Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2027, sem Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, kynnti á mánudag koma meðal annars fram breytingar á Bókasafnssjóði.
Samkvæmt frumvarpinu stendur til að skera sjóðinn niður úr 224,5 milljónum í 142,3 milljónir. Margrét Tryggvadóttir formaður Rithöfundasambands Íslands sagði í umfjöllun Vísis á mánudag lækkunina sérstaklega mikið áfall fyrir barnabókarithöfunda og rithöfunda sem skrifi frekar afþreyingarefni. Fyrir þá höfunda, sem fæstir fái listamannalaun, sé um mjög stóran tekjupóst að ræða:
„Og jafnvel stærsti tekjupósturinn, því við erum svo fá sem erum atvinnuhöfundar á Íslandi, kannski einhver hundrað manns. Það er bara alveg svakalegt að fá svona tekjufall. Í stóra samhenginu eru þetta litlir peningar en þetta er alveg rosalega viðkvæmur hópur og tekjulágur.“
Nanna Rögnvaldardóttir rithöfundur og matargyðja sem skrifaði um árabil matreiðslubækur áður en hún sneri sér að ritun skáldsagna og barna- og ungmennabók fyrir nokkrum árum er ein þeirra sem hefur opinberað hvaða áhrif þessi skerðing hafi á hennar tekjur.
„Nú skrifa ég bækur sem hafa verið vinsælar og skáldsögurnar mínar hafa síðustu árin verið nokkuð útlánaháar á bókasöfnum. Og fyrir það er ég ykkur lesendum mínum afskaplega þakklát (og auðvitað enn þakklátari þeim sem kaupa bækurnar mínar),“ segir Nanna í færslu sinni á Facebook í gær.
„Mér sýnist að með þessari skerðingu á framlagi til Bókasafnssjóðs höfunda og greiðslur úr honum eru ekkert annað en endurgjald vegna útlána á söfnum (það er að segja ígildi höfundarlauna af seldum eintökum) muni greiðsla til mín við næstu úthlutun lækka um u.þ.b. 450.000 (eftir skatt), miðað við svipaðan fjölda útlána og í fyrra.
Það er dálítið högg en ég þoli það svosem alveg. Það væri öllu erfiðara ef ég væri að reyna að lifa á ritstörfum eingöngu en ég er svo heppin að vera komin á eftirlaun.“
Fimm bækur á fjórum árum
Árið 2023 gaf Nanna út sína fyrstu skáldsögu Valskan. Ári síðar kom úr sögulega glæpasagan Þegar sannleikurinn sefur, sú fyrsta af þríleik. Mín er hefndin kom út 2025 og sú þriðja er væntanleg í lok september, Eitur í beinum. Valskan vann verðlaun sem skáldsaga ársins á Íslensku hljóðbókaverðlaununum Storytel Awards 2025. Sama ár hlaut Nanna Barnabókaverðlaun Guðrúnar Helgadóttur fyrir Flóttinn á norðurhjarann.
Skáldsögur hafa hlotið lof lesenda og gagnrýnenda og verið vinsælar til útlána á bókasöfnum landsins.
Ósanngjarnt að um geðþóttaákvörðun sé að ræða
Nanna segir að henni finnist ósanngjarnt að framlagið til Bókasafnssjóðs „sé geðþóttaákvörðun í hverju fjárlagafrumvarpi og að það þurfi stöðugt að berjast fyrir þessum réttindum, með misjöfnum árangri. Höfundur hefur ekki val um hvort bækur hans eru til útlána á bókasöfnum en ríkisstjórnin hefur frjálst val um hvað hún greiðir fyrir afnotaréttinn.“
Rétt er að benda á að Bókasafnssjóður er ekki styrkur til höfunda, heldur endurgjald fyrir útlán, afnot bókasafnsnotenda af verkum viðkomandi rithöfundar og þar með höfundarrétti.
„Og þær greiðslur fara lækkandi. Framlag til Bókasafnssjóðs var 197,4 milljónir árið 2021, hvað ætli það sé á núvirði? Og núna á það að vera 142,3 milljónir.
Vitiði, þetta er ekki sanngjarnt.“
Í athugasemd skrifar bróðir Nönnu, Eiríkur Rögnvaldsson prófessor emeritus í íslensku, að miðað við 197,4 milljónir króna árið 2021 ætti upphæðin að vera um 270 milljónir í ár. „Upphæðin hefur því lækkað um nærri helming.“
