Segja má að skipulags- og umhverfisráð Kópavogsbæjar hafi skrifað enn einn kaflann í hina afar stormasömu sögu landareigninnar Vantsenda í gær. Meirihluti ráðsins hafnaði umsókn um breytingar á aðalskipulagi bæjarins og deiliskipulagi landareignarinnar. Snerist umsóknin um að heimilt yrði að byggja nokkurn fjölda íbúðarhúsa á bæði opnum svæðum og lóðum á landinu, sem eru í dag ekki skilgreindar sem íbúðarlóðir. Höfðu sams konar erindi verið áður lögð fram en án árangurs.
Vatnsendalandið er stór eign vestan meginn við Elliðavatn og er ein verðmætasta landareign á höfuðborgarsvæðinu og þótt víðar væri leitað á Íslandi. Eignarhald á því hefur verið í sömu fjölskyldu frá fyrri hluta 20. aldar en þó hefur aðeins einn maður átt það hverju sinni og svo elsti sonur viðkomandi erft það. Saga landsins hefur einkennst af illdeilum, átökum um eignarhaldið og tekjur af landinu, deilum og samningum við Kópavogsbæ um eignarnám á hluta landsins, ítrekuðum dómsmálum og einnig ótímabærum dauðsföllum.
Það sem hefur einnig flækt allt sem viðkemur landinu er um 100 ára gömul erfðaskrá en á henni hvílir sú kvöð að jörðin geti aðeins erfst frá elsta syni til elsta sonar og að landeigandi verði að stunda búskap á jörðinni.
Þegar erfðaskráin var gerð var Vatnsendalandið eins og hver önnur sveit og á því stóð sveitabærinn Vatnsendi sem stendur enn. Síðan þá hefur hins vegar orðið mikil uppbygging íbúðabyggðar á landinu og þá ekki síst á þeim hluta sem Kópavogsbær tók eignanámi.
Áhugasamir geta kynnt sér betur þessa flóknu og stormasömu sögu Vantsendalandsins í þremur útvarpsþáttum í umsjón Þóru Tómasdóttur sem fluttir voru á Rás 1 nýlega.
Að byggja meira
Núverandi eigandi Vatnsendalandsins er ungur maður á þrítugsaldri, Magnús Pétur Hjaltested. Hann hefur átt landið síðan 2018 þegar hann erfði það við fráfall föður síns, Þorsteins, en þá var Magnús á unglingsaldri.
Fram kemur í gögnum með fundargerð fundar skipulags- og umhverfisráðs Kópavogs að fyrir hönd lóðarhafa, þ.e. leigjenda tveggja lóða á landinu og Magnúsar sem landeiganda hafi verið sótt um að breyta lóðunum og nokkrum opnum svæðum í lóðir fyrir einbýlishús. Segir í gögnunum að lóðarhafi annarrar lóðarinnar hafi í þó nokkur skipti óskað eftir slíkri breytingu.
Í fundargerð skipulags- og umhverfisráðs kemur fram að fyrir hönd lóðarhafa lóðanna nr. 1B og 510 við Vatnsendablett og landeiganda Vatnsendalandsins, sem þessar lóðir tilheyra, hafi verið lögð fram umsókn um breytingu á aðal- og deiliskipulagi. Í breytingunni felist breytt landnotkun á opnu svæði samkvæmt aðalskipulagi sem afmarkist af Elliðavatni til norðurs, lóðinni Kríunesi til austurs, lóðunum við Vatnsendablett 1A og 716 til 718 til suðurs og lóðunum við Vatnsendablett 710 til 712 til vesturs í íbúðabyggð. Gert sé ráð fyrir 18 nýjum einbýlishúsalóðum á svæðinu.
Meirihlutinn ekki einhuga
Svo fór að Hjördís Ýr Johnson, bæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokks og formaður ráðsins og flokksfélagar hennar Guðmundur Jóhann Jónsson og Árnína Steinunn Kristjánsdóttir samþykktu að hafna umsókninni. Fjórðir Sjálfstæðismaðurinn í ráðinu, varaformaðurinn Andri Steinn Hilmarsson, sat hins vegar hjá ásamt fulltrúum Samfylkingarinnar og Viðreisnar.
