Ræða Ólafs Ragnars Grímssonar, fyrrverandi forseta Íslands, á stofnfundi samtakanna Áfram Ísland hefur vakið mikla athygli. Af því tilefni hefur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi utanríkisráðherra og borgarstjóri, rifjað upp þegar hún og Ólafur Ragnar ræddu EES-samninginn árið 1992.
„Á mat Ólafs Ragnars eitthvað skylt við pólitískt raunsæi?,“ spyr hún í færslu á Facebook. „Árið 1992 vorum við Ólafur Ragnar í utanríkismálanefnd og vorum framsögumenn fyrir sitt hvoru nefndaráliti minnihlutans um EES-samninginn. Morgunblaðið gerði umræðunni á þingi ágæt skil og fréttin frá þeim tíma varpar ljósi á að við Ólafur Ragnar vorum ósammála þá eins og oft endranær og mér sýnist sem mat okkar á möguleikum Íslands í alþjóðlegu samstarfi séu enn þeir sömu.“
Vitnar hún í fréttina, sem var birt á blaðsíðu 27 í Morgunblaðinu 16. desember 1992.
,,Ræðumaður (ISG) taldi að mönnum hætti til að ofmeta bæði kosti og galla EES-samningsins, í honum fælist hvorki það hjálpræði í efnahags- og atvinnumálum sem sumir stjórnmálamenn vildu vera láta, né heldur hefði hann í för með sér endalok sjálfstæðis og fullvalda ríkis á Íslandi. Samningurinn væri einfaldlega liður í þróun og það réðist hér innanlands hvort Íslendingum tækist að nýta hana.
Það var skoðun Ingibjargar Sólrúnar að miðað við þá stöðu sem nú væri í samskiptum þjóða á sviði efnahags- og stjórnmála væri eðlilegt að Ísland reyndi að tryggja hagsmuni sína með aðild að samningi um aðild að Evrópsku efnahagssvæði.“
Ingibjörg Sólrún segir í dag að samningaviðræður núna séu liður í þessari sömu þróun og rétt eins og Ísland hafi tryggt sína hagsmuni með EES- samningnum þá geti Ísland tryggt þá með aðildarsamningum. „Það er undir okkur sjálfum komið,“ segir hún og vitnar svo í Ólaf Ragnar:
„Ólafur Ragnar Grímsson (Ab-Rn), formaður Alþýðubandalagsins, mælti fyrir áliti 3. minnihluta sem fulltrúi Alþýðubandalagsins í utanríkismálanefnd. Talsmaður 3. minnihluta sagði að utanríkisráðherra neitaði að horfast í augu við þá staðreynd að EB hefði mótað þá stefnu að EES skyldi ekki vera til eftir nokkur misseri. Engar forsendur sem hefðu verið fyrir hendi þegar ákveðið var að fara í EES- viðræðurnar væru lengur fyrir hendi. Norðurlandaþjóðirnar hefðu ákveðið að yfirgefa EES fljótlega. Og Sviss, það EFTA-ríkið sem öflugast hefði hagkerfið, hefði hafnað samningnum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Að leggja ofurkapp á staðfestingu þessa samnings væri afstaða sem ætti ekkert skylt við pólitískt raunsæi.“
Ingibjörg Sólrún segir að Ólafur Ragnar hafi verið þeirrar skoðunar bæði þá og nú að í samningum felist einungis hættur en engin tækifæri.
„Þá eins og nú taldi hann sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar hætta búin. Hann hafði rangt fyrir sér þá og er einhver ástæða til að ætla annað núna? Á mat hans eitthvað skylt við pólitískt raunsæi - svo notuð séu hans eigin orð.“
Margir hafa tekið undir með henni, þar á meðal kvikmyndagerðarmaðurinn Sigursteinn Másson sem segir: „Jæja! EES samningurinn ætti ekkert skylt við pólitískt raunsæi árið 1992 af því að hann væri í raun fyrirfram úreltur? Samningur sem hefur verið líflína Íslands í næstum 35 ár. Vissulega farið að slá í hann nú en þess þá heldur full ástæða til þess að kanna hvað í mögulegum aðildarsamningi við okkar lang stærsta viðskiptabandalag geti falist.“
Sjálfur er Sigursteinn staddur á Spáni þar sem hann sat á spjalli við embættismann ESB sem tjáðu honum að Ísland væri í algjörri kjörstöðu til að ná góðum samningi við ESB nú vegna stöðunnar í BNA og stöðu mála gagnvart Rússum. „Allra augu beinast að norðurslóðum. Klúðrum ekki kjörstöðu Íslands með því að láta þá, sem í áratugi hafa metið stöðu heimsmála og stöðu Íslands rangt, ráða för.“
Leikstjórinn Þorleifur Örn Arnarsson segir Ólaf augljóslega hafa rangt fyrir sér árið 1992.
„Hann hafði augljóslega rangt fyrir sér um EES - og mótmælir nú ESB með sömu rökum og reyndust markleysa þá. En hver veit - kannski hafa mótrök hans við EES 1992 vægi gegn ESB 2026, amk virðast andmæli hans í báðum tilfellum vera þau hin sömu…“
Eiríkur Hjálmarsson hjá Orkuveitunni tekur undir með Ingibjörgu Sólrúnu: „Það er svo áhugavert rannsóknarefni hvernig ekki eingöngu afstaða formanns Alþýðubandalagsins 1992 varð stefna Sjálfstæðisflokksins 2026 heldur varð hann sjálfur talsmaður dótturfélags Sjálfstæðisflokksins um málefnið.“
