Heimili með 50 milljón króna lán gæti aukið haft um 250 þúsund krónum meira til ráðstöfunar á mánuði eða um 3 milljónir króna á ári ef vaxtakjör færðust nær því sem tíðkast á evrusvæðinu. Þá sé árlegur kostnaður við íslensku krónuna um 967–1.215 milljarðar króna, eða um 22–27% af landsframleiðslu. Þetta er mat Baldurs Péturssonar, fyrrverandi aðstoðarframkvæmdastjóra hjá Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu, EBRD, en hann hefur víðtæka innlenda og erlenda reynslu af greiningu, stefnumótun, alþjóðlegum fjármálum, EES- og ESB-málum, orku- og atvinnumálum.
Í grein sinni á Vísi í dag fer hann yfir það hvað það kosti íslenskt hagkerfi að búa við 4 til 5 prósenta raunvexti og annan kostnað við krónuna samanborið við að vera með evruna. Hefðbundið þjóðhagslegt mat horfi fyrst og fremst á áhrifin af landsframleiðslu, en það sé aðeins hluti myndarinnar.
„Ég tel einnig nauðsynlegt að skoða beinan fjármálakostnað krónukerfisins. Þar koma meðal annars inn hærri vaxtagreiðslur heimila af lánum, fyrirtækja, ríkis og sveitarfélaga, dýrari endurfjármögnun, gengisáhætta, áhættuálag og hærri kostnaður við að fjármagna húsnæði, fyrirtæki og innviði,“ segir Baldur.
„Hár fjármagnskostnaður hefur líka áhrif á verðlag, eignaverð, hlutabréf og fjárfestingar. Verkefni sem gætu verið arðbær við lægri vexti verða ekki að veruleika. Á móti þarf að taka tillit til þess að hærri vextir geta aukið tekjur sparifjáreigenda og eigenda skuldabréfa.“
Tölurnar sem Baldur nefnir eru gríðarlega háar:
„Niðurstaða greiningarinnar er að árlegur kostnaður sem tengja má við krónukerfið sé af stærðargráðunni 967–1.215 milljarðar króna, eða um 22–27% af landsframleiðslu. Mögulegur viðbótarávinningur af upptöku evru er metinn um 517–739 milljarðar króna, eða 12–16% af landsframleiðslu. Samanlögð stærðargráða kerfisáhrifanna verður þannig um 1.484–1.954 milljarðar króna á ári, eða um 33–43% af landsframleiðslu,“ segir hann. Fyrir ríkissjóð gæti heildarávinningur með lægri fjármagnskostnaði og stöðugri gjaldmiðli verið upp á 125 til 195 milljarða á ári.
„Ef notað er mjög gróft kostnaðarmat til skýringar mætti einnig segja að einungis helmingur upphæðarinnar eða 85 milljarðar kr. (A-hluti ríkisins) gæti staðið undir: um 500–650 kílómetrum af vegum með olíumöl, eða um 300–400 kílómetrum af malbikuðum vegum sem væri stór hluti leiðarinnar frá Reykjavík til Akureyrar (eftir aðstæðum, breidd vegar, undirlagi og framkvæmdagerð), eða um 1.800 hjúkrunarrýmum, ef miðað er við 47 milljónir króna á hvert rými.“
Áhrifin eigi einnig við um heimilin í landinu.
„Samkvæmt forsendum í þessari athugun (og þá er ekki bara reiknaður vaxtamunur) gæti heimili með 50 milljóna króna lán haft um 250 þúsund krónum meira til ráðstöfunar á mánuði, sem væri um 25% kaupmáttaraukning eða um 3 milljónum króna á ári, ef vaxtakjör færðust nær því sem tíðkast á evrusvæðinu. Þetta samsvara um 3 mánaða vinnu á ári og um 10 ára vinnu á 40 árum,“ segir Baldur.
„Áhrifin ná líka til skuldlausra heimila en gert er ráð fyrir að kaupmáttur slíks heimilis myndi aukast um 10-20%. Fjármagnskostnaður fyrirtækja fer að hluta út í verðlag, hár byggingarkostnaður hefur áhrif á húsnæðisverð og leigu og hár fjármagnskostnaður hins opinbera dregur úr svigrúmi til þjónustu og fjárfestinga. Gjaldmiðilsmálið er því eitt stærsta hagsmunamál heimilanna.“
