Þingflokkur Miðflokksins hefur lagt fram þingsályktunartillögu á Alþingi um að dómsmálaráðherra verði falið að herða skilyrði sem innflytjendur þurfa að uppfylla til að fá íslenskan ríkisborgararétt. Fyrir einstaka staðhæfingu í greinargerð með tillögunni um nauðsyn fyrir þessum breytingum eru þó færð lítil sem engin rök og í greinargerðinni er fjallað um breytingar sem sagt er nauðsynlegt að hrinda í framkvæmd en koma þó ekkert fyrir í sjálfri tillögunni.
Snorri Másson varaformaður flokksins er fyrsti flutningsmaður tillögunnar en aðrir þingmenn Miðflokksins eru meðflutningsmenn.
Skilyrði
Samkvæmt tillögunni yrði dómsmálaráðherra falið að endurskoða lög um íslenskan ríkisborgararétt, með það að markmiði að herða skilyrði fyrir veitingu ríkisborgararéttar, að fækka samþykktum umsóknum og gera ríkari kröfur til þeirra sem öðlast ríkisborgararétt.
Fyrstu málsgrein áttundu greinar laganna verði breytt þannig að tíu ára búseta hér á landi verði almennt skilyrði fyrir veitingu ríkisborgararéttar en sjö ára búseta fyrir ríkisborgara í norrænum ríkjum. Núgildandi tímamörk eru sjö ára búseta en fjögurra ára búseta fyrir ríkisborgara í einhverju Norðurlandanna.
Samkvæmt tillögunni yrðu önnur tímamörk í þeim skilyrðum sem áttunda greinin kveði á um hert í réttu hlutfalli við þessa breytingu á fyrstu málsgrein. Leggja Miðflokksmenn einnig til að sjötti töluliður áttundu greinarinnar falli brott, en samkvæmt honum getur flóttamaður, sem fullnægir skilgreiningu í alþjóðasamningi um stöðu flóttamanna sem gerður var 28. júlí 1951, sem búsettur hefur verið á Íslandi í fimm ár fengið ríkisborgararétt. Sama gildir um mann sem fengið hefur dvalarleyfi hér á landi af mannúðarástæðum.
Loks er í tillögunni lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði um það að skilyrði fyrir veitingu ríkisborgararéttar verði að umsækjendur hafi staðist próf um sögu Íslands, menningu Íslendinga, réttindi og skyldur íslenskra ríkisborgara, stjórnmál á Íslandi og þjóðfélagsleg gildi hér á landi. Prófið verði á íslensku.
Sömuleiðis er lagt til að fela dómsmálaráðherra að breyta reglugerð um próf í íslensku fyrir umsækjendur um íslenskan ríkisborgararétt þannig að umsækjendur hafi staðist íslenskupróf sem samsvarar hæfniþrepinu B2 eða C1 samkvæmt samevrópska tungumálarammanum. Kröfur um íslenskukunnáttu þessa hóps yrðu þannig hertar.
Aftur
Tillagan var einnig lögð fram á síðasta löggjafarþingi.
Í greinargerð með henni segir að úr því að stjórnarskráin kveði á um að íslenska ríkinu sé óheimilt að svipta mann íslenskum ríkisborgararétti, nema hann öðlist með samþykki sínu ríkisfang í öðru ríki, mætti taka það til skoðunar hvort ekki væri eðlileg krafa að íslenskur ríkisborgararéttur yrði ekki veittur nema gegn því að menn afsali sér ríkisborgararétti í öðru landi. Þá hafi lögum verið breytt til þess að auðvelda mönnum að öðlast ríkisborgararétt á Íslandi.
