Haukur Arnþórsson stjórnsýslufræðingur segir uppsagnirnar í Ráðhúsi Reykjavíkur í gær vera einsdæmi hér á landi, telur hann að þær eigi sér bæði faglegar og pólitískar forsendur, erfitt geti reynst að gera skipulagsbreytingar á sviðum borgarinnar.
Líkt og fjallað var um í gær samþykkti borgarráð umfangsmiklar skipulagsbreytingar á skrifstofu borgarstjóra og borgarritara. Upplýsingafulltrúum var sagt upp og mannréttindaskrifstofan lögð niður. Alls verða átján störf lögð niður en gert er ráð fyrir að ráðið verði í einhver ný störf eftir því sem innleiðingunni vindur fram. Áætlað er að breytingarnar geti lækkað rekstrarkostnað borgarinnar um 280-330 milljónir á ári.
„Nýr meirihluti mun halda áfram að velta við öllum steinum til að ná fram markmiðum okkar um hagræðingu og bætta þjónustu við íbúa,“ sagði Hildur Björnsdóttir borgarstjóri.
Sjá frétt: Leggja niður 18 störf og skerpa á ráðningarbanni og viðveruskyldu
Róbert Ragnarsson, borgarfulltrúi Viðreisnar og formaður stýrihóps um hagræðingu og breytingar hjá Reykjavíkurborg, segir í grein á Vísi í dag að borgarbúar muni ekki finna fyrir þeim breytingum í daglegri þjónustu. „Ávinningurinn á að skila sér þar sem borgarbúar finna fyrir honum, t.d. í viðhaldi skólabygginga og íþróttamannvirkja, betri gangstéttum og stígum og öflugri umhirðu borgarinnar,“ segir hann.
Ákvörðunin sendi þung skilaboð
Margir hafa tjáð sig um skipulagsbreytingarnar, þar á meðal Svandís Svavarsdóttir, fyrrum borgarfulltrúi og ráðherra Vinstri grænna, sem segir að mannréttindi eigi að vera leiðarljós í allri stjórnsýslu.
„Sundlaugar og leikskólar eru ekki lögbundin verkefni sveitarfélaga frekar en mannréttindamál. Samt teljum við þau mikilvægan hluta af því samfélagi sem við viljum byggja. Sama gildir um mannréttindamál,“ segir Svandís á færslu á Facebook. Ákvörðunin um að leggja niður mannréttindaskrifstofuna endurspegli pólitíska forgangsröðun.
„Hún kemur á tíma þegar við sjáum víða bakslag í mannréttindum, aukna skautun og harðnandi umræðu um stöðu minnihlutahópa. Á slíkum tímum skipta tákn, stofnanir og forgangsröðun máli. Ákvörðun af þessu tagi sendir þung og alvarleg pólitísk skilaboð út í samfélagið.“
Aðgerðirnar einsdæmi
Haukur segir í færslu á Facebook að þessar uppsagnir séu einsdæmi hér á landi, í það minnsta þegar litið sé til síðustu áratuga.
„Telja verður að þær eigi sér bæði pólitískar og faglegar forsendur. Það er eins dæmi að nýskipað pólitískt vald reki starfsmenn, með þeirri undantekningu þó að um 20 aðstoðarmenn ráðherra missa vinnuna þegar ný ríkisstjórn nær völdum. Á sveitarfélagastiginu er það jafnan bara sveitarstjórinn sem fer við stjórnarskipti. Aðrir starfsmenn fara einfaldlega að þjóna nýjum herrum, bæði hjá sveitarfélögum og í ráðuneytum. Þó kemur fyrir að ráðuneytisstjórum er víxlað af nýjum ráðherrum,“ segir Haukur.