Hjördís, Guðmundur og Árnína byggðu synjun sína einkum á neikvæðri umsögn skipulagsfulltrúa bæjarins. Í henni segir að lóðarhafi Vatnsendabletts 1B hafi fjórum sinnum áður óskað eftir breytingu á aðal- og deiliskipulagi til að byggja einbýlishús á lóðinni eða skipta lóðinni upp í nokkrar einbýlishúsalóðir. Þessu hafi ávallt verið synjað af skipulags- og umhverfisráði með vísan til gildandi skipulags og sjónarmiða um innviði og umhverfisáhrif.
Ósamræmi
Segir í umsögninni að þessi uppbygging sem sótt sé um leyfi fyrir sé ekki í samræmi við gildandi aðalskipulag Kópavogs eða þá stefnu sem þar sé mörkuð um opin svæði og þróun byggðar.
Jafnframt sé ljóst að breytingin feli í sér töluvert frávik frá núverandi byggðaformi á svæðinu. Núverandi byggð á svæðinu sé fremur dreifð og myndi fjölgun um 18 ný íbúðarhús fela í sér talsverða þéttingu og breytingu á núverandi aðstæðum. Að mati skipulagsfulltrúa sé um það umfangsmikla breytingu að ræða að hana þurfi að meta í samhengi við þróun svæðisins í heild. Slík heildstæð skoðun þurfi meðal annars að taka til áhrifa á Elliðavatn og strandsvæði þess, vistkerfi, náttúrugæði og útivistargildi svæðisins, veitur, samgöngur, innviði og þjónustu
Jafnframt þurfi að meta samspil íbúðarsvæða og opinna svæða, tryggja jafnvægi þar á milli og varðveita hið náttúrulega yfirbragð sem einkenni svæðið í dag. Slíka stefnumótun megi vinna annaðhvort með breytingu á aðalskipulagi fyrir svæðið eða í tengslum við reglubundna endurskoðun aðalskipulags. Í aðalskipulaginu sé sett fram stefna um aukið vægi svæðisins við Elliðavatn sem útivistarsvæðis, stefna um að viðhalda náttúrulegu yfirbragði strandarinnar og vernda fjölbreytt fugla- og dýralíf. Lögð sé áhersla á að gera svæðið aðgengilegra almenningi fremur en að fjölga lóðum.
Á undanförnum árum hafi íbúðarhúsalóðum á skipulagssvæðinu fjölgað nokkuð og hafi það haft í för með sér áskoranir hvað gatna- og veitukerfi varðar.
Götur
Fram kemur í bréfi frá umhverfis- og skipulagssviði bæjarins að gatnagerð og viðhaldi á götum sé verulega ábótavant á svæðinu, sem hafi áhrif á umferðaröryggi.
Erfitt hafi hins vegar reynst að koma framkvæmdum í gang. Rætt hafi verið um að bærinn tæki þann hluta svæðisins yfir sem götur og göngustígar nái yfir en áðurnefnd erfðaskrá hafi komið í veg fyrir það. Leigusamningar landeigenda og lóðarhafanna hafi einnig flækt málið þar sem þar sé kveðið á um að lóðarhafar kosti viðhaldið á götum. Lóðarhafarnir hafi hins vegar viljað fjármagna viðhaldið og gatnagerð með sölu á lóðum, fengist skipulagsbreytingin samþykkt. Þeir hafi hins vegar verið hvattir til að leita annarra leiða og treysta ekki alfarið á að skipulagsbreytingin yrði samþykkt.
Komið til móts við
Í ítarlegu andsvari Magnúsar og lóðarhafanna tveggja er umsögn skipulagsfulltrúa mótmælt. Bent er á að í fyrri umsóknum hafi Magnús sjálfur sem landeigandi ekki verið þátttakandi sem nú sé raunin.
Einnig er bent á að nauðsynlegar framkvæmdir á götum þar sem t.d. víða vanti ljósastaura yrðu fjármagnaðar af lóðarhöfum hinna nýju lóða.
Hvað varðar orð skipulagsfulltrúans um að í áformunum fælist of mikil þétting byggðar er í andsvörunum bent á að þéttingin yrði ekki meiri en víðast hvar annars staðar í Kópavogi. Einnig er bent á að umrætt landsvæði sé í dag ekki aðgengilegt almenningi og hafi þar með lítið gildi sem opið svæði. Einnig liggi fyrir hönnun að úrbætum á fráveitumálum.
