Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar hefur hlotið bæði hrós og gagnrýni fyrir framgöngu sína í umræðuþætti á RÚV í gærkvöldi þar sem hún færði rök fyrir því að nei ætti að verða fyrir valinu í þjóðaratkvæðagreiðslunni á morgun. Meðal þess sem vekur furðu sumra gagnrýnenda Sólveigar Önnu eru orð hennar í þættinum um að munur milli stétta á Íslandi sé ekki mikill. Var þá rifjað upp í því skyni viðtal sem Sólveig Anna fór í í janúar á þessu ári en þar er óhætt að segja að hún hafi talað á talsvert öðrum nótum.
Í þættinum í gærkvöldi barst talið meðal annars að verðbólgu og vöxtum á Íslandi á þessari öld. Aðspurð hvort það væri, í ljósi viðvarandi verðbólgu og hárra vaxta, fullreynt fyrir Ísland að halda úti sínum eigin gjaldmiðli vildi Sólveig Anna ekki meina það.
Stéttir
Sólveig Anna sagði að vissulega væri íslenskt hagkerfi sveiflukennt og hún og samstarfsfólk hennar hjá Eflingu yrði vel vart við það þar sem fjöldi meðlima endurspeglaði hagsveiflur með skýrum hætti:
„En staðreyndin er sú að vegna þess að við erum einmitt með þetta sveiflukennda, auðlindadrifna hagkerfi þá þurfum á krónunni að halda til þess að milda áföllin.“
Sagði hún að vissulega hefðu kjör margra hér á landi snarversnað eftir hrunið 2008 en Ísland hefði náð sér fyrr á strik eftir þau ósköp en til að mynda Spánn og Grikkland sem væru bundin á klafa evrunnar og þar blasti enn töluverður vandi við alþýðufólki. Sagði Sólveig Anna vissulega mörg vandamál til staðar á Íslandi en:
„Staðreyndin er samt sú að 70 prósent launafólks býr við ágæt kjör. Hér er eignastaða góð. Hér er skuldastaða lítil. Hér er lítill munur á milli stétta og svo framvegis og svo framvegis.“
Horfði hún því næst á Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra sem var einnig gestur í þættinum og lýsti yfir vonbrigðum yfir frammistöðu ríkisstjórnarinnar við að ná niður verðbólgu og vöxtum.
Nýtt hljóð
Hljóðið var hins vegar ekki eins gott í Sólveigu Önnu í upphafi árs þegar hún ræddi við Bítið á Bylgjunni undir lok janúar.
Fyrirsögn á viðtalinu, á Vísi, er „stéttaskipting eykst og ríkisstjórnin veldur vonbrigðum“.
Sagði hún þá efnahagsaðstæður ekki góðar fyrir félagsmenn Eflingar. Atvinnuleysi færi vaxandi, vextir væru háir og sömuleiðis verðbólga en ljóst er að þessir þættir hafa ekki farið niður á við síðan þá.
Lýsti Sólveig Anna erfiðleikum hjá félagsmönnum Eflingar á hinum erfiða og dýra leigumarkaði.
Týndi hún fleira til og sagði tilveruskilyrði verkafólks á höfuðborgarsvæðinu ekki vera að batna.
Stéttaskipting
Í viðtalinu við Bítið sagði Sólveig Anna stéttaskiptingu fara vaxandi en átti þá við innbyrðis meðal vinnandi fólks. Rakti hún það til þess að stór hluti verkalýðshreyfingarinnar hafi viljað feta af braut krónutöluhækkana, sem Efling hefði markað undir forystu Sólveigar Önnu, á launum og halda sig fremur við prósentuhækkanir. Innan verkalýðshreyfingarinnar væri hörð stéttabarátta:
„Þar takast á verkafólkið ... láglaunafólkið, láglaunakonurnar og innflytjendurnir, þetta fólk sem að heldur hér öllu gangandi og auðvitað býr til hagvöxtinn með vinnu sinni og heldur umönnunarkerfunum gangandi, og svo fulltrúar hærri launaðra hópa. Það eru bæði hóparnir innan Alþýðusambandsins og svo innan BHM.“
Vildi Sólveig Anna meina að síðarnefndu hóparnir krefðust prósentuhækkana og segðu fullum fetum opinberlega að ástæðan væri að bilið milli verkafólks og hærri launaðra hópa væri orðið of lítið:
„Þau setja það sem markmið í kjarasamningsviðræðum að stéttaskipting aukist.“
Velti hún fyrir sér í viðtalinu að í ljósi þessarar stéttaskiptingar meðal vinnandi fólks væri það undarleg staða að hærri launaðir í þessum hópi gætu í krafti sinna stéttarfélaga samið um meiri launahækkanir en verkafólk. Um þetta ætti verkalýðshreyfingin ekki að snúast um.
Vekja þessi ummæli Sólveigar Önnu athygli í ljósi þess að hún hefur rökstutt það að nei eigi að verða ofan á í atkvæðagreiðslunni meðal annars með því að hér á landi sé sérstaklega hátt hlutfall vinnandi fólks í stéttarfélögum en það væri mun minna í Evrópusambandinu. Það gerði aðild Íslands að sambandinu að minna aðlaðandi kosti.
Fyrirsögn
Þegar kemur að ummælum Sólveigar Önnu í gær um lítin mun milli stétta á Íslandi þá má t.d. nefna að samkvæmt hinum alþjóðlega Gini-stuðli sem mælir jöfnuð í löndum heims, m.a. með tilliti til tekju- og eignaskiptingar, er jöfnuður á Íslandi einn sá mesti í heimi og mestur á Norðurlöndum, að Noregi undanskildum en munurinn milli landanna tveggja er þó ekki mikill.
Tölurnar sem Gini-stuðullinn fyrir Ísland byggir á eru þó komnar nokkuð til ára sinna en þær eru frá 2018.
Á samfélagsmiðlum eru orð Sólveigar Önnu frá í gærkvöldi gagnrýnd og þá ekki síst með vísan til viðtalsins í janúar en ljóst virðist að þar er aðallega verið að vísa í fyrirsögn viðtalsins á Vísi.
Meðal þeirra sem gagnrýna ummælin í gær í ljósi viðtalsins í janúar er Eiríkur Rögnvaldsson prófessor-emeritus við Háskóla Íslands:
„Faðmlag sósíalista og auðvaldsins er fullkomnað.“
Meðal annarra ummæla má t.d. nefna:
„Við hlið hennar stóð Halldór Benjamín sem fjórfaldaði hagnað leigufélagsins síns, Heima. Þau eiga vel saman núorðið.“
„Ég bara næ þessu ekki.“
„Svo dapurt.“
„Ég þurfti að horfa aftur, hún sem sé sagði þetta.“
„Hvað hefur breyst nùna?“
„Fulltrúi stéttarfélags þar sem meðallaun eru rúm 600k og er sjálf með rúmar 1,6 stendur við hlið manns með yfir 5m og missir út úr sér að hér sé launajöfnuður.“
Gagnrýni í þessum dúr hefur þó aðallega komið frá yfirlýstum já-sinnum en yfirlýstir nei-sinnar, til að mynda úr röðum Sjálfstæðisflokksins, hrósa Sólveigu Önnu fyrir framgöngu sína í þættinum í gærkvöldi.
