Snorri Másson, varaformaður Miðflokksins, segist hafa fengið nóg af sívaxandi notkun ensku í almannarými hér á landi. Hann vill herða lög þannig að auglýsingar og skilti á Íslandi verði ávallt á íslensku.
Snorri gerði stöðu íslenskunnar að umtalsefni í ræðu á Alþingi í dag og hóf mál sitt með óvenju afdráttarlausum hætti.
„Virðulegur forseti. Ég hef fengið nóg. Með leyfi yðar: „Grocery store, bakery, lunch, menu, street food, take away, open, closed,““ sagði Snorri.
Sagði hann þessi ensku orð aðeins vera toppinn á ísjakanum þegar kæmi að „ótæpilegum ágangi enskunnar“ í daglegu umhverfi Íslendinga.
„Enska alls staðar á öllum skiltum um allt land, sums staðar á kostnað íslenskunnar sem hvergi sést. Þetta hefur stórversnað þannig á allra síðustu árum að enskan virðist sums staðar hafa unnið fullnaðarsigur.“
Snorri sagði ekki hafa dugað að hvetja fyrirtæki og stofnanir til að nota íslensku. Þá hefði heldur ekki dugað að hafa þá meginreglu í lögum að auglýsingar skuli vera á íslensku.
Að hans sögn nýti of margir sér þá heimild að auglýsingar megi vera eingöngu á ensku ef þeim er ætlað að höfða til erlendra neytenda.
„Nei, þessi ráð hafa ekki dugað. Það er tímabært núna að við horfumst í augu við veruleikann.“
„Matvöruverslun“ – ekki „grocery store“
Snorri sagði tvo kosti standa til boða. Annars vegar væri hægt að halda áfram að vona að þróunin snerist við og leyfa henni að viðgangast þar til nánast ekkert í almannarýminu benti lengur til þess að opinbert tungumál landsins væri íslenska.
Hinn kosturinn væri að grípa til lagasetningar.
Snorri hefur lagt fram frumvarp til breytinga á markaðssetningarlögum sem hann sagði einfalt að efni.
„Þar er lagt til að auglýsingar á Íslandi skuli vera á íslensku, punktur. Önnur tungumál mega vera með enda stundum ástæða til þess. En íslenskan verður að vera og íslenskan verður að vera meira áberandi.“
Sagði hann regluna einnig eiga að gilda um skilti.
„Matvöruverslun var það, virðulegur forseti, ekki „grocery store“.“
Snorri sagði að þeim sem þætti tillagan ganga of langt væri rétt að velta fyrir sér hversu langt þróunin þyrfti að ganga áður en gripið yrði inn í.
„Hversu langt á þetta að ganga áður en við bregðumst við? Tíminn er núna. Þetta er spurning um sjálfsvirðingu okkar sem þjóðar.“
Greinargerð Snorra með frumvarpinu er meðfylgjandi:
Í markaðssetningarlögum segir að auglýsingar sem höfða eigi til íslenskra neytenda skuli vera á íslensku. Í frumvarpi þessu er lagt til að í stað þess segi að auglýsingar skuli einfaldlega vera á íslensku án þess að tekið sé sérstaklega fram að þær þurfi að höfða til íslenskra neytenda. Líkt og bent hefur verið á, meðal annars af hálfu Íslenskrar málnefndar, er vandséð hvernig auglýsingar í íslenskri lögsögu eigi ekki að geta höfðað til íslenskra neytenda. Einnig má benda á að óháð því hver ætlaður neytandi er hverju sinni eru opinberar auglýsingar sem birtar eru almenningi á Íslandi einfaldlega hluti af almannarýminu og skulu því vera á íslensku. Þó skal samkvæmt þessu frumvarpi leyfilegt að hafa önnur tungumál einnig inni í auglýsingum sé markmiðið að höfða til þeirra sem ekki mæla á íslensku. Þá skal bera meira á íslenskum texta en þýðingum hans í auglýsingu, t.d. þannig að íslenskur texti sé stærri, ofar á blaði eða feitletraður.
Segja má að í gildandi lögum sé það ákveðin meginregla að auglýsingar skuli vera á íslensku en sú regla hefur haldið illa, eins og raun ber vitni um. Að fenginni þeirri reynslu er lagt til með frumvarpi þessu að reisa öllu rammari skorður við enskunotkun. Víða má sjá auglýsingar á Íslandi sem birtast alfarið á ensku eða öðru erlendu máli, t.d. á skiltum í Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem bjóða farþega velkomna til landsins. Víða um land er enska óþægilega áberandi á kostnað móðurmáls heimamanna. Íslenska er opinbert mál á Íslandi og því er ekki æskilegt að henni sé alfarið sleppt eða skipað neðarlega á blað í auglýsingum. Breytir þar engu um hvort auglýsing sé birt á stað sem erlendir ferðamenn eða aðrir útlendingar sækja. Þar hafa Íslendingar ekki síðri rétt til að njóta samfélagsins á forsendum eigin þjóðmenningar. Tungumálið er þar kjarni máls. Önnur menningarsvæði og þjóðríki hafa gripið til sambærilegra ráðstafana og í sumum tilvikum gengið öllu lengra. Í þeim efnum má horfa til Frakklands, Lettlands, Eistlands eða Québec-fylkis í Kanada þar sem staðinn er vörður um hina frönsku tungu.
Nauðsynlegt er að efla varðstöðu um íslenska tungu með öllum tiltækum ráðum og er einboðið að horfa til þessa þannig að íslenska megi sannarlega standa undir nafni sem opinbert mál á Íslandi. Sé íslenska ætíð efst á blaði sjá heimamenn og gestir að opinbera málið er talið rétthærra öðrum málum. Telur flutningsmaður að slík skilaboð hafi jákvæð áhrif á viðhorf ferðamanna og innflytjenda til lands og þjóðar sem stendur vörð um sjálfsmynd sína og lifandi menningararfleifð. Á tímum gervigreindar og góðs aðgengis að vélþýðingum er enn fremur til þess að taka að flestum er hægur leikur að þýða upplýsingar af íslensku og yfir á sitt mál ef þörf krefur. Í ljósi þeirrar framþróunar eru meiri hagsmunir en minni sem mæla með því að íslenska skuli hvarvetna njóta vafans og vera í hávegum höfð.
