Næsta sunnudag fara fram þing- og sveitarstjórnarkosningar í Svíþjóð. Taugar stjórnmálaflokkanna virðast vera að þenjast til hins ýtrasta en merki eru um bresti í samstöðu hægri flokkanna sem hafa verið við völd í landstjórninni á þessu kjörtímabili. Það gerist á sama tíma og hægri blokkinn hefur unnið á í skoðanakönnunum en vinstri flokkarnir sem hafa haft þægilega forystu í dágóðan tíma hafa gefið eftir.
Frá 2022 hefur setið við völd minnihlutastjórn þriggja hægri flokka, Moderaterna, Kristilegra demókrata og Frjálslynda flokksins undir forsæti þess fyrstnefnda. Stjórnin hefur verið varin vantrausti af hinum umdeilda flokki Svíþjóðardemókrata en flokkurinn hefur fengið í staðinn ýmsu af sínum stefnumálum, m.a. hvað varðar regluverk um innflytjendur, framgengt. Svíþjóðardemókratar hafa aldrei tekið sæti í ríkisstjórn en flokkurinn, undir forystu Jimmie Åkesson, hefur komið því á framfæri að vilji hans standi til þess að hann fái ráðherrastóla.
Jimmie Åkesson leiðtogi Svíþjóðardemókrata/Wikimedia
Hinir hægri flokkarnir tóku fyrst treglega í það en síðan kom annað hljóð í strokkinn og flokkarnir virðast hafa stefnt að því að endurnýja samstarfið fái þeir meirihluta. Þó hafa Moderaterna og Frjálslyndir verið hlyntari stjórnarsetu Svíþjóðardemókrata en Kristilegir demókratar.
Það sem hefur hins vegar flækt samstöðuna er meðal annars slakt gengi Frjálslynda flokksins í könnunum. Hefur flokkurinn í marga mánuði mælst undir fjögur prósent fylgi sem sænskir stjórnmálaflokkar þurfa að ná til að fá þingsæti. Reiddust flokksmenn því mjög þegar Jimmie Åkesson fór að hvetja stuðningsmenn Frjálslynda flokksins til að kjósa frekar Svíþjóðardemókrata, svo atkvæði þeirra myndu ekki falla niður dauð.
Í nýjustu könnunum hafa hins vegar frjálslyndir mælst yfir fjögurra prósent þröskuldinum.
Vinstrið
Um leið hefur dregið saman með vinstri og hægri flokkunum í könnunum.
Yrði kosið í dag fengju vinstri flokkarnir 179 af 345 þingsætum og væru því með nauman meirihluta.
Jafnaðarmenn hafa mánuðum saman mælst með meira fylgi en þeir fengu í kosningunum 2022 (30,3 prósent) en síðustu kannanir gefa hins vegar til kynna að það stefni í fylgistap.
Kannanir benda til að hinir flokkarnir í vinstri blokkinni, Vinstri flokkurinn, Miðflokkurinn og Umhverfisflokkurinn muni allir bæta við sig.
Það hefur hins vegar legið töluvert á Vinstri flokknum sem hefur ítrekað þurft að reka frambjóðendur af framboðslistum vegna gyðingahaturs og stuðnings við Hamas. Flokkurinn, sem er arftaki gamla kommúnistaflokksins, hefur aldrei setið í ríkisstjórn en hefur sett það skilyrði fyrir stuðningi við vinstri stjórn að fá ráðherrastóla. Miðflokkurinn tekur það hins vegar ekki í mál að styðja ríkisstjórn sem Vinstri flokkurinn situr í og hefur talað fyrir að fara að fordæmi Dana og mynda ríkisstjórn þvert yfir hina pólitísku miðju. Lýsti leiðtogi flokksins, Elisabeth Thand Ringqvist, því yfir í viðtali við ríkissjónvarpið, SVT að hún væri tilbúin til að mynda ríkisstjórn með Jafnaðarmönnum, Umhverfisflokknum og Kristilegum demókrötum.
