Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands ákvað að hækka stýrivexti upp í 8%. Formaður VR segir kjarasamninga komna út í skurð og dósent segir tómar íbúðir hrannast upp.
Sjá einnig: Stýrivextir hækkaðir upp í 8%
Már Wolfgang Mixa, dósent við viðskiptafræðideild HÍ, sagði í Bítinu á Bylgjunni í morgun að þótt þessi ákvörðun valdi mörgum vonbrigðum þá komi hún varla á óvart. Seðlabankinn hafi lagt mikla áherslu á að lækka verðbólguna en að sama skapi þá eigi verðbólgan rætur sínar að hluta til, til átaka Bandaríkjanna við Íran. Þá hafi húsnæðisvísitalan hækkað og áfallið verði mikið fyrir húsnæðismarkaðinn.
„Þetta er svakalegt. Rétta húsnæðið er að seljast í dag, eignir þar sem er útsýni, góða staðsetningu, það er að seljast. Húsnæði sem er meira fjöldaframleitt, blokkaríbúðir, farið í Stekkjahverfi í Hafnarfirði þar eru söluskilti út um allt, svo ef þú rýnir í glugga, vona nú ekki að margir fari að gera það, þá er fullt af tómum íbúðum með engin Til sölu-skilti. Þetta bara hrannast upp,“ segir Már. Tók hann saman dæmi um fólk sem tók íslenskt húsnæðislán.
„Það voru ansi margir sem tóku lán á Covid-tímabilinu af því að vextir lækkuðu þá og höfðu þá trú að vaxtastig yrði hérumbil stöðugt. Ef þú ert með fimmtíu milljóna króna lán til tuttugu ára. Ef þú ert með óverðtryggt lán þá hækkar skuldabyrgðin um það bil um 120 þúsund krónur. Oft er sagt að vextirnir bíti ekki á verðtryggð lán, það er bull og vitleysa. Greiðslubyrgðin hækkar ekki jafn mikið en hún hækkar um 80 þúsund krónur. Þetta munar ansi miklu, þessi litla 25 punkta hækkun.“
Ásdís Kristjánsdóttir, bæjarstjóri Kópavogs, hnýtir í ríkisstjórnina fyrir gjaldskrárhækkanir en þær eru nefndar í rökstuðningi peningastefnunefndar fyrir aukinni verðbólgu.
„Kópavogur steig þau skref í vor að takmarka gjaldskrárhækkanir á barnafjölskyldur við 2,5% á árinu 2026. Með þessum aðgerðum var Kópavogur að leggja sitt af mörkum til að ná tökum á verðbólgunni og um leið standa vörð um ráðstöfunartekjur barnafjölskyldna í Kópavogi. Það væri óskandi ef ríkisstjórnin myndi stíga fram með góðu fordæmi enda mikið í húfi fyrir íslenskt samfélag,“ segir Ásdís.
Kjarasamningar komnir út í skurð
Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, segir að hækkunin séu enn eitt merki þess að kjarasamningar séu komnir út í skurð: „Markmið samninganna var fyrst og fremst stuðla að lækkun vaxta, sem eru eitt stærsta kjaramálið.“
Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins og Verkalýðsfélags Akraness, segir þetta enn einn skellinn:
„Það þýðir að óverðtryggðir húsnæðislánavextir verða áfram í kringum 10,5% og skuldsett heimili fá enn einn skellinn. Það er orðið æ ljósara að vaxtatæki Seðlabankans virkar ekki sem skyldi við íslenskar aðstæður,“ segir hann í færslu á Facebook.
„Við erum með gríðarlega útbreidda verðtryggingu sem veikir miðlun stýrivaxtanna. Þegar óverðtryggðir vextir eru keyrðir upp geta heimilin flúið yfir í verðtryggð lán. Á sama tíma fóðrar verðtryggingin verðbólguna eins og enginn sé morgundagurinn, þar sem verðhækkanir færast sjálfkrafa inn í verðtryggðar skuldir og fjölmarga samninga.“
Hann segir að þetta sé eitthvað sem þjóðin geti lagað sjálf:
„Við getum tekið á verðtryggingunni, vaxtamynduninni, peningastefnunni og því að styrking krónunnar skili sér til neytenda. Við höfum ákvörðunarvaldið til þess. Við þurfum ekkert ESB til að gera þetta,“ segir hann og kallar eftir sleggju ríkisstjórnarinnar.
Magnús Árni Skjöld Magnússon, dósent við Háskólann á Bifröst, er á öndverðum meiði við Vilhjálm gagnvart upptöku evru: „Viljum við í alvörunni ekki losna út úr þessu ástandi? Eina raunhæfa leiðin er upptaka evru. Fyrsta skrefið til þess er að segja JÁ í þjóðaratkvæðagreiðslunni eftir 10 daga.“
Þurfa að átta sig á samhenginu
Lögmaðurinn Helga Vala Helgadóttir segir það ósanngjarnt að demba umræðu um vexti og verðtryggingu yfir á almenning í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar þar sem ekki allir séu með gott fjármálalæsi.
„En öll skiljum við hækkun á lánum okkar frá mánuði til mánaðar. Ekkert okkar getur þó skilið að það sé eðlilegt að þegar greiddar eru rúmar 5 milljónir á ári af láni þá lækki það á sama tíma um 930 þúsund krónur. Það er ekkert eðlilegt við slíkt og þegar við segjum vinum okkar og fjölskyldumeðlimum erlendis frá því að það sé staðan þykir fólki þetta algjör fásinna og spyr hvort ekki sé bylting í aðsigi,“ segir hún.
„Þessa háu vexti og verðtryggingu er ekki hægt að skýra með háum launum, en það er hins vegar hægt að skýra kröfu um launahækkanir reglulega með þessu. Félag atvinnurekenda, sem kvarta hástöfum undan því að laun séu orðin allt of há á Íslandi fyrir rekstraraðila, ættu að átta sig á samhenginu hér, en virðast einhverra hluta vegna ekki tengja þetta saman.“
Sveinn samdi leikrit
Hinn gamansami markaðsráðgjafi Sveinn Waage slær á létta strengi í umræðunni og samdi senu í leikriti:
„Við erum stödd árla morguns í skuldlausu 400m2 einbýlishúsi á Nesinu.
"8% VÚHÚ! Ætla að selja nokkur slow hlutabréf í dag og setja inn á reikning hjá Auði. Sorrí þið sem eruð með svona lán og svoleiðis ves .. þið getið huggað ykkur við það að mínir peningar eru vaxa hraðar .. you know, maður á jú að gleðjast yfir velgengni annarra, ekki satt? ELSKA þessa íslensku krónu! En thank god að við gerum upp i evrum mar. Díses, annað væri disaster! - Muna svo krakkar að segja Nei í ágúst.. það stendur í blaðinu að háir vextir eru góðir fyrir Ísland... og svo missum við allskonar, spilling í Brussel og allt það stöff. Ok? - Þarf að rjúka, einkaþjálfarinn farinn að bíða eftir kjellinum... Tökum lunch á Jómfrúnni"
Tjaldið fellur.“
