Harry R. Truman var 83 ára, átti 16 ketti og hafði búið við rætur fjallsins St. Helens í Washington-ríki í meira en hálfa öld. Þegar fjallið vaknaði af löngum dvala og yfirvöld skipuðu fólki að yfirgefa svæðið varð Harry heimsfrægur fyrir að neita að fara. „Ef fjallið fer, þá fer ég með því,“ sagði hann og reyndist sannspár.
Vorið 1980 var orðið ljóst að eitthvað mikið var að gerast undir Mount St. Helens í Washington-ríki.
Fjallið hafði legið í dvala í meira en öld þegar jörðin tók að skjálfa í mars. Hundruð skjálfta fylgdu í kjölfarið og varð fyrsta gufusprengingin í fjallinu þann 27. mars. Fleiri slíkar gufusprengingar fylgdu næstu daga og vikur og aska barst frá fjallinu.
En það var annað sem vakti sérstakar áhyggjur vísindamanna. Norðurhlið fjallsins var farin að bunga út og virtist vera farin að gefa eftir.
Kvika hafði þrýst sér upp inni í fjallinu og þrýstingurinn varð svo mikill að hlíðin færðist lítillega út á við dag frá degi. Þegar komið var fram í miðjan maí hafði hluti fjallsins færst um meira en hundrað metra. Það var því ljóst að eitthvað mikið væri á seyði undir fjallinu.
Yfirvöld gerðu það eina rétta í stöðunni og lokuðu svæðinu og reyndu að halda fólki frá fjallinu. En einn maður ætlaði þó hvergi að fara, sama hvað tautaði og raulaði.
Ætlaði ekki að pakka saman
Harry R. Truman hafði búið við Spirit Lake, norðan við Mount St. Helens, í meira en hálfa öld.
Þar hafði hann byggt upp líf sitt, rekið bensínstöð og verslun og síðar Mount St. Helens Lodge við vatnið.
Harry var 83 ára árið 1980 og hafði orð á sér fyrir að vera litríkur karakter. Hann ók um á bleikum Cadillac árgerð 1957, átti sextán ketti, var hrifinn af áfengi og fór ekkert sérstaklega leynt með skoðanir sínar.
Þegar yfirvöld vildu að hann yfirgæfi heimili sitt var svarið því kannski fyrirsjáanlegt.
„Ég hef ekki hugmynd um hvort það muni gjósa,“ sagði Harry við blaðamenn. „En ég er ekki svo hræddur að ég ætla að pakka saman og fara,” sagði hann.
Fréttamenn heilluðust, enda hafa blaða- og fréttamenn gaman af viðmælendum sem tala í fyrirsögnum eins og Harry gerði. Gamli maðurinn sem sat einn við rætur eldfjallsins og neitaði að láta sér segjast var nánast fullkomin fjölmiðlapersóna.
Fjallað var um hann í stærstu fjölmiðlum Bandaríkjanna. Hann kom fram í sjónvarpi og fólk alls staðar að af landinu sendi honum bréf, gjafir og jafnvel bónorð.
Harry varð þjóðþekktur. En á meðan Bandaríkjamenn skemmtu sér yfir þvermóðsku gamla mannsins hélt þrýstingurinn áfram að byggjast upp inni í fjallinu og yfirvöld höfðu vaxandi áhyggjur af stöðu mála.
Hafði áður komist í lífsháska
Harry hafði raunar áður komist í hann krappan.
Hann fæddist árið 1896 í Vestur-Virginíu en fjölskylda hans flutti síðar vestur til Washington-ríkis. Í fyrri heimsstyrjöldinni gekk hann í bandaríska herinn og hlaut þjálfun sem flugvirki.
Hann var um borð í herflutningaskipinu Tuscania á leið til Evrópu þegar þýskur kafbátur grandaði skipinu undan ströndum Írlands árið 1918. Yfir 200 manns fórust en Harry var einn af þeim heppnu og slapp ómeiddur.
Eftir stríðið reyndi hann fyrir sér í ýmsu áður en hann settist að við Spirit Lake. Þar fann hann staðinn sem varð heimili hans næstu áratugina.
Ástin gekk inn um dyrnar
Við Spirit Lake opnaði Harry Mount St. Helens Lodge, sem hann rak í meira en hálfa öld.
Skömmu eftir að hann opnaði staðinn gekk þar inn kona að nafni Edna. Harry varð ástfanginn og Edna sömuleiðis. Þau giftu sig og ráku gististaðinn saman árum saman.
Edna, sem hann kallaði Eddie, lést skyndilega úr hjartaáfalli nokkrum árum áður en fjallið gaus. Missirinn tók mikið á Harry. „Hún var falleg kona og öllum líkaði við hana,“ sagði hann síðar. „Hún hafði aldrei átt við hjartavandamál að stríða en allt í einu fékk hún stórt hjartaáfall og var farin. Það fór mjög illa með mig.“
Eftir dauða hennar dró Harry verulega úr rekstrinum. Hann leigði áfram út nokkra báta og bústaði á sumrin og sagði tekjurnar duga til að halda áfengisbirgðunum fullum.
