Á Iðnþingi Samtaka iðnaðarins árið 2014 var flutt þrumuræða frá ungum frumkvöðli í ungum atvinnuvegi, tölvuleikjageiranum. Þar ræddi hann starfsumhverfi síns fyrirtækis og annarra svipaðra hér á Íslandi. Frumkvöðullinn greindi frá því að fyrirtækið hans hefði ákveðið að láta gjaldmiðilinn í tölvuleiknum sem var helsta vara fyrirtækis hans heita ISK „sem minnisvarða um íslensku krónuna því okkur datt ekki í hug að hún yrði áfram.“ Hann bætti við að krónan byggi til „fórnarlambshegðun hjá Íslendingum“ og sagði það ekki skoðun heldur staðreynd og klykkti út að hann héldi að „planið væri að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Ekki ætlum við að nota krónur? Er það planið?“
„Þá fer ég að hugsa um mín börn. Hvað á ég að gera við þau? Ætla ég að láta þau nota krónur? Virkilega?“ sagði frumkvöðulinn og hélt áfram: „Pabbi minn var búinn að segja mér hvað hún væri slæm. Er það planið? Erum við klikkuð? Í alvörunni?“
Þessi frumkvöðull heitir Hilmar Veigar Pétursson og var forstjóri CCP sem heldur úti tölvuleikjaheiminum Eve Online með spilendur út um allan heim.
Ræðan sem hreyfði ekki við salnum
Sami maður hélt ræðu á fundi samtakanna „Áfram Ísland“ sem berjast gegn því að Ísland fari í aðildarviðræður við Evrópusambandið í ágúst 2026. Hann hafði þá skipt algjörlega um skoðun og skiptist á að lýsa regluverki sambandsins sem „bakverk“ og því að kalla það að „kíkja í einhvern pakka“ athyglisbrest sem hann mælti gegn því að þjóðin myndi kalla yfir sig.
Þetta kom frá stjórnenda fyrirtækis sem er með bæði tekjur og skuldir sínar í öðrum gjaldmiðli en krónum. Skautar hann einnig yfir hvernig núverandi ástand á að hjálpa nýsköpunarfyrirtækjum og hvernig aðild að Evrópusambandinu, þar sem er raunverulegur vilji til að vinna að nýsköpun, á að aftra nýsköpun á Íslandi.
Ræða Hilmars Veigars í Grósku virtist ekki hreyfa við neinum nema þeim sem eru fastir í sömu hjólförunum um að allt sem komi frá Evrópusambandinu sé slæmt þar sem það geti raskað þeirra sérhagsmunum. Áhrif ræðunnar voru það takmörkuð í salnum að þegar gerð var könnun meðal þeirra sem voru viðstaddir kom í ljós að orð Hilmars Veigars höfðu lítil sem engin áhrif á afstöðu fólks, en heil 71% viðstaddra ætluðu að kjósa Já og 21% ætluðu að kjósa Nei. Þeir sem voru viðstaddir reka nefnilega nýsköpunarfyrirtæki, þekkja byrgði íslensku krónunnar og vita þar af leiðandi að það er ekkert að marka orð um að nýsköpun sé á hallandi fæti innan Evrópusambandsins.
Grímur Atlason er einn þeirra sem hefur prófað að sannreyna þessar fullyrðingar. Kemur þá í ljós að grasið er ekkert grænna í Bandaríkjunum eða Bretlandi þar sem vöxtinn má helst rekja til Kína og Indlands, þá er alveg skautað fram hjá stöðu ríkja innan Evrópusambandsins sem standa afar framarlega á alþjóðlegum mælikvörðum um nýsköpun. Af tíu öflugustu nýsköpunarríkjunum í heimi eru fjögur þeirra í Evrópusambandinu, Ísland er í 24. sæti. Við getum klifrað miklu ofar með þá þekkingu sem við höfum en það færi mun betur á því að gera í virku samkeppnisumhverfi og með stöðugan gjaldmiðil.
Hvað gerðist á milli þrumuræðunnar og ræðunnar?
Það hefur hefur heilmargt gerst frá því að Hilmar Veigar flutti ræðuna árið 2014. Hið Suðurkóreska Pearl Abyss keypti CCP árið 2018 og var kaupverðið sagt geta náð 425 milljónum dala með árangurstengdum greiðslum. Fyrirtækið náði aldrei þeim árangri sem hefði virkjað þær greiðslur og því var endanlegt kaupverð 225 milljónir Bandaríkjadala, sem er um 27,5 milljarðar króna á núvirði. Dágóð upphæð og miðað við eignarhlut Hilmars Veigars á þeim tíma sem salan fór fram hefur hann fengið langleiðina í tvo milljarða króna í vasann vegna hennar.
CCP réðst í þróun á allskyns nýjum leikjum í kjölfarið ásamt því að halda við EVE-Online heiminum, en reksturinn heilt yfir gekk ekki vel. Uppsafnað tap og bókfærð virðisrýrnun frá söluárinu og fram til dagsins í dag hleypur á tugum milljóna dala, milljörðum króna.
Það fór enda svo að Pearl Abyss seldi CCP aftur til Hilmars Veigars og annarra stjórnenda fyrr á þessu ári á verði sem var meira en 100 milljónum dala undir kaupverðinu árið 2018. Nafninu var svo breytt í Fenris Creations í kjölfarið.
Þetta uppsafnaða tap er staðan þrátt fyrir að ekkert fyrirtæki hafi notið þess meir en CCP/Fenris að endurgreiðslur vegna rannsókna- og þróunar úr vasa íslenskra skattgreiðenda hafa hækka úr rúmum milljarði króna árið 2015 í rúma 17 í fjárlögum ársins 2025. Samtals fengu tvö félög CCP/Fenris um þrjá milljarða króna í styrki úr ríkissjóði á árunum 2018 til 2025.
Ástæða þess er sú að CCP/Fenris fékk tvöfalda endurgreiðslu frá árinu 2019 eitt íslenskra fyrirtækja. Af hverju það mátti hefur ekki verið útskýrt með skýrum hætti.
Þegar styrkirnir voru tímabundið hækkaðir verulega í COVID skilaði það upphæðinni sem CCP/Fenris fékk úr ríkissjóði árlega úr 300 í 550 milljónir króna. Þessi hækkun var svo gerð varanleg árið 2022 þegar Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir var ráðherra nýsköpunarmála. Hún hætti í stjórnmálum fyrr á þessu ári og réð sig sem stjórnanda hjá CCP/Fenris.
Orðið á götunni er að það sem breytt hafi afstöðu Hilmars Veigars til Evrópusambandsins á síðasta rúma áratug sé að hann sé annars vegar að hann sé nú stóreignamaður, en því slíkri stöðu fylgir oft nýfundin ást á krónu sem veitir örugga ávöxtun fyrir þá sem eiga digrar innstæður. Hins vegar að ein mikilvægasta tekjulind fyrirtækisins hans séu tvöföldu pilsfaldarkapítalísku greiðslurnar úr ríkissjóði sem fari til að niðurgreiða tapið á CCP/Fenris og að það sé ótti um að innganga í sambandið gæti hróflað við þeim miklu ríkisstyrkjum.
