Magnús Árni Skjöld Magnússon prófessor við Háskólann á Bifröst og formaður Evrópuhreyfingarinnar segir að ugg hafi sett að sér eftir umfjöllun og umræðu Morgunblaðsins um styrk sem hann hlaut frá Evrópusambandinu. Segir Magnús að framganga fréttamanns blaðsins og viðmælanda hans beri vott um tilraun til óttastjórnunar og að nú sé ætlunin að leita hefnda gegn þeim sem stóðu í stafni Já-hreyfingarinnar vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar, þann 29. ágúst síðastliðinn. Blaðamaðurinn og viðmælandinn vísa hins vegar ummælum Magnúsar alfarið á bug.
Málið snýst um umfjöllun Morgunblaðsins sem Stefán Einar Stefánsson ritar og byggir meðal annars á viðtali sínu, í þættinum Spursmál, við Hannes Hólmstein Gissurarson prófessor emeritus við Háskóla Íslands.
Í fyrirsögn fréttarinnar segir að talsmenn Já hafi þegið fé frá Evrópusambandinu og að tveir prófessorar, Magnús og Baldur Þórhallsson prófessor við Háskóla Íslands, hafi þegið milljónatuga styrki. Eina upphæðin sem er þó nefnd í fréttinni er að Baldur hafi fengið 7,5 milljónir króna í styrk árið 2008 sem séu á verðlagi ársins 2026 18 milljónir. Það er í því ljósi nokkuð langt seilst að slá því fram í fyrirsögn að um tugmilljóna styrki hafi verið að ræða.
Í fréttinni er vitnað í Hannes Hólmstein sem segir að Baldur og Magnús hafi þegið laun frá Evrópusambandinu en þó er tekið fram að styrkurinn sé eyrnarmerktur kennslu og rannsóknum en ekki launagreiðslum til viðkomandi fræðimanns.
Tortryggið
Magnús segist í nokkuð berorðri Facebook-færslu hafa engan veginn átt von á að þetta yrði gert tortryggilegt:
„Á dauða mínum átti ég von, en ekki því að þurfa að verja einn mesta heiður sem mér hefur hlotnast sem fræðimaður, að verða Jean Monnet Chair, eins og það er kallað, eins og þar væri um að ræða einhverskonar mútur, eða greiðslur frá Evrópusambandinu fyrir að berjast fyrir að þjóðin segði “JÁ” við því að skoða hvað gæti komið út úr aðildarsamningum við Evrópusambandið!“
„Jean Monnet verkefnið er samkeppnissjóður á sviði Evrópufræða, sem hefur verið við lýði í áratugi. Evrópufræði snúast um að rannsaka Evrópusamrunaþróunina í Evrópu undanfarna 8. áratugi eða svo, enda er þar svo sannarlega um að ræða eitt merkasta alþjóðlega afrek, a.m.k. síðustu aldar eða svo, eftir að stærstu aðildarríkin höfðu tætt hvort annað í sig í verstu styrjöldum mannkynssögunnar á fyrri hluta 20. aldarinnar.“
Fyrir þá sem ekki vita var Jean Monnet einn helsti hvatamaðurinn að stofnun Kola- og stálbandalags Evrópu sem varð síðar að Evrópusambandinu.
Evrópufræði hafa verið helsta viðfangsefni Magnúsar sem fræðimanns og hann segir að styrkurinn verði nýttur til rannsókna á breyttu öryggisumhverfi á norðurslóðum í íslensku og evrópsku samhengi. Mun það ekki síst verða gert í gegnum rannsóknarverkefnið Staða Íslands í öryggismálum Norðurslóða og Evrópu.
Ekki laun
Magnús segir það alveg skýrt að ekki muni ein króna af styrknum renna í hans vasa:
„Enda er það beinlínis tekið fram í reglum sjóðsins að slíkt sé alfarið bannað. Þessir fjármunir munu væntanlega fara að mestu í að greiða fyrir þjónustu og vörur hér innanlands í tengslum við þá viðburði sem við höldum og líka í að flytja inn sérfræðinga til að vera með erindi á þeim. Þetta eru ekki miklir fjármunir, og það þarf að fara sparlega með þá til að þeir endist í þessi 3 ár sem verkefnið á að standa. Eins rennur hluti þeirra beint til Háskólans á Bifröst vegna námskeiða sem sett eru á fót í tengslum við viðfangsefni verkefnisins og verða liður í stjórnvísinda- sem og öryggisfræði- og almannavarnanáminu sem við bjóðum upp á á Bifröst.“
Uggur og ótti
Magnús segir að ugg hafi sett að honum eftir umfjöllunina og viðtal Stefáns Einars við Hannes:
„Það sækir hinsvegar að mér ákveðinn uggur vegna þessa máls sem kom upp núna í vikunni (ég veit ekki hvenær þetta viðtal við Hannes Hólmstein birtist í Dagmálum, enda hef ég aldrei horft á þann þátt), en ég sá klippuna þar sem hann var að dylgja um okkur Baldur Þórhallsson, að við værum á launum hjá Evrópusambandinu og því nánast ómarktækir á þessu sviði.“
Telur Magnús þetta tilraun til að vekja ótta og þá ekki síst í ljósi þess úr hvaða ranni þetta berist:
„Uggurinn sem sækir á mig tengist óttastjórnunartöktum þeirra aðila sem eiga upptökin af þessu. Hámark þessara takta átti sér stað í upphafi þessarar aldar, en þessir aðