Niðurstöður PISA-könnunarinnar eru sláandi og má segja að netheimar hafi logað eftir að skýrsla þess efnis var opinberuð í morgun. Meðal þess sem kemur í ljós er að aðeins helmingur íslenskra drengja býr yfir grunnhæfni í lesskilningi við lok grunnskólagöngu á móti 62% stúlkna. Námsárangur íslenskra grunnskólabarna hefur aldrei mælst jafn slæmur og nú.
Sjá einnig: Árangur íslenskra nemenda heldur áfram að hrynja
„Það má segja að við séum með rauða spjaldið þegar kemur að námsárangri barna,“ sagði Inga Sæland mennta- og barnamálaráðherra á blaðamannafundi nú í morgun. Benti hún á að Ísland mælist meðal efstu þjóða í þrautseigju nemenda, félagslegum tengslum í skóla, sjálfstjórn í námi og stuðningi kennara, þá er einelti minna hér á landi en annars staðar. Ætlar hún að spyrna við fótum og kallar eftir því að allir taki höndum saman, það eigi við um kennara, starfsfólk ráðuneytisins og foreldra. „Við erum ekkert síður vel gefin en allir aðrir innan OECD. Mér finnst við eiginlega bara algjörlega frábær og þangað ætlum við að fara.“
„Eigum við ekki að anda með nefinu?“
Jón Pétur Zimsen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem hefur verið tíðrætt um menntamál kallaði eftir ábyrgð í færslu á Facebook í morgun.
„Hver ætli rétti upp hönd, axli ábyrgð og viðurkenni að við höfum verið á rangri leið áratugum saman? Vanræksla við börn á Íslandi er þekkt og það er ekki fyrr en almenningur hreinlega öskrar að mögulega eitthvað verður gert,“ segir Jón Pétur.
Ragnar Þór Pétursson, kennari og fyrrum formaður Kennarasambandsins, kallar eftir stillingu í athugasemd í hópnum Skólaþróunarspjallið:
„Eigum við ekki að anda með nefinu? Öll Norðurlöndin fá miklu meiri skell en við milli prófa (við tókum það kannski að einhverju leyti út síðast). Okkar skólar eru áberandi heilbrigðar stofnanir fyrir ungmenni og í nokkuð flóknum þrautalausnum reynast okkar nemendur nánast óeðlilega góðir miðað við stöðu að öðru leyti (svo munar tugum stiga),“ segir hann. „Það skyldi þó ekki vera að það sé vegna þess að þar reyni meira á hæfni á öðrum sviðum en íslensku ritmáli –sem vitum að er á hraðri niðurleið (og stjórnvöldum virðist slétt sama).“
Kristín Kolbrún Kolbeinsdóttir Waage, borgarfulltrúi Miðflokksins, segir að spurningin sé hvort skólakerfið sé að ná nógu vel til drengja.
„Nú VERÐUM við að taka í handbremsuna og spyrja okkur að því hverskonar samfélagsgerð við viljum bjóða börnunum okkar uppá. Hvort við þurfum ekki að fara hægja á lífstílskröfum og sinna börnunum okkar?,“ segir hún.
Silja Sóley Birgisdóttir, borgarfulltrúi Sósíalistaflokksins, segir að lausnirnar hafi lengi legið á borðinu, nú þurfi að taka af skarið: „Það hefur verið lengi vitað að verulegur skortur er á námsefni og ríkið þarf að sýna ábyrgð. Við þurfum gífurlegt átak í námsefnisgerð með aðkomu sérfræðinga í faggreinunum og vönduðu íslensku máli. Ríkið lofaði einnig umbótum í skólaþjónustu og innleiðingu þrepaskipts stuðnings í skólastarfi í fyrstu aðgerðaráætlun við menntastefnu til 2030. Það þarf að standa við stóru orðin.“
Úrelt efni sem kalla megi rusl
Margir sem taka til máls í umræðunni kalla eftir að stórum breytingum, meðal þeirra er Steinunn Þórðardóttir formaður Læknafélagsins sem segir:
„Er ekki komið gott af þessu? Það er þyngra en tárum taki að íslenskir nemendur séu eins illa settir og raun ber vitni. Hér þarf greinilega að breyta algjörlega um kúrs, sá sem við erum á er löngu fullreyndur.“
Þá hafa fleiri vinkar verið nefndir til sögunnar, velti samfélagsrýnirinn Gunnlaugur Jónsson því upp hvort börnin hafi tekið prófið af heilum hug:
Börnin mín segja mér að PISA-kannanir fari þannig fram að krakkar fái frí um leið og þau eru búin að taka prófið. Góð einkunn skiptir þau engu máli, þetta fer ekki á einkunnaspjaldið. Margir bregðast við því með því að smella eins hratt í gegn og þeir geta til að komast í pásu.…
— Gunnlaugur Jónsson (@gunnlaj) September 8, 2026
Fjölmiðlakonan Elín G. Ragnarsdóttir ræðir um skort á vönduðu, nútímalegu og aðgengilegu námsefni:
„Kennarar og börn þurfa allt of oft að reiða sig á úrelt efni sem stenst ekki þær kröfur sem gera verður til náms í skólum. Í alltof mörgum tilvikum er erfitt að kalla það annað en rusl. Íslenskir bókaútgefendur og höfundar hafa ítrekað bent á að þeir séu tilbúnir til að taka virkan þátt í útgáfu fjölbreytts, vandaðs og metnaðarfulls námsefnis. Það er sérkennilegt að Ísland skuli vera eina Norðurlandaþjóðin þar sem ríkið hefur í raun algjöra einokun á útgáfu námsbóka,“ segir hún.
Næsta skref að banna samfélagsmiðla
Guðmundur Ari Sigurjónsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, bendir á að námsárangur íslenskra ungmenna hafi farið lækkandi á PISA-prófum í nær tvo áratugi og bilið milli Íslands og meðaltals OECD-ríkjanna hafi á sama tíma breikkað.
„Við verðum að snúa þessari þróun við. Við þurfum að hafa skýr markmið um árangur í menntakerfinu og vita miklu fyrr hvernig börnunum okkar gengur. Til þess þurfa kennarar að hafa góð verkfæri í höndunum: vönduð námsgögn, skýrar upplýsingar um stöðu og framfarir nemenda og raunhæf úrræði til að bregðast við ólíkum þörfum þeirra,“ segir hann. Nú séu símar bannaðir í skólum og næsta skref sé að draga úr notkun barna á samfélagsmiðlum.
„Íslensk ungmenni sýna mikla þrautseigju og sterk félagstengsl í námi og skóla. Einelti mælist líka minna hér en að meðaltali í OECD-ríkjunum. Þetta eru styrkleikar sem við eigum að standa vörð um. Góður skólabragur, faglegar félagsmiðstöðvar og öflugt íþrótta- og tómstundastarf eru styrkleikar íslenska kerfisins sem við þurfum að vernda.“
