutskipti að eiga ekki sæti við borðið þegar stóru ákvarðanirnar eru teknar, þegar málamiðlanirnar eru gerðar á milli ríkja. Í staðinn stöndum við fyrir utan herbergið einhvern veginn með betlistaf og sendum bænaskjöl þar sem við biðjum um einhvers konar sérlausnir eftir að allar stóru ákvarðanirnar hafa verið teknar. Auðvitað höfum við ákveðna möguleika á því að koma okkar sjónarmiðum að fyrr og núverandi ríkisstjórn leggur mikið kapp á það að hafa áhrif eins snemma í ferlinu og unnt er. En þetta er engu að síður algjörlega óboðleg staða í mínum huga fyrir stolta og fullvalda þjóð að vera í raun umsagnaraðili en ekki virkur þátttakandi í því að móta leikreglur. Og þá er ég að tala um leikreglur sem eru beinlínis aðgöngumiðinn okkar að innri markaði Evrópusambandsins gegnum EES-samninginn. Þannig að þetta er í raun gríðarlega stórt, ég myndi segja fullveldismál og lýðræðismál sem kristallast þarna í þessari ankannalegu stöðu Íslands gagnvart ETS-kerfinu.“
Eins og þú bendir réttilega á, þá er Evrópusambandið að endurskoða þetta. Þetta er gríðarlegt hagsmunamál okkar. Náttúrlega ef niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni verður já, þá förum við í samningaviðræður og þá. Þá munum við náttúrulega setja fram ákveðnar kröfur og ég geri ráð fyrir. Að rétt eins og yfirráð yfir auðlindunum verður krafa. Þá verði varanleg sérlausn varðandi flugið og helst siglingarnar líks hluti af okkar kröfugerð.
„Sannarlega og þetta hefur komið mjög skýrt fram í bæði mínum málflutningi og utanríkisráðherra og kemur reyndar líka fram í nefndaráliti meirihluta utanríkismálanefndar vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar um Evrópusambandsumræður. Í svoleiðis viðræðum er eðli málsins samkvæmt öll löggjöfin undir og þar gefast tækifæri til að hreyfa við atriðum sem voru kannski löngu frágengin af hálfu sameiginlegu EES-nefndarinnar og svo framvegis. Þannig að þetta og sérstaklega núna þegar þessi endurskoðun stendur yfir á vettvangi Evrópusambandsins, þetta er gríðarlegt tækifæri fyrir okkur Íslendinga að hafa áhrif á það hvernig ETS-kerfið þróast og tryggja að það komi ekki með ósanngjörnum hætti niður á atvinnulífi og neytendum hérna á Íslandi.
Eitt sem má líka hafa í huga í þessu samhengi er hver yrði aðkoma Íslands? Við yrðum með framkvæmdastjóra í framkvæmdastjórn. Evrópusambandsins, við yrðum með ráðherra í ráðherraráðinu og auðvitað sex Evrópuþingmenn sem myndu svo skipa sér í viðeigandi hópa og flokka. ETS-kerfið, þegar það var innleitt á sínum tíma, þá var það gert út frá svokallaðri samstöðumenningu, sem er í rauninni regla frekar en undantekning í ráðherraráðinu. Þá er leitast við að gera þær málamiðlanir sem þarf að gera til þess að öll aðildarríki sætti sig við löggjöfina, sætti sig við kerfið sem er verið að koma á. Þannig að það er algjörlega hafið yfir allan vafa í mínum huga að áhrif Íslands, möguleiki Íslands til þess að hafa áhrif á þetta kerfi myndi stóraukast. Og öll hagsmunagæslan sem fylgir því, hún yrði ódýrari, það er gríðarlegur kostnaður, gríðarlegt utanríkisþjónustubákn sem þarf að byggja upp til þess að verja hagsmuni Íslands standandi svona einhvern veginn fyrir utan herbergin þar sem ákvarðanirnar eru teknar og þetta er kostnaður sem lendir á íslenska ríkinu en mikið af honum myndi ellegar lenda á Evrópusambandinu. Þannig að þetta er líka eitthvað sem má hafa í huga.“
Já já, þetta kemur náttúrlega inn í þessa reiknijöfnu þegar verið er að tala um hvaða kostnaður fylgir af því að Ísland gerist aðili að ESB. Við losnum við kostnað á móti.
„Já já, aldeilis, aldeilis.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
