Í umræðum í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar á dögunum kom fram sú skoðun að EES-samningurinn tryggði nægilega hagsmuni Íslands í samskiptum við ESB og því væri engin þörf á fullri aðild. Með EES hefðum við allt sem við þyrftum, jafnvel fyrir lítið sem ekkert.

Evrópusambandið er eitt merkasta stjórnmála- og þjóðréttarlega samstarfsverkefni samtímans. Um er að ræða samstarf fullvalda ríkja sem hafa ákveðið að deila valdi á tilteknum sviðum til að ná sameiginlegum markmiðum. Með þróun þess hefur orðið til ný tegund alþjóðlegs samstarfs sem hefur haft mikil áhrif á efnahagslega og pólitíska þróun Evrópu.

Þeir sem eru óákveðnir fyrir 29. ágúst geta verið óhræddir við að segja já, því þeir geta sagt nei síðar þegar samningur liggur fyrir. Ákvörðun um að hefja viðræður að nýju er auðvitað ekki sú sama og að samþykkja aðild.

Eitt þeirra atriða sem reglulega skýtur upp kollinum í umræðunni um ESB er að Ísland gæti með aðild tekið á sig ábyrgð á skuldum annarra aðildarríkja. Síður er rætt, ef þetta væri rétt, hvort önnur ríki, sem skulda minna en Íslendingar, myndu þá líka borga skuldir Íslendinga!?

Í íslenskri sagnahefð lifa draugasögur, huldusögur og „hundavéfréttir“ góðu lífi. Þær geta verið skemmtilegar ef vel eru fluttar. Þær eiga þó sameiginlegt að byggjast sjaldnast á traustum heimildum sem hægt er að sannreyna.

Þegar rætt er um ESB og náttúruauðlindir þarf að greina á milli tveggja ólíkra atriða. Annars vegar er um að ræða forræði ríkisins yfir náttúruauðlindum sínum og skipan eignarréttar. Hins vegar eru heimildir ESB til að setja reglur um atvinnustarfsemi og viðskipti sem byggjast á nýtingu þessara auðlinda.

Aðild að Evrópusambandinu felur í sér að aðildarríkin deila ríkisvaldi að vissu marki með sambandinu. Sumir kjósa að tala um framsal ríkisvalds, en þessi orðalagsmunur skiptir ekki höfuðmáli hér.

Þegar rætt er um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu heyrast þau sjónarmið að hún geti verið til þess fallin að veikja stöðu launþega og samtaka þeirra. Þetta stenst þó ekki vel þegar litið er til þeirrar réttarverndar sem þróast hefur innan Evrópusambandsins og fjölbreytileika vinnumarkaðskerfa aðildarríkjanna.

Fyrr í vikunni var haldinn stofnfundur hreyfingar áhugafólks um að Ísland hefji ekki aðildarviðræður að nýju um aðild að ESB og að íslenska þjóðin fái ekki tækifæri til kjósa um samning að viðræðum loknum. Aðstandendur nefna hreyfinguna „Áfram Ísland“!?

Umræðan um ESB beinist mikið að sjávarútvegi og landbúnaði, enda skipta þessar atvinnugreinar miklu máli fyrir efnahagslíf landsins og hinar dreifðu byggðir. Minna hefur þó farið fyrir umræðu um aðra þætti sem íbúar landsbyggðarinnar láta sig ekki síður varða.

Í umræðunni um ESB sem nú er í gangi fer ekki mikið fyrir menningarmálum og hvaða þýðingu aðild gæti haft fyrir íslenska tungu, bókmenntir, listir og menningararf. Í því efni þarf fyrst að hafa í huga að Ísland hefur þegar notið umtalsverðs ávinnings af þátttöku sinni í samstarfi Evrópuþjóða í gegnum EES-samninginn á þessum sviðum.

Gagnrýnendur ESB ræða gjarnan um lýðræðishalla í starfsemi sambandsins, einkum vegna þess að framkvæmdastjórnin er ekki kosin beint af borgurunum og vegna þess að ákvarðanataka sé fjarlæg almenningi og kjósendum. Sambandið sé því ekki lýðræðislegt.