Þetta var heimurinn hans: Spirit Lake, gististaðurinn, kettirnir og fjallið. Þegar yfirvöld báðu hann um að yfirgefa allt saman neitaði hann. „Ef fjallið fer,“ sagði Harry, „þá fer ég með því.“
Svo kom morgunninn örlagaríki
Klukkan 8.32 að morgni sunnudagsins 18. maí reið jarðskjálfti af stærðinni 5,1 yfir Mount St. Helens. Það sem gerðist á næstu sekúndum er ritað stórum stöfum í sögu Bandaríkjanna. Norðurhlið fjallsins gaf sig og stór hluti hennar steyptist niður. Við það varð eitt stærsta skriðufall sem mælst hafði á sögulegum tíma.
En skriðan var aðeins upphafið. Þegar norðurhlíðin hrundi hvarf á einu augabragði sá gríðarlegi þungi sem hafði haldið aftur af þrýstingnum inni í fjallinu. Afleiðingarnar voru sprengikraftur sem erfitt er að gera sér í hugarlund.
Undir yfirborðinu hafði verið kvika, heit gufa og gas undir gífurlegum þrýstingi. Þegar þungi fjallshlíðarinnar hvarf féll þrýstingurinn á augabragði. Fjallið sprakk hreinlega í loft upp og losnaði gríðarlegur kraftur úr læðingi.
Sprengingin þeytti glóandi heitu gasi, ösku og grjóti út úr norðurhlið Mount St. Helens á að minnsta kosti 480 kílómetra hraða á klukkustund.
Hitinn fór á sumum stöðum í um 350 gráður.
Á innan við þremur mínútum hafði sprengingin lagt skóga í rúst á gríðarstóru svæði. Næst fjallinu hurfu heilu skógarnir nánast af yfirborði jarðar. Lengra frá lágu tugþúsundir trjáa í sömu átt, eins og ósýnileg risahönd hefði sópað þeim niður.
Eyðileggingarsvæðið náði yfir um 600 ferkílómetra og til marks um kraftinn þá lækkaði toppurinn á fjallinu sjálfu um tæpa 400 metra. Þetta var kraftur sem enginn maður gat hlaupið undan.
Hættan náði lengra en menn höfðu gert ráð fyrir
Alls létust 57 manns vegna gossins. Og Harry var langt frá því að vera eina fórnarlambið sem hafði tekið meðvitaða ákvörðun um að vera inni á hættusvæði.
Sprengingin náði lengra en menn höfðu búist við og sumir þeirra sem fórust voru á stöðum sem höfðu verið taldir tiltölulega öruggir af vísindamönnum og viðbragðsaðilum. Þar á meðal var David A. Johnston, 30 ára eldfjallafræðingur hjá bandarísku jarðfræðistofnuninni, USGS.
Johnston fylgdist með fjallinu frá athugunarstað nokkra kílómetra norður af því þegar norðurhlíðin hrundi.
Síðustu skilaboð hans bárust yfir talstöð: „Vancouver! Vancouver! This is it!“
Síðan heyrðist ekkert meira. Johnston lést í sprengingunni og lík hans fannst aldrei.
Harmleikurinn varð síðar ein mikilvægasta áminningin úr gosinu: Það var ekki einfaldlega nóg að halda sig í ákveðinni fjarlægð frá gígnum. Hliðarsprengingin fór yfir hæðir og um landslag með meiri krafti og náði lengra en menn höfðu gert ráð fyrir.
Harry hafði engan möguleika
Harry var heima við Spirit Lake með köttunum sínum sextán þegar fjallið sprakk. Gríðarlegt skriðufall og sprengingin rústuðu svæðinu við vatnið. Tré rifnuðu upp, vatn og jarðefni þeyttust um og landslagið breyttist á örfáum mínútum.
Mount St. Helens Lodge hvarf og er talið að Harry hafi látist nánast samstundis. Lík hans fannst aldrei og grófst gististaður hans undir tugum metra af gosefnum.
Saga Harrys varð fljótt hluti af sögunni um Mount St. Helens. Harry hafði fengið viðvaranir, yfirvöld höfðu reynt að fá hann til að fara en hann stóð fastur á sínu og neitaði.
Í dag bera Truman Trail og Harry's Ridge við Mount St. Helens nafn hans.
Vinur Harrys, John Garrity, sagði eftir gosið að hann efaðist um að Harry hefði getað lifað með því að sjá eyðilegginguna hefði hann yfirgefið svæðið.
„Fjallið og vatnið voru líf hans. Hefði hann farið og síðan séð hvað fjallið gerði við vatnið hans, þá hefði það drepið hann hvort sem er.“
