Jón Gnarr, þingmaður Viðreisnar, segir að Ísland eigi langt í land með að afnema boð og bönn, vill hann að einstaklingsfrelsi og sjálfsábyrgð verði leiðarljós Íslands til framtíðar, kallar hann meðal annars eftir því að leyfa kannabis, box og skriðdýrahald.
Í grein í Morgunblaðinu í dag segir Jón að þegar hann horfði á þættina Chernobyl sem gerast árið 1986 í Sovétríkjunum hafi margt minnt hann á Ísland.
„Skrifstofurnar í Tsjernó voru mjög svipaðar og hjá mörgum íslenskum ríkisstofnunum, allt frá skipulagi og innréttingum til ritvéla og heftara. Aftur og aftur urðum við fyrir déja-vu þegar við fylgdum persónum þáttanna eins og að ganga inn á skrifstofu Hagstofunnar við Hverfisgötu. Jafnvel fúllynda konan í afgreiðslunni var eins. Starfsmönnum Bifreiðaeftirlits ríkisins brá reglulega fyrir. Götumyndirnar voru heldur ekkert ósvipaðar; gráar og kuldalegar og eins og hér var Lada frekar algeng bílategund,“ segir hann.
„Ísland æsku okkar átti meira sameiginlegt með Sovétríkjunum en mörg önnur lönd sem voru landfræðilega nær þeim. Að fara til Danmerkur var hreinlega eins og að upplifa að maður væri staddur í einhvers konar útópískri frjálshyggju þar sem annað hvert hverfi var eins og Kristjanía og fólk virtist hafa frelsi til að vera eins og það vildi.“
Nefnir hann fleiri dæmi um hluti sem voru bannaðir á Íslandi í þá daga: „Menn sem augljóslega voru hommar gengu óáreittir um göturnar. Svokölluð kynvilla var bönnuð hér og flestir hommar flúðu land. Fólkið mátti jafnvel eiga hund og labba með honum um götur Kaupmannahafnar. Hundahald var aftur á móti stranglega bannað í Reykjavík. Frjálsræðið gekk svo langt að fólkið með hundana gat sest niður á veitingastað og keypt sér bjór. Jafnvel um miðjan dag! Bjór var mjög stranglega bannaður á Íslandi og sala áfengis í höndum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, sem gerði líka allt sem í hennar valdi stóð til að takmarka aðgengi fólks að áfengi.“
Í raun hafi allt verið bannað, ekkert sjónvarp á fimmtudögum eða í júlí og ef Íslendingar vildu fara til útlanda þá hafi þurft að fá úthlutað gjaldeyri.
„Mikið hefur sem betur fer breyst síðan þá. En þó er enn nokkuð langt í land,“ segir Jón og nefnir nokkur atriði: „Við sitjum enn uppi með strangar reglur um mannanöfn og ríkið ræður því hvað við heitum. Veðmálastarfsemi er bönnuð og við glötum milljörðum á hverju ári vegna þess. Við gætum leyft kannabis og haft af því atvinnu og tekjur en það er bannað. Hefðbundið box er bannað og atvinnumenn þurfa að flýja land til að stunda það. Við erum líka eitt fárra landa sem banna skriðdýrahald.“
Hann vill leyfa alla þessa hluti: „Þessu verður að breyta. Bönn virka á börn en ekki fullorðið fólk. Með því að auka frelsi eflum við velmegun. Einstaklingsfrelsi og sjálfsábyrgð í stað ríkisvalds verður að vera leiðarljós okkar til framtíðar Íslands.“
Málin komið til kasta Alþingis
Öll málin sem Jón nefnir hafa komið til kasta Alþingis með einum eða öðrum hætti. Veðmálastarfsemi var til umræðu á Alþingi í fyrra að frumkvæði Sigurþóru Bergsdóttur, varaþingmanni Samfylkingarinnar. Þar sagði Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra að staðan væri þannig að ekkert eftirlit væri með erlendri veðmálastarfsemi líkt og á hinum Norðurlöndunum. Þá væru nokkrar leiðir færar, leyfa allt, banna eða fara í einhverjar takmarkanir eins og leyfiskerfi.
Lög um mannanöfn var síðast breytt árið 2020, þá í tengslum við lög um kynrænt sjálfræði. Jón er fyrsti flutningsmaður á frumvarpi um breytingu á þessum lögum, þannig verði meðal annars hægt að taka upp ættarnafn og millinafn af erlendum stofni.
Lögð hafa verið fram ýmsar tillögur á Alþingi sem tengjast kannabis, síðast árið 2017 var lagt fram frumvarp sem beinlínis lögleiddi kannabisefni, það náði ekki langt.
Atvinnuhnefaleikar, eða box, eru ólöglegir á Íslandi. Frumvarp um að lögleiða þá var lagt fram árið 2024 en náði ekki langt, hefur bannið nokkrum sinnum vakið athygli.
Samkvæmt Vísindavefnum hefur skriðdýrahald verið bannað á Íslandi frá 1983 en bannið má byggði upphaflega á alvarlegum sjúkdómstilfellum í fólki af völdum salmonellusmits sem rekja mátti með ótvíræðum hætti til þessara gæludýra. Jón Gnarr vakti síðast athygli á málinu í ræðu á Alþingi í fyrra, þar sagði hann:
„Ég hef stundum sagt að það sé ekkert vandamál á Íslandi svo flókið að ekki megi leysa það með því að banna eitthvað. Við höfum gengið framar flestum öðrum þjóðum í bannhyggju, sérstaklega gagnvart t.d. gæludýrahaldi. Ég hef stundum velt því fyrir mér að ef við gætum einhvern veginn bannað fuglum að koma hérna þá hlytum við að vera löngu búin að því,“ sagði hann.
„Ísland er held ég eina landið í heiminum — ég held að ég sé að fara rétt með þetta — fyrir utan Nýja-Sjáland sem bannar skriðdýr sem gæludýr. Mér finnst þetta svo skrýtið vegna þess að skriðdýr eru mjög skemmtileg gæludýr. Ég hef sjálfur átt skriðdýr, átt eðlur og átt börn sem voru með snáka, kornsnáka á heimilinu, gríðarlega skemmtilegt. Gríðarlega áhugavert og fræðandi fyrir börn að kynnast þessum skemmtilegu skepnum og algjör óþarfi að banna þetta. Eins og svo oft áður með bönnin, þau virka ekki neitt. Gæludýrahald blómstrar á Íslandi, bara ólöglega og án eftirlits. Þannig að ég segi eins og svo oft áður við önnur tilefni: Fræðsla er betri en hræðsla.“
