Guðni Th. Jóhannesson, sagnfræðingur og fyrrverandi forseti Íslands, telur að Íslendingar verði að tryggja full yfirráð yfir sjávarauðlindinni strax í upphafi aðildarviðræðna við Evrópusambandið, annars muni Íslendingar ekki hafa áhuga á að ganga í sambandið. Þetta sagði Guðni í Silfrinu í gærkvöldi en viðtalið við hann hefur vakið mikla athygli og töluverða umræðu á samfélagsmiðlum.
Þeir sem lúti í lægra haldi geti áfram blótað á laun
Benedikt Jóhannesson, fyrrverandi fjármálaráðherra gerði útdrátt úr orðum Guðna og segir:
„Það var greinilegt að það var vitur maður sem talaði í kvöld.“
Í útdrættinum kemur fram að ef niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið 29. ágúst verði nei, þá verði ekkert frekar unnið að aðild en ef meirihlutinn kýs já, þá sé það lýðræðislegur vilji kjósenda að reyna á hvernig aðild kunni að vera háttað. Skynsamlegast sé að byrja á sjávarútvegskaflanum og að tekið verið fram að Íslendingar hafi ekki áhuga á aðild nema yfirráð yfir auðlindinni verði áfram í höndum Íslendinga.
„Við stöndum á krossgötum, við þurfum að velja þá leið sem okkur þykir farsælust. Og ég á mér þá von að hver sem niðurstaðan verði þá berum við gæfu til þess, í fyrsta lagi að virða hana, og saman að sjá þá til þess að hag Íslands verði sem best borgið,“ sagði Guðni.
„Við getum borið þetta saman við kristnitökuna á Alþingi 999, að vísu með öðrum hætti var ákveðið að feta eina leið en ekki aðra. Hinn erlendi siður var tekinn upp, kristni. En hinir heiðnu fengu að blóta áfram á laun. Eigum við ekki bara að segja þá að þau sem bíða lægri hlut í þjóðaratkvæðagreiðslunni muni þá blóta á laun, í þá nútímaskilningi þess orðs.“
„Vonandi ertu ekki svona vitlaus í raun og veru“
Eins og áður segir hafa miklar umræður skapast um þetta á samfélagsmiðlum. Sveinn Andri Sveinsson lögmaður sagði í færslu: „Magnað viðtal við Guðna forseta í Silfrinu í dag. Hann bendir á hið augljósa; Íslendingar munu ekki samþykkja aðild að Evrópusambandinu nema yfirráð Íslendinga yfir Íslandsmiðum séu tryggð. Á það muni hins vegar ekki reyna nema í aðildarviðræðum,“ segir hann.
Þeirri nálgun eru ekki allir sammála. Stefán Einar Stefánsson, umsjónarmaður Spursmála á Mbl segir:
„Íslendingar hafa full yfirráð á Íslandsmiðum. Af hverju ættu menn að vera að semja um það?“
Þorvaldur nokkur beindi orðum sínum beint á hann: „Þú meinar að það eru örfáar íslenskar fjölskyldur sem hafa þetta forráð þar á meðal þær sem fæða þig og klæða og líklega gott betur. Þetta gerir þig ómarktækan.“
Stefán Einar var ekki sáttur við þessi ummæli: „Þetta er augljóslega ekki rétt, né heldur sanngjarnt. Vonandi ertu ekki svona vitlaus í raun og veru. Íslensk stjórnvöld hafa forræði á Íslandsmiðum sem sést best á þeirri einföldu staðreynd að þau ákveða leyfilegan hámarksafla á hverju fiskveiðiári og einnig er skattlagningarvaldið í þeirra höndum,“ segir hann.
„Sem betur fer hefur öflugt fólk byggt upp gríðarlega sterk fyrirtæki og skussarnir hafa um leið horfið á braut, selt sig út eða farið á hausinn. Allt væri þetta á hvínandi kúpunni eins og víða um heiminn ef menn eins og þú hefðu fengið tækifæri til þess að leiða þessa vinnu.“
Fleira undir sólinni en fiskur
Verkalýðsleiðtoginn Vilhjálmur Birgisson segir hann skilji þetta ekki:
„Að aðalmálið sé að fara í aðildarviðræður til að SJÁ hvort við fáum að halda yfirráðum yfir auðlindum sem við höfum full yfirráð yfir í dag, á sama tíma og við vitum að við ESB-aðild þyrftum við að framselja hluta löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvalds til stofnana ESB. Ég á einfaldlega erfitt með að sjá rökin í þessu.“
Fjölmiðlamaðurinn Egill Helgason svaraði honum kurteisislega: „Rökin eru meðal annars þau að það er fleira undir sólinni en fiskur.“
Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus, segir hann sé dálítið hissa.
„Hollendingar, Írar og fleiri hafa sagt, að þeir muni aldrei samþykkja varanlegar undanþágur Íslands frá sameiginlegu fiskveiðistefnunni. Og hvers vegna að biðja um undanþágur, ef við ráðum auðlindunum án þess að vera í ESB?“
Rithöfundurinn Guðmundur Andri Thorsson segir: „Guðni forseti vitur að vanda, sanngjarn, réttsýnn og vænn.“ Ólafur Stephensen hjá Félagi atvinnurekenda og Sigmundur Ernir Rúnarsson þingmaður Samfylkingarinnar taka í sama streng.
Athafnamaðurinn Jón Gerald Sullenberger bað fólk um að velja frelsi: „Þessi ESB vegferð ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur og Viðreisnar eru aðildarviðræður ekki samningsviðræður höfum það á hreinu!,“ segir hann í athugasemd. „Stöndum saman og verjum sjálfstæði Íslands segjum NEI við ESB!“