Í andsvörunum eru fleiri rök fyrir því að tillagan ætti að fá brautargengi tíunduð.
Með fundargerðinni fylgir einnig bréf frá íbúum við götuna Vatnsendablett þar sem eru gerðar alvarlegar athugasemdir við ástand innviða á svæðinu, ekki síst skort á gangstéttum og götulýsingu. Er því lýst í bréfinu að vegna ástandsins séu börn á svæðinu í hættu. Er hvatt til þess að umsóknin um deiliskipulagsbreytinguna verði samþykkt þar sem áðurnefnd fjármögnun á nauðsynlegum úrbótum á þessum innviðum sé hluti af henni.
Samt nei
Þessi rök dugðu hins vegar ekki til og umsókninni var eins og áður segir synjað og vísað til afgreiðslu bæjarráðs og bæjarstjórnar.
Hjördís formaður og aðrir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem samþykktu að hafna umsókninni sögðu í bókun að um væri að ræða umtalsverða þéttingu á svæði sem væri skilgreint í aðalskipulagi sem opið svæði og kallaði því á heildarskoðun á svæðinu. Þó væri nauðsynlegt að koma gatnagerð og tengdum innviðum í betra horf á svæðinu. Mikilvægt væri að Kópavogsbær héldi áfram samtali við landeigenda hvað varðaði gatnagerð og nauðsynlegt viðhald á tengdum innviðum. Einnig væri ástæða til að skoða möguleikann á að hraða aðgerðum fyrir veturinn sem tryggðu umferðaröryggi á svæðinu.
Fulltrúar Samfylkingarinnar og Viðreisnar sem sátu eins og áður segir hjá lögðu einnig fram bókun og gerðu fyrirvara við synjunina og sögðu að bæði bærinn og umsækjendur hefðu lagt mikla vinnu í málið sem hefði verið lengi í vinnslu. Þörf væri á úrbótum á svæðinu, meðal annars hvað varðaði gatnagerð, lýsingu, fráveitu og umferðaröryggi. Vandaðri og markvissari málsmeðferð hafi getað komið í veg fyrir að svo miklum tíma og fjármunum yrði varið án niðurstöðu. Það væri sérstaklega ámælisvert í ljósi þess að brýn úrlausnarefni á svæðinu, þar á meðal varðandi umferðaröryggi barna og uppbyggingu innviða, væru enn óleyst og ekki lægi fyrir hvenær ráðist yrði í nauðsynlegar úrbætur.
Harmar
Einar Jóhannes Guðnason oddviti Miðflokksins í bæjarstjórn Kópavogs og varaáheyrnarfulltrúi flokksin sí skipulags- og umhverfisráði mótmælti synjuninni. Hann sagði í sinni bókun að Miðflokkurinn harmaði að umsókn landeiganda og lóðarhafa á Vatnsendabletti væri hafnað. Sú niðurstaða skyti skökku við stefnu Sjálfstæðisflokksins, sem skilgreindi eignarrétt sem grundvallarmannréttindi sem bæri að styrkja og vernda.
Miðflokkurinn teldi að eðlilegra hefði verið að leyfa málinu að fara áfram í skipulagsferli, auglýsa tillöguna, kalla eftir umsögnum og meta umhverfisáhrif hennar eftir því sem við ætti. Sérstaklega væri óviðunandi að höfnuninni fylgdi hvorki tillaga um næstu skref né tímasett áætlun um þá heildstæðu stefnumótun sem vísað væri til. Málið hyrfi ekki við höfnun og sú staða sem íbúar byggju við hyrfi ekki heldur.
Fyrir lægi að gatnagerð, viðhaldi gatna og umferðaröryggi á svæðinu væri ábótavant og að unnið hefði verið að lausnum í samráði við Kópavogsbæ. Þá hefði þegar farið fram umfangsmikil vinna við hönnun gatna, fráveitu og annarra innviða, auk þess hefðu svo gott sem allir íbúar á svæðinu lýst stuðningi við fyrirhugaðar framkvæmdir. Miðflokkurinn teldi því að bæjaryfirvöld yrðu að leggja fram raunhæf næstu skref og tímasetta leið til lausnar. Það væri ekki boðlegt að hafna fyrirliggjandi leið án þess að geta jafnframt sagt íbúum hvaða leið ætti þá að fara og hvenær raunhæf lausn myndi liggja fyrir.
