Þorvaldur Kristinsson rithöfundur og fyrrverandi formaður Samtakanna ’78 segir að staðan í málum hinsegin fólks hafi verið slæm á níunda áratug síðustu aldar, það hafi verið hrækt á eftir honum fyrir að vera samkynhneigður og jafnvel verið kallaður viðbjóður við mjólkurkæli, orðræða sumra í garð trans fólks í dag minni mjög á þennan tíma.
Í viðtali í þættinum Meining á Rás 1 segir Þorvaldur að hann hafi komið út úr skápnum árið 1980 í Kaupmannahöfn, honum hafi svo brugðið þegar hann kom aftur heim til Íslands þar sem staðan var áratug á eftir honum Norðurlöndunum. Sem formaður samtakanna var hann áberandi og fólk kannaðist við hann, varð hann því fyrir aðkasti.
„Það var á þeim árum þegar dagblöð voru gríðarlega öflug á Íslandi og eftir það þekktu mig allir á götu sem vildu þekkja mig eða könnuðust við mig. Það hafði aðsúg í för með sér. Ég bara beit á jaxlinn, það var það eina sem ég kunni. Eins og segir í gömlu kvæði: „Tveir eru kostirnir og hvorugur góður“. Það var annaðhvort að standa sig og sækja fram eða flýja. Ég valdi þann kost að standa með sjálfum mér,” segir hann.
„Það var hrækt á eftir mér á götu einu sinni. Það var ausið yfir mig í kjörbúð þar sem ég stóð við mjólkurkælinn og kona lýsti því yfir hvað ég væri mikill viðbjóður og svo framvegis. Þetta tók maður bara, beit á jaxlinn og hélt áfram.“
Í viðtalinu var spiluð upptaka úr útvarpinu árið 1983 þar sem fólk hringdi inn og talaði um samkynhneigða sem veika, allt snúist um kynlíf og meira að segja að það ætti ekki að hleypa þeim inn á skemmtistaði. Þá rifjaði hann upp umræðuna á Alþingi árið 1996 þegar verið var að innleiða staðfesta samvist.
Hann segir að margt við orðræðu um trans fólk í dag minni á orðræðuna sem var um samkynhneigða:
„Margt af því sem ég sé og les af viðbrögðum fjandmanna okkar gegn trans fólki er mjög svipað og engu mildara en það var á níunda áratug liðinnar aldar. En margt hefur breyst til batnaðar og það er að við eigum okkur samherja úti í samfélaginu, ekki bara innan okkar nánasta samfélags. Trans fólk á sér samherja á meðal homma og lesbía. Það eru vissulega undantekningar sem ég verð var við, á meðal homma, en sá hópur er mjög lítill en mjög beittur og vissulega hættulegur. En við eigum okkur líka samherja á meðal gagnkynhneigðra,“ sagði Þorvaldur.
„Ég er nokkuð viss um það að þessi alda gengur yfir en að vísu er nokkuð óhugnanlegt hér á ferðinni, til dæmis það að þessar raddir hafa náð inn á Alþingi. Alþingismenn í Miðflokknum hafa reynt að vekja grunsemdir, ýta undir orðræðuna sem beinist að hatri á öðrum manneskjum, reyna svo að fara í kringum þetta eins og kettir í kringum heitan graut.“
Segir þetta áróður
Einar Steingrímsson stærðfræðingur vakti athygli á viðtalinu við Þorvald á Facebook og sagði að það væri áróður um transhatur:
„Það er alveg rétt að samkynhneigt fólk sætti gríðarlegri mismunun og fordómum áður fyrr á Íslandi, eins og hér er nefnt. Það er löngu liðin tíð, fullnaðarsigur vannst og það með eingöngu jákvæðum baráttuaðferðum. En þessar útbreiddu staðhæfingar um transhatur, sem RÚV og fleiri fjölmiðlar éta upp gagnrýnilaust, eru nánast aldrei studdar neinu sem hönd á festir,“ segir Einar.
„Hér eru þingmenn tiltekins flokks líka sakaðir um að kynda undir hatri á transfólki án þess nokkurt dæmi um slíkt sé nefnt. Svona einhliða áróður sem byggist á algerlega órökstuddum staðhæfingum, og beinist gegn fólki sem ekki einu sinni er beðið að tjá sig um málið, er EKKI til þess fallinn að bæta stöðu transfólks. Þvert á móti er þetta einmitt eldsneyti fyrir þau sem gagnrýnd eru, því það gerir þau að fórnarlömbum í huga æ fleira fólks.“
Málefni trans fólks hafa verið áberandi í umræðunni eftir að Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, sagði í fyrra að það væru bara tvö kyn og nú aftur í vor þegar hann gagnrýndi hinsegin fána í skólum, telur hann þá vera pólitískt tákn. Mikil hatursumræða hefur verið á jaðrinum um trans fólk og dæmi eru um að trans fólk hafi verið grýtt en Miðflokkurinn hefur að mestu viljað fjarlæga sig slíku eftir uppákomu á landsfundi síðasta haust.
