Það eru liðin rúmlega 50 ár síðan yfirvöld í Norður-Kóreu pöntuðu 1.000 Volvo-fólksbíla frá Svíþjóð. Reikningurinn er þó enn ógreiddur og skuldin hefur með áföllnum vöxtum vaxið úr tugum milljónum dollara í hundruð milljóna.
Málið er í dag talið eitt furðulegasta viðskiptamál síðustu aldar. Vefmiðillinn All that’s Interesting rifjaði upp þetta einkennilega mál á dögunum.
Norður-Kórea er í dag þekkt sem eitt einangraðasta ríki heims og þurfa þegnar landsins að gera sér að góðu að búa við miklar takmarkanir á ferðafrelsi, upplýsingaflæði og samskiptum við umheiminn. Á áttunda áratug síðustu aldar var staðan þó aðeins önnur og betri.
Einföld áætlun á blaði
Eftir Kóreustríðið hafði landið byggt upp öflugan iðnað með stuðningi Sovétríkjanna og Kína og um tíma töldu margir hagfræðingar að efnahagur Norður-Kóreu stæði jafnvel betur en efnahagur Suður-Kóreu.
Stjórnvöld hugðust nýta þann meðbyr til að hraða iðnvæðingu landsins. Áætlunin var einföld á blaði: kaupa iðnaðar- og hátæknibúnað frá Vesturlöndum með lánsfé, auka framleiðsluna og greiða síðan lánin til baka með útflutningstekjum.
Svíar sáu tækifæri í þessari stefnu og urðu eitt fyrsta vestræna ríkið til að byggja upp stjórnmálasamband við Norður-Kóreu.
Árið 1974 pantaði landið vörur frá sænskum fyrirtækjum fyrir um 600 milljónir sænskra króna. Meðal þeirra voru Atlas Copco, ASEA, Alfa Laval og Kockums – en athyglin hefur alla tíð beinst að Volvo, sem seldi Norður-Kóreu 1.000 Volvo 144 GL-fjögurra dyra fólksbíla.
Allt fór til fjandans
Það leið þó ekki á löngu þar til halla fór undan fæti. Olíukreppan árið 1973 hafði hækkað framleiðslukostnað, verð á útflutningsvörum landsins lækkaði og Norður-Kórea átti sífellt erfiðara með að selja eigin framleiðslu á erlendum mörkuðum. Hluti hins innflutta búnaðar reyndist auk þess lítt nýtanlegur við þær aðstæður sem ríktu í landinu.
Þegar kom að því að greiða skuldirnar vantaði einfaldlega erlendan gjaldeyri. Norður-Kórea fór því smám saman að falla í vanskil og einangraðist frá alþjóðlegum fjármálamörkuðum.
Volvo fékk þó sitt. Sala sænska bílaframleiðandans hafði verið tryggð af sænsku útflutningslánastofnuninni EKN, sem greiddi fyrirtækinu þegar Norður-Kórea stóð ekki við skuldbindingar sínar. Í staðinn varð skuldin krafa sænska ríkisins á hendur Norður-Kóreu.
Senda reikning reglulega
Svíar hafa þó ekki gefist upp þótt 50 ár séu liðin síðan bílarnir voru sendir úr landi. Frá því á áttunda áratugnum hafa þeir sent reikning til Pyongyang tvisvar á ári þar sem uppfærð skuld og áfallnir vextir eru tilgreindir. Norður-Kórea greiddi smávægilegar upphæðir fram á níunda áratuginn en síðan hefur nánast ekkert borist.
Áætlað er að skuldin nemi nú um 3,3 milljörðum sænskra króna, jafnvirði um 342 milljóna Bandaríkjadala.
Bílarnir sjálfir urðu hins vegar hluti af daglegu lífi í Norður-Kóreu. Þar sem einkabílar voru afar sjaldséðir voru Volvo 144 GL-bílarnir áberandi á götum landsins og þjónuðu meðal annars sem embættisbílar, leigubílar og farartæki fyrir erlenda gesti.
Talið er að sumir þeirra hafi verið í notkun í meira en hálfa öld og heimildir benda til þess að nokkur eintök hafi enn verið á ferðinni árið 2025, þrátt fyrir að varahlutaskortur hafi gert viðhald þeirra erfiðara.
Kannski er þó athyglisverðasta hlið sögunnar sú að vanskilin áttu óvænt þátt í að styrkja tengsl Svíþjóðar og Norður-Kóreu. Árið 1975 opnaði Svíþjóð fyrsta sendiráð vestræns ríkis í Pyongyang og hefur það síðan gegnt mikilvægu hlutverki fyrir ríki sem ekki hafa eigin sendiráð þar, þar á meðal Bandaríkin, með því að veita ýmsa sendiráðsþjónustu fyrir þeirra hönd.
