Segja má að forsætisráðherra og dómsmálaráðherra hafi í gær og í dag viðhaft nokkuð ólíkt orðfæri um Bandaríkin. Meðan sú fyrrnefnda ræddi í gær um mikilvægi varnarsamstarfs Íslands og Bandaríkjanna og þess að Trump Bandaríkjaforseti hafi vakið áthygli á öryggi á norðurslóðum, með ummælum sínum um Grænland, þá sendir sú síðarnefnda í dag frá sér grein þar sem hún segir þetta orðfæri forsetans sýna fram á að ógn stafi af Bandaríkjunum og að Ísland þurfi að fjölga valkostum sínum við að tryggja öryggi landsins.
Alexus Grynkewich, yfirhershöfðingja Atlantshafsbandalagsins (SACEUR) sem jafnframt er yfirmaður herafla Bandaríkjanna í Evrópu er á Íslandi vegna varnaræfingarinnar Norður-Víkings. Í gær fundaði hershöfðinginn með Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra.
Í tilkynningu á vef stjórnarráðsins er meðal annars haft eftir Kristrúnu:
„Við áttum gott samtal um stöðuna í kjölfar leiðtogafundarins í Ankara og aukinn varnarviðbúnað bandalagsins nú þegar öll ríki eru að efla eigin getu til að mæta breyttu öryggisástandi. Við fórum einnig yfir náið og gott varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna.“
„Við erum að takast á við nýtt landslag í öryggismálum og Ísland hefur verið að vinna að því að styrkja eigin varnir og áfallaþol með markvissum hætti. Það var mikilvægt að eiga gott samtal við Grynkewich um þau mál og hvernig við eflum þátttöku innan Atlantshafsbandalagsins og styrkjum samstarfið við Bandaríkin enn frekar ekki síst núna þegar Evrópuríkin og Kanada eru að auka framlag sitt,“
Grænland
Þegar Grynkewich og Kristrún ræddu við fjölmiðla að fundi sínum loknum sagði forsætisráðherra að það væri vissulega einhver þróun og stundum einhverjar athugasemdir viðvarandi á pólitíska sviðinu en að Ísland hafi alltaf átt gríðarlega sterkt samband á öllum stigum við bandarísk stjórnvöld og við bandaríska herinn, sem hafi jafnvel styrkst á síðustu mánuðum og árum.
Sterkt samband Íslands við bandarísk stjórnvöld og bandaríska herinn væri augljóslega það mikilvægasta fyrir Íslendinga.
Vildi Grynkewich meina að orðræða Donald Trump Bandaríkjaforseta um Grænland hafi ýtt undir aukna umræðu um varnar- og öryggismál á norðurslóðum og tók Kristrún undir það. Boðaði hershöfðinginn aukna hernaðarlega viðveru á Íslandi.
Í frétt Morgunblaðsins er bent á að forsætisráðherra hafi áður lýst yfir verulegum áhyggjum af yfirlýstri ásælni Trump í Grænland, meðal annars í nýlegu viðtali við hlaðvarpið The Rest is Politics.
Ógn
Í Facebook-pistli Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra, sem er samhljóða grein hennar í Morgunblaðinu, kveður hins vegar við nokkuð annan tón í garð Bandaríkjanna:
„Aftur þurfa stjórnvöld í Danmörku og á Norðurlöndum öllum að horfast í augu við þann veruleika að ógn stafar af Bandaríkjunum vegna yfirlýsinga Bandaríkjaforseta um Grænland. Aftur talar Donald Trump nú um að ná yfirráðum yfir Grænlandi og lýsir yfir að það muni gerast í forsetatíð sinni.“
Vísar dómsmálaráðherra þar í nýlegt útvarpsviðtal við forsetann þar sem hann lýsti þessu yfir.
Endurmat
Þorbjörg minnir á að stjórnvöld á Norðurlöndum hafi í kjölfar ummæla Trump farið að endurmeta stöðuna:
„Dönsk stjórnvöld hafa sagt að erfitt hefði verið að standast þessa hríð Bandaríkjaforseta vegna Grænlands ef þau hefðu ekki tilheyrt þeirri samstöðublokk sem Evrópusambandið er. Grænlendingar hafa ítrekað sagt að þeir velji samstarf við Danmörku og ESB fram yfir Bandaríkin. ... Danir samþykktu fyrir nokkrum misserum í þjóðaratkvæðagreiðslu að falla frá undanþágu sinni frá varnarstefnu Evrópusambandsins. Við breyttar aðstæður vildu Danir tilheyra varnarstefnu ESB. Þannig bregðast ábyrg ríki við breyttum heimi. Þau endurmeta stöðuna.“
Dómsmálaráðherra segir að Bandaríkin hafi reynst Íslandi vel og vilji sé til þess að eiga áfram náið og gott samband við Bandaríkin en bætir við:
„En þessi vinátta breytir því ekki að ábyrg stjórnvöld verða að vera vakandi vegna yfirlýsinga og aðgerða Bandaríkjanna. Forseti Bandaríkjanna talar fullum fetum um að ná yfirráðum yfir Grænlandi. Bandaríkin beita tollum sem vopni. Þá ber okkur skylda til að rýna í þær breytingar og endurmeta stöðuna. Þetta hefur Ísland áður gert.“
Segir Þorbjörg Sigríður því mikilvægt að horfa til aukins samstarfs við Evrópuríki í öryggismálum sem viðbótar við varnarsamninginn við Bandaríkin og NATO-samstarfið:
„Ég vil fá úr því skorið hverju það myndi bæta við öryggi Íslands að tilheyra blokk 27 ríkja í Evrópusambandinu, í stað þess að standa fyrir utan. Svarið fæst með því að sjá hvaða samningur stendur Íslandi til boða og leyfa svo þjóðinni að greiða um hann atkvæði. Er staða okkar og efnahagslegt öryggi betur tryggt innan sambandsins eða utan þess? Við eigum ekki að óttast að spyrja þeirrar spurningar. Ísland gætir ekki hagsmuna sinna með því að halda að sér höndum.“