Möguleikum til að öðlast ríkisborgararétt hafi stórfjölgað en óbreytt sé geta ríkisvaldsins til að svipta menn sama rétti:
„Ríkisborgararéttur er heilagasti réttur sem íslenska ríkið getur veitt nokkrum manni. Íslenskur ríkisborgari nýtur mikilla fríðinda og réttinda sem ríkið verndar. Íslenska ríkið hefur þann tilgang æðstan að verja hagsmuni og tryggja vöxt og viðgang íslensku þjóðarinnar. Hagsmunir þjóðarinnar eru best tryggðir með því að takmarka með málefnalegum hætti möguleika erlendra ríkisborgara á að öðlast ríkisborgararétt með umsókn.“
Ekki eru þó færð rök fyrir síðustu setningunni, í þessari tilvitnun í tillöguna, og því er þeirri spurningu ósvarað hvernig og hvers vegna það tryggi hagsmuni þjóðarinnar að takmarka möguleika erlendra ríkisborgara á að verða íslenskir ríkisborgarar og þar með Íslendingar, samkvæmt lögum.
Vilja Miðflokksmenn einnig að það verði kannað hvort íslenska ríkið hafi ráðrúm til að afturkalla íslenskan ríkisborgararétt en í 66. grein stjórnarskrár Íslands stendur:
„Engan má svipta íslenskum ríkisborgararétti. Með lögum má þó ákveða að maður missi þann rétt ef hann öðlast með samþykki sínu ríkisfang í öðru ríki. Útlendingi verður aðeins veittur íslenskur ríkisborgararéttur samkvæmt lögum.“
Nefndin
Hvað varðar þann lið tillögunnar sem snýr að hertum hæfniskröfum til íslenskukunnáttu, þeirra sem sækja um íslenskan ríkisborgararétt, segja Miðflokksmenn að hagsmunir íslenskra ríkisborgara, nýrra sem gamalla, séu best tryggðir með því að þeir geti átt skilvirk og skýr samskipti á íslensku.
Þótt ekkert sé minnst á það í þingsályktunarttillögunni er vikið að því næst í greinargerðinni að undirnefnd allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis hafi um langt skeið veitt ríkisborgararétt með lögum tvisvar á ári og geti menn sótt um hann til þingsins.
Undirnefndin sé skipuð þremur alþingismönnum og starf hennar unnið í trúnaði. Því þurfi 60 alþingismenn að greiða atkvæði um að veita hópi manna ríkisborgararétt með engar upplýsingar um þá í höndunum nema nöfn þeirra. Þegar nefndin taki til starfa herji utanaðkomandi menn á nefndarmenn til að koma skjólstæðingum sínum að í frumvarpi um veitingu ríkisborgararéttar.
Þessi vinnubrögð séu Alþingi ekki til sóma. Afar brýnt sé að taka þau til gagngerrar endurskoðunar tafarlaust með það að markmiði að undirnefndin fjalli aðeins um umsóknir um ríkisborgararétt sem standist ströng skilyrði og Útlendingastofnun geti ekki fjallað um. Megi þar nefna umsóknir manna sem eigi ættir sínar að rekja til Íslands en hafi ekki hlotið náð fyrir augum Útlendingastofnunar. Starfshætti nefndarinnar beri að endurskoða með það fyrir augum að nefndin samþykki mun færri umsóknir um íslenskan ríkisborgararétt.
Hvers vegna ekkert er minnst á þessi vinnubrögð í sjálfri þingsályktunartillögunni og þar með lagt til að Alþingi álykti að þessu verði breytt er hins vegar ekki fyllilega ljóst, af lestri greinargerðarinnar.
Að lokum eru í greinargerðinni færð rök fyrir ákvæðinu í tillögunni um að íslenskur ríkisborgararéttur verði aðeins veittur umsækjendum sem standist próf um sögu Íslands, menningu Íslendinga, réttindi og skyldur íslenskra ríkisborgara, stjórnmál á Íslandi og þjóðfélagsleg gildi hér á landi. Slík próf séu forsenda veitingar ríkisborgararéttar víða í nágrannaríkjum Íslands. Umsókn um ríkisborgararétt sé ekki sambærileg öðrum umsóknum þar sem sótt sé um heimild eða stöðu heldur verði hún að teljast yfirlýsing um vilja til að verða hluti öðru þjóðfélagi en því sem maður fæddist og eftir atvikum ólst upp. Ríkisborgararéttur sé heilagasti réttur sem íslenska ríkið geti veitt nokkrum manni. Sé sjálfsögð krafa að umsækjendur um hann þreyti og geti staðist próf um Ísland á íslensku.
