Vilhelm Jónsson skrifar:
Það er fallegt að fylgjast með íslensku valdastéttinni uppgötva alþýðuna.
Fyrrverandi forseti lýðveldisins mætir. Fólk úr forystu atvinnulífsins mætir. Stjórnmálamenn sem hafa setið við stjórnvölinn árum og áratugum saman mæta.
Allt til að bjarga litla manninum frá Brussel.
Sama litla manninum og hefur árum saman greitt íslenska vexti, verðtryggingu, skatta, matarverð og reikninginn af íslenskri fákeppni.
Það þurfti greinilega Brussel til að muna eftir honum.
Fremstur fer Ólafur Ragnar Grímsson.
Gamli Alþýðubandalagsmaðurinn kom úr stjórnmálahefð þar sem auðvald, samþjöppun fjármagns og sérhagsmunir voru ekki beinlínis gæluorð. Síðan varð hann forseti og á útrásarárunum breyttist tónlistin.
Í viðauka við rannsóknarskýrslu Alþingis um bankahrunið er rakið hvernig Ólafur Ragnar varð áberandi boðberi íslensku útrásarinnar, fór með viðskiptanefndir, tók þátt í viðskiptaþingum og skrifaði bréf í þágu fyrirtækja og fjárfesta.
Það er nokkuð langt ferðalag fyrir gamlan sameignarsinna. En fólk þroskast og auðvaldið verður sjálfsagt minna ógnvekjandi þegar maður kynnist því persónulega.
Nú er Ólafur Ragnar aftur kominn í baráttuna sem einn helsti talsmaður Áfram Íslands, í félagsskap fólks sem hefur setið nærri miðju íslensks atvinnu- og valdakerfis.
Það er ekkert óeðlilegt við það. En sleppum þá leikritinu um uppreisn almennings gegn elítunni. Íslensk valdastétt verður ekki grasrót við það eitt að andstæðingurinn sitji í Brussel.
Svo er það lýðræðissinninn Ólafur Ragnar.
Icesave varð stór hluti af arfleifð hans. Þjóðin átti að fá að ákveða. Valdið átti ekki að óttast dóm kjósenda.
Þar var ég sammála honum.
Þann 29. ágúst er ekki verið að kjósa um fullgerðan aðildarsamning heldur hvort taka eigi upp aðildarviðræður að nýju.
Fáum niðurstöðuna. Ef hún er vond segjum við nei. Ef hún er góð getum við sagt já.
Maðurinn sem treysti þjóðinni fyrir Icesave virðist nú hafa meiri áhyggjur af því að hún fái ESB-samning til að lesa.
Það er áhugaverð þróun á lýðræðishugsjóninni.
Sjávarútvegurinn sýnir sömu mótsögn.
Þegar Brussel er nefnt er fiskurinn alltaf „fiskurinn okkar“. En þegar þjóðin sjálf spyr um veiðigjöld, strandveiðar eða ráðstöfun aflaheimilda verður sameignin öllu flóknari.
Það væri óskandi að sami ákafi við að verja auðlind þjóðarinnar gagnvart útlendingum birtist þegar þjóðin spyr hvað hún sjálf fái fyrir hana.
Bændurnir mega líka spyrja.
Framsóknarflokkurinn hefur áratugum saman stillt sér upp sem verndara íslensks landbúnaðar. Samt glíma margir bændur við skuldsetningu, háan fjármagnskostnað og erfiðan rekstur.
Einhvern tíma hlýtur bóndinn að spyrja hvað áratugir af pólitískri vernd hafi skilað honum. Lífið er annað og meira en flokksmerki. Pólitísk tryggð sem endar með því að skuldsettur bóndi vinnur fyrir bankann er orðin býsna dýr tryggð.
Og bankarnir leiða okkur að hinni hliðinni á íslenska efnahagsundrinu.
Skuldsett heimili þurfa enga hagfræðinga til að útskýra fyrir sér íslenska vaxtakerfið. Þau sjá það um hver mánaðamót.
Á bak við vaxtatölurnar eru fjölskyldur sem skera niður, fresta framkvæmdum, vinna meira og horfa á stóran hluta ráðstöfunartekna hverfa í fjármagnskostnað.
Bankinn tekur sitt. Ríkið tekur sitt. Fjölskyldan reynir að láta afganginn duga.
Þetta er ekki náttúrulögmál. Samt hafa stjórnvöld árum saman talað um háa vexti og verðbólgu eins og leiðindaveður sem verði einfaldlega að bíða af sér.
En þegar þjóðin sjálf spyr um veiðigjöld, strandveiðar eða ráðstöfun aflaheimilda verður sameignin öllu flóknari.
Kannski er einfaldlega komið nóg.
Þjóðin hefur alið nógu marga ómaga á kerfinu.
Sérhagsmunir verja stöðu sína af hörku, stjórnmálakerfið biður um meiri tíma og fólk sem hefur varið stórum hluta starfsævinnar við eða nálægt valdinu birtist síðan með föðurlegar leiðbeiningar fyrir þá sem borga reikninginn.
Núverandi stjórnvöld sleppa ekki undan þeirri ábyrgð. Það dugir ekki að segjast hafa erft vandann. Þau sóttust eftir valdinu. Með valdinu fylgir sú óþægilega kvöð að nota það.
Stjórnarandstaðan ætti enn síður að setja upp sakleysissvip. Stór hluti hennar hefur sjálfur setið við stjórnvölinn og haft áratugi til að breyta kerfunum sem hún gagnrýnir nú.
Þau voru á brúnni.
Og áður en valdastéttin lýkur fyrirlestrinum um hvað sé okkur hinum fyrir bestu langar mig að spyrja einnar ósköp einfaldrar spurningar:
Hver borgar Áfram Ísland?
Herferðin er áberandi og auglýsingarnar víða. Það sannar ekkert misjafnt og ég ætla ekki að þykjast vita hverjir fjármagna hana.
En einmitt þess vegna spyr ég.
Þegar barist er fyrir atkvæðum þjóðarinnar og gríðarlegir efnahagslegir hagsmunir eru undir ætti almenningur að vita hverjir greiða reikninginn. Ef allt er hreint og klárt ætti enginn að óttast dagsljósið.
Ég veit ekki hvort góður samningur næst við Evrópusambandið. Ólafur Ragnar veit það ekki heldur. Stjórnarandstaðan veit það ekki og forysta atvinnulífsins veit það ekki.
Þess vegna vil ég sjá hvað fæst.
Ef krónan er betri kostur á hún að þola samanburð. Ef núverandi sjávarútvegskerfi er þjóðinni hagstæðast á að vera hægt að sýna það. Ef íslenska landbúnaðarkerfið er bóndanum best á það sama við. Og ef ESB-kosturinn reynist verri segjum við nei.
Ég nenni hins vegar ekki fleiri fyrirlestrum frá fólki sem hefur haft áratugi til að laga Ísland um hvers vegna hættulegt sé að skoða annan kost.
Það sem meira er: fólk sem hefur setið við völd, notið kerfisins og horft á sömu vandamálin ganga í erfðir milli kynslóða ætti að hafa sómakennd til að skammast sín fyrir árangurinn áður en það stígur fram til að vara þjóðina við breytingum.
Eigi það snefil af sjálfsvirðingu mætti það að minnsta kosti færa sig út á hliðarlínuna.
Gamli Ólafur Ragnar kenndi þjóðinni að tortryggja vald og treysta sjálfri sér.
Ég tók hann greinilega alvarlega.
Þið fenguð völdin. Við fengum reikninginn.
Nú vil ég sjá hinn kostinn.
_______
Höfundur er athafnamaður.