„Aðgerðin í Ráðhúsinu er forsmekkur að því sem koma skal neðar í stjórnkerfi Borgarinnar, en yfirmönnum sviðanna hefur verið gert að endurskipuleggja starfsemi sína og eru uppsagnirnar núna gerðar til að sýna að borgarstjórnin sjálf gengur á undan með góðu fordæmi.“
Hann segir að skipulagsbreytingar sem feli í sér að leggja niður opinbert starf sé öruggasta aðferðin til að losna við fólk vegna þeirrar ráðningarfestu sem ríkir um opinber störf. „Skipuleggja má þannig að eitt eða fleiri störf verði lögð niður eða heilu deildirnar. Við enduruppbyggingu skipulags þarf stjórnvaldið síðan að sjá til þess að sama starfið með sömu starfslýsingunni sé ekki myndað, þá á hinn brottrekni starfsmaður rétt á að fá það.“
Verra ef pólitískar forsendur séu að baki
Hann segir ástæðurnar bæði pólitískar og faglegar. „Pólitískar að því leyti að nánasta samstarfsfólki fráfarandi borgarstjórnar var sagt upp, fólkinu sem unnið hefur við upplýsingamál og stefnumótunarmál á æðsta plani Borgarinnar – væntanlega verður eitthvert skipulag myndað til að endurvekja með nýju nafni hluta af þeim störfum – og faglegar af því að verið er að breyta starfsemi borgarinnar í takt við það sem samstarfssáttmáli borgarstjórnarflokkanna gerir ráð fyrir – og taka á offramboði opinberrar þjónustu (hugtak sem ég skýri ekki núna), sem er eða ætti að vera aðalatriðið,“ segir Haukur.
„Eðlilegt er að hafa samúð með því starfsfólki sem nú missir vinnuna (18 manns), en að svo miklu leyti sem uppsagnirnar eiga sér raunverulega faglegar forsendur verður þó að sætta sig við það – en hitt er verra ef pólitískar forsendur liggja að baki. Það hefur aldrei tíðkast hér á landi að skipt sé um nánasta samstarfsfólk stjórnarherra við stjórnarskipti, svipað og gert er í BNA, en sé það raunin nú er það í aðalatriðum vond breyting, sem m.a. rýfur samfellu og samræmi í opinberri þjónustu og setur pólitískan blæ á fagleg störf.“
Sinni frekar lögbundnum hlutverkum en gæluverkefnum
Hann segir ástæðu til að staldra við þar sem stjórnun sveitarfélaga sé mun ópólitískari en stjórn ríkisins og það megi rökstyðja að mikill hluti af starfsemi sveitarfélaga sé stjórnsýsla en ekki reglusetning.
„Ég er einn þeirra sem hef talað fyrir því að Borgin dragi saman seglin og sinni frekar þeim málum sem henni ber að gera en gæluverkefnum. Borgin hefur skipt sér af málum sem sveitarfélagastigið hefur ekki með að gera, ótrúlegustu málum s.s. vitundarvakningu hvað varðar sýklalyfjaónæmi,“ segir Haukur.
„Á síðustu áratugum, eða alveg síðan Besti flokkurinn komst til valda, hefur gæluverkefnum líka fjölgað. En tíð mistök benda til þess að Borgin sinni grunnþjónustu sinni illa – hún getur ekki einu sinni komið kaffistofu fyrir þá sem minna mega sín fyrir innan Borgarinnar.“
Þannig sé rekstur mannréttindaskrifstofunnar meira pólitísk yfirlýsing um að borgarstjórnin sé „vók“ en fagleg nauðsyn. „Ég tel að leggja eigi lýðræðisráðið niður svipað og mannréttindaráðið,“ segir hann.
„Að öllu samanlögðu verður að telja að Borgin sé að fara af stað með skipulagsbreytingar sem flestum hefur um árabil verið ljóst að nauðsynlegar eru, en auðvitað má spyrja hvernig að málum er staðið. Gríðarleg þensla í verkefnum hefur átt sér stað og henni fylgir græðgi í fé, en Orkuveitan okrar á íbúum til að geta greitt brúsann og nýja innviðagjaldið gefur borgarsjóði líka mikið. Þótt Borgin hafi af hugviti gengið í vasa almennings þá þarf það að taka enda. Og kannski er ballið búið núna, en ég á eftir að sjá borgarstjórnina fella innviðagjaldið niður og lækka taxta Orkuveitunnar.“
Haukur spáir því að frekari skipulagsbreytingar verði erfiðar:
„Reikna má með að starfsfólk og stéttarfélög þeirra nái vopnum sínum smám saman, andmæli við uppsögnum verði háværari og skipulagsbreytingar á sviðum Borgarinnar geti orðið erfiðari en er nú í Ráðhúsinu – og haft eftirmála.“
