Sem röksemd gegn aðild Íslands að ESB heyrist stundum að hún gæti skaðað tengsl Íslands og Bandaríkjanna á sviði varnar og öryggismála. Þetta virðist vera byggt á því sjónarmiði að aðild að ESB og NATO fari ekki saman. Aukin þátttaka Íslands í samstarfi á vettvangi ESB á þessum sviðum trufli tengslin við Bandaríkin.

Vernd mannréttinda er vaxandi þáttur í samstarfi ríkja á vettvangi ESB. Þótt sambandið hafi upphaflega verið stofnað um efnahagslegt samstarf með áherslu á innri markað, tollabandalag og frjálsa för vöru, þjónustu, fjármagns og fólks, hefur samstarfið þróast yfir á önnur svið.