Bandaríkjamaðurinn Jason Hurdle var að taka til í bílskúrnum sínum í Waterloo í New York-ríki þegar hann rakst á dálítið óvenjulegt. Á bak við krossviðarplötu á veggnum fann hann rykugan pappakassa fullan af gömlum skjölum sem hann taldi í fyrstu vera rusl.
Hurdle var raunar við það að henda kassanum þegar vindhviða feykti upp einni möppunni. Á henni stóð með stórum rauðum stöfum: „SECRET“ – leyndarmál.
Í ljós kom að kassinn geymdi nærri 300 blaðsíður af um 80 ára gömlum gögnum, þar á meðal voru handskrifaðar frásagnir meira en 120 bandarískra hermanna sem lent höfðu í þýskum fangabúðum í síðari heimsstyrjöldinni.
The Washington Post fjallar ítarlega um fundinn en skjölin geyma átakanlegar lýsingar fanganna á hungri, barsmíðum, morðum, sjúkdómum og skelfilegum aðbúnaði. Sumir mannanna höfðu ekki einu sinni sagt fjölskyldum sínum frá reynslu sinni eftir heimkomuna.
„Enginn matur, ekkert vatn“
Margar frásagnanna eru eftir hermenn sem voru teknir til fanga í Ardennasókninni svokölluðu undir lok árs 1944. Þeir voru látnir ganga langar vegalengdir eða fluttir í troðfullum lestarvögnum milli fangabúða.
Julian G. Candelaria frá Nýju-Mexíkó lýsti því til dæmis hvernig 60 mönnum hefði verið troðið saman í einn lestarvagn.
„Enginn matur, ekkert vatn, engin salernisaðstaða, þrengsli, berskjaldaðir fyrir loftárásum. Gengum í þrjá daga og nætur með lítinn mat, enga læknishjálp,“ skrifaði hann.
Í minningargrein um Candelaria kom síðar fram að hann hefði neitað að ræða fangavistina eftir að hann sneri heim.
Eugene William Eidschun, liðþjálfi frá Oklahoma, varð vitni að því þegar þýskur vörður skaut samfanga hans.
„Fangi stoppaði til að laga bakpokann sinn og vörður skaut hann,“ skrifaði Eidschun. „Ég veit ekki hvað drengurinn hét.“
Annar hermaður, Emilio M. Membrila frá Arizona, lýsti aðbúnaðinum með fáum orðum: „Slæmt hreinlæti, enginn matur, vistarverur ekki mönnum bjóðandi.“
Fjölskyldan vissi lítið
Í skjölunum er einnig frásögn Henry Daly, ungs hermanns frá Phoenix sem var tekinn til fanga í Ardennasókninni. Hann lýsti meðal annars því þegar tveir samfanga hans létust í sprengjuárás bandamanna á þýskar stöðvar.
Fjölskylda Daly vissi lítið um þessa reynslu hans þar til The Washington Post hafði samband og sýndi henni skjölin.
Langafabarn hans, Michael Yanes, segir stríðið hafa breytt Daly til frambúðar. Eftir heimkomuna hafi hann meðal annars átt erfitt með að sofa inni á heimili sínu og stundum sofið í almenningsgarði í nágrenninu.
„Það er þungbært að sjá þessi orð skrifuð niður,“ segir Yanes. „Þetta er allt nýtt fyrir okkur. Tilfinningunum get ég ekki einu sinni lýst.“
Hefðu getað endað í ruslinu
Hurdle kom skjölunum að lokum til Þjóðskjalasafns Bandaríkjanna. Fundurinn kom starfsmönnum safnsins á óvart, ekki síst þar sem gögnin voru ekki á skrá yfir opinber skjöl sem vitað var að hefðu glatast.
En hvernig nærri 300 blaðsíður af opinberum gögnum um bandaríska stríðsfanga enduðu á bak við vegg í bílskúr í Waterloo er enn ráðgáta.
Húsið hefur verið í fjölskyldu eiginkonu Hurdle í margar kynslóðir og sjálfur hafði hann búið þar í 14 ár án þess að vita af skriðrýminu þar sem skjölin voru.
Hurdle hefur þó eina kenningu. Hann telur mögulegt að skjölin hafi á sínum tíma tilheyrt fyrrverandi nágranna. Í rýminu fann hann einnig gamla muni sem tengdust einum af forfeðrum þeirrar fjölskyldu. Engar sannanir hafa þó fundist fyrir því að skjölin hafi komið þaðan og því er enn óljóst hver kom þeim fyrir í húsinu – eða hvers vegna.
Skjölin eru nú varðveitt í Þjóðskjalasafninu í College Park í Maryland og stendur til að koma þeim á stafrænt form og gera almenningi aðgengileg.
