„Hér er Íslandsmet í rökleysu og útúrsnúningum slegið með slíkum bravör að bikarinn hlýtur að verða stærri en sá sem íþróttamaður ársins þarf að ferja heim með sendibifreið að athöfn lokinni,“ segir almannatengillinn Heimir Hannesson um þá staðreynd að sígarettureykingar meðal drengja í 10. bekk hafi tvöfaldast á einu ári.
„Nikótínpúðar og sígarettur eru staðgönguvörur. Eins og appelsínudjús og epladjús. Kaffi og te. Samsung og iPhone. Þú drekkur Kók EÐA Pepsi með matnum, afar sjaldan drekkur þú bæði í einu,“ segir Heimir í færslu á Facebook sem hefur vakið mikla athygli en hann segir ríkið ýta fólki út í reykingar með því að reyna að hefta sölu nikótínpúða.
Smitáhrif frá markaðssetningu
Fjallað var um nýjar niðurstöður Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar á RÚV í gær þar sem kom í ljós að sígarettureykingar hafi aukist á ný meðal ungmenna eftir áratuga samdrátt. Rætt var við Ragnýju Þóru Guðjohnsen, faglegan stjórnanda Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar þar sem hún velti því upp hvort það séu smitáhrif þar sem nikótínneysla hafi aukist með tilkomu veips og nikótínpúða. Beindi hún sjónum sínum að markaðssetningu á nikótínvörum:
„Þú ert bara í rúllustiganum í Smáralind og þar er risastór Svens-auglýsing þannig að það er náttúrlega bannað að auglýsa tóbak en það er einhvern veginn alltaf verið að fara framhjá þessu bæði í tóbaki og áfengi og það er verið að beina markaðsefni að ungu fólki.“
Fram kemur í talnabrunni embætti landlæknis að töluverðar breytingar hafa orðið á notkun á tóbaki og öðrum nikótínvörum á undanförnum árum. Þannig hefur talsvert dregið úr reykingum auk þess sem nokkuð hefur dregið úr notkun á tóbaki í vör. Á hinn bóginn má sjá mikla aukningu í daglegri notkun á nikótínpúðum.
Stöðug neysla á nikótíni í áratugi
Heimir segir að þetta sé einföld hagfræði þar sem ef verð á Coca Cola hækkar þá aukist sala á Pepsi, nikótínpúðar og sígarettur lúti nákvæmlega sömu lögmálum.
„Fyrir 2 árum snarhækkaði þáverandi ríkisstjórn skatta á nikótínpúða. Þá vöruðu nikótínpúða-salar (skriflega í umsögn um frumvarpið sem er opinber á vef Alþingis) við því að færa verð á tóbakslausum nikótínvörum í átt að verði á sígarettum - því það gæti ýtt fólki aftur í sígarettureykingar. Atkvæðagreiðsla á Alþingi hefur enda engan mann læknað af nokkurri fíkn, þó það hafi að vísu ekki stöðvað spjátrungana í að reyna aftur og aftur,“ segir Heimir.
„Nikótín neysla hefur, merkilegt nokk, verið svo til stöðug síðustu 20/30 ár á Íslandi. Neyslan á nikótíni hefur bara hoppað á milli nokkurra staðgönguvara á þessu tímabili. Úr sígarettum í munntóbak (íslenskt neftóbak, eða ruddinn) og þaðan í vape og púða. Þannig hafa tóbakslausir nikótínpúðar náð meiri árangri í tóbaksvörnum á Íslandi á fimm árum en landlæknir og Lýðheilsustofnun náðu á fimmtíu árum og þau síðarnefndu með milljarða úr ríkissjóði til ráðstöfunar á hverju ári.“
„Svíinn Svens er hengdur fyrir sígarettureykingar ungmenna!“
Í dag, þegar litið er til baka á skattahækkanir á nikótínpúða þá aukist sígarettureykingar:
„Birtist þá ekki einhver lýðheilsusérfræðingurinn úr hirslum hins opinbera og snýr þessu óheillaspori yfir á auglýsingar tóbakslausra nikótínpúða… Svíinn Svens er hengdur fyrir sígarettureykingar ungmenna!,“ segir hann.
„Hvað næst? Verðlauna Vífilfell fyrir aukna Pepsisölu Ölgerðarinnar? Fær markaðsstjóri Strætó bónus fyrir aukna sölu á einkabifreiðum? Samkvæmt sömu rökum ætti svo vel lukkuð markaðsherferð Samsung að skila sér í stórkostlegri sölu á iPhone símum.“
Af mörgum vondum leiðum til þess að koma nikótíni í nikótínfíkla þá séu sígarettur versta aðferðin. „Auðvitað er þetta just another day at the office í lýðheilsubransanum, en ég fer að krefjast endurgreiðslu á sköttunum mínum ef ríkið ætlar að nota þá til að hvetja til sígarettureykinga.“
„Takk fyrir að segja það sem enginn þorir“
Margir hafa tekið undir þetta, þar á meðal Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda, en hann varaði einmitt við þessu í umsögn árið 2018.
Almannatengillinn Lára Zulima Ómarsdóttir segir:
„Nákvæmlega þetta. En enginn þorir að segja það. Eftir að neysla á snus jókst í Svíþjóð fækkaði þeim sem fengu reykingatengt krabbamein um þriðjung. Nikotínpúðar ættu að vera ódýrari en sígarettur og ríkið ætti að hætta að framleiða neftóbak eða í það minnsta hækka verð á því. Takk fyrir að segja það sem enginn þorir.“
