Hinn landsþekkti gagnrýnandi Jón Viðar Jónsson segist eftir að hafa hlustað á ýmsa gagnrýnendur ákveðið að bregða sér ekki í kvikmyndahús til að sjá hina umtöluðu kvikmynd The Odyssey sem hefur verið vel sótt í kvikmyndahúsum landsins. Segist Jón Viðar taka mark á gagnrýnendum sem segi myndina vera útþynnta túlkun á hinu sígilda verki, Ódysseifskviðu, sem hún byggir á. Áréttar Jón Viðar að það sé eitt helsta hlutverk listgagnrýnenda að ráðleggja fólki hvort tiltekin verk séu þess virði að kynna sér þau og þrátt fyrir hvatningarorð um að gefa myndinni tækifæri virðist ákvörðun hans ekki verða haggað.
The Odyssey er nýjasta kvikmynd hins heimsþekkta leikstjóra Christopher Nolan. Hún er byggð eins og áður segir á hinni ævafornu Ódysseifskviðu eftir gríska skáldið Hómer. Myndin skartar stórstjörnunni Matt Damon í aðalhlutverki og var tekin upp að hluta til hér á landi. Myndin hefur fengið mikla aðsókn víða um heim og þar á meðal í íslenskum kvikmyndahúsum en í sumum þeirra að minnsta kosti hafa myndast biðraðir sem er orðið nokkuð sjaldgæft í seinni tíð þegar kemur að kvikmyndasýningum.
Meðal þess sem hefur einna helst verið gagnrýnt við The Odyssey er að við túlkunina á hinu forna verki hafi nútímahugmyndir haft of mikið að segja.
Framboð
Jón Viðar gerir grein fyrir ákvörðun sinni í Facebook-pistli og hefur mál sitt á að gera grein fyrir því sem hann telur vera eitt helsta hlutverk listgagnrýnenda:
„Eitt af hlutverkum listgagnrýnandans - þess sem skrifar um ný verk strax eftir að þau eru birt - er að aðstoða fólk við að velja og hafna. Það hefur mátt skilja á sumum menningarljósum að þau telji sig hafin yfir slíkt; þetta sé bara „þjónusta við markaðsöflin“, þeirra göfugu markmiðum og listrænu fínheitum ekki samboðin.“
Jón Viðar bendir á að framboð af hvers kyns list sé afar mikið sem sé töluverð breyting frá því sem áður var og um það hafi nútímatækni einna mest að segja. Það þurfi ekki að hafa nærri eins mikið fyrir því að kynna sér listaverk eins og raunin var áður fyrr:
„Að vísu er það aldrei alveg það sama að taka við slíkri list (ef hún er vel framborin að sjáfsögðu) á staðnum og að gera það með hjálp raftækninnar; við vildum samt ekki vera án hennar.“
Gagnrýnandinn
Jón Viðar segir að í þessu mikla framboði hafi gagnrýnendur mikilvægu hlutverki að gegna:
„Við höfum nefnilega flest alltof lítinn tíma (og pening) til að sjá og heyra allt sem í boði er og við gætum vel hugsað okkur að hnusa af. Því er það tilvistarleg nauðsyn í þessu efni að velja og hafna. Gagnrýnin á að einhverju leyti að aðstoða okkur við það og hún gerir það 1) ef hún er vönduð, byggð á smekkvísi og þekkingu, og 2) ef við erum tilbúin til að „taka mark á henni" eins og oft er sagt. Það krefst hins vegar ákveðinnar vinnu af okkar hálfu ef við eigum að geta hið síðara, eigi nokkurt vit á að vera í því. Stundum er nóg að renna yfir eina gagnrýni til að ákveða sig, en langoftast er best að fylgjast með skrifum gagnrýnandans í amk nokkur skipti og bera saman niðurstöður hans við okkar eigin (þá þurfum við auðvitað að sjá leiksýninguna, lesa bókina osfrv).“
Jón Viðar segist eftir að hafa hlustað á gagnrýnendur ákveðið að eyða ekki tíma sínum í að sjá The Odyssey sem er 173 mínútur að lengd:
„Af því sem ég hef lesið á netinu get ég einungis ályktað að þetta sé útþynning á stórbrotnu og margbotna listaverki. Ég hef hlustað á erlend hlaðvörp á jútúb, þar sem vísir menn hafa rætt verkið bæði af sanngirni, góðvild og þekkingu á texta Hómers.“
Móraliserandi
Jón Viðar segist einnig hafa orðið var við að rætt hafi verið um móraliseringu í myndinni sem einnig mætti kalla siðferðisboðskap en hann segist ekki vera hrifinn af slíkri list:
„Ég geri í sjálfu sér ekki mikið með það þó Helena fagra sé leikin af blökkukonu í þessu myndverki; það er bara einn angi vók-tískunnar sem tröllríður vestrænum listum, sem mér finnst alltaf asnalegur og jafnvel fyrirlitlegur, en ég geri mitt besta til að taka af æðruleyti og láta ekki fara í taugarnar á mér - af þeirri einföldu ástæðu að gremja er svo óskaplega þreytandi til lengdar.“
„Ég tel ekki að list eigi að vera móralíserandi. Ég er löngu kominn með upp í kok af slíku. Hún á hins vegar að vera mannbætandi. List sem er ekki í raun og veru mannbætandi, hún gleymist oftast nær fljótt. Það er eitthvað djúpt í vitsmunalegu eðli okkar, einhver innbyggður kompás sem við höfum fengið að gjöf, en sumir kunna betur á en aðrir.“
Skipta um skoðun?
Jón Viðar býður hverjum sem vill að gera athugasemd, þó með málefnalegum hætti, við þessa ákvörðun. Sumir taka undir með honum og segjast ekki ætla að sjá myndina og aðrir sem segjast hafa séð hana lýsa yfir vonbrigðum. Enn aðrir segja myndina góða og segja Jón Viðar missa af miklu við að sleppa því að sjá hana en honum virðist hins vegar ekki ætla að verða haggað.
Meðal þeirra sem gera athugasemd er Viðar Víkingsson kvikmyndagerðarmaður sem vísar í fyrri skrif Jóns Viðar og segir vísun hans í lengd The Odyssey vart standast í því ljósi:
„Mér heyrist þú sífellt vera að horfa á 12 þátta sjónvarpsseríur, ærið misgóðar. En vilt ekki sjá af þremur tímum í að mynda þér skoðun á mynd sem nú er aðal umræðuefnið á netinu.“
Jón Viðar segist sjaldan horfa á svo langa þætti en geri það séu þeir nógu góðir. Þegar kemur að því hversu mikið The Odyssey sé í umræðunni um þessar mundir segir Jón Viðar einfaldlega:
„Ég sé enga ástæðu til „að mynda mér skoðun" á einhverju jafnvel þótt netið sé logandi af því. Af hverju ætti ég að þurfa þess?“