Elisabeth Thand Ringqvist.
Fái vinstri blokkin meirihluta á þingi gæti stjórnarmyndun því orðið erfið.
Brestir
Þrátt fyrir þetta bætta gengi hægri flokkanna í könnunum má lesa í sænskum fjölmiðlum í dag merki um bresti í þeirra samstöðu.
Aftonbladet greinir frá því að Ebba Busch leiðtogi Kristilegra demókrata hafi gagnrýnt Jimmie Åkesson. Sagði hún í ræðu og færslu á X að það væri ekki sjálfsagt að samþykkja að Svíþjóðardemókratar fengju ráðherrastóla og að flokkurinn væri orðinn of líkur Jafnaðarmönnum og væri þess vegna farinn að haga sér eins og valdaflokkur. Það væri ljóst að Jimmie Åkesson setti hagsmuni síns flokks ofar öllu en sjálf setti hún hagsmuni Svíþjóðar í fyrsta sæti.
Sagði hún í viðtali við Aftonbladet að hún hefði ekki heitið því að samþykkja fyrir fram að Svíþjóðardemókratar fengju ráðherrastóla. Með orðum sínum um að fengi flokkur hans ekki sæti við ríkisstjórnarborðið færi hann í stjórnarandstöðu væri Jimmie Åkesson að segja að flokkurinn skipti meira máli en landið.
Óttinn
Aðspurð hvort hún væri að reyna að sefa ótta kjósenda sem vildu kjósa hennar flokk en vildu ekki að það leiddi til stjórnarsetu Svíþjóðardemókrata sagði Ebba Busch að hún væri að reyna að koma kjósendum í skilning um að það skipti máli hverja af hægri flokkunum þeir kysu.
Magdalena Andersson leiðtogi Jafnaðarmanna hefur ítrekað sagt að kjósendur verði að kjósa hennar flokk vilji þeir ekki sjá Svíþjóðardemókrata í ríkisstjórn, en séu hallir undir hina hægri flokkana. Þessi orð Busch gefa þó til kynna að það liggi ekki endilega í augum uppi. Andersson sagði í umræðuþætti í dag þar sem hún mætti Åkesson að það væri mikil áhætta fólgin í því að Svíþjóðardemókratar fengju sæti við ríkisstjórnarborðið, þar sem flokkurinn gæti fengið utanríkis- og varnarmálaráðuneytið. Merki væru um að aðilar vinveittir Pútín Rússlandsforseta væru komnir til áhrifa meðal Svíþjóðardemókrata.
Magdalena Andersson. Mynd: Getty
Þar vísaði Andersson til nýlegra fregna af því að starfsmaður Svíþjóðardemókrata, kona sem er innflytjandi frá Rússlandi en sænskur ríksiborgari, hefði deilt og lýst yfir ánægju á samfélagsmiðlum með áróður frá rússneskum stjórnvöldum. Konan er jafnframt sambýliskona Gustav Gellerbrant sem er einn hæst setti starfsmaður þingflokks Svíþjóðardemókrata. Hann er yfirmaður flokksins á skrifstofu í sænska stjórnarráðinu sem sér um samræmingu og undirbúning og framfykgd stefnumála, á milli stjórnarflokkanna.
Gellerbrant er mjög áhrifamikill innan flokksins og átti stóran þátt í samkomulaginu sem var gert milli hægri flokkanna eftir kosningar 2022. Hann hefur gert lítið úr framferði konu sinnar en er farinn í leyfi frá störfum og skilaði tölvu og aðgangskorti frá stjórnarráðinu.
Jimmie Åkesson gerði lítið úr málinu í umræðuþættinum og sagði ekkert pláss fyrir vini Rússlandsstjórnar og Pútíns í hans flokki. Væri slíkt vandamál raunverulega til staðar hefðu yfirvöld gripið til aðgerða. Samkvæmt SVT sagði hann í þættinum að kosningabarátta Jafnaðarmanna snerist ekki um neitt annað en hatur í hans garð.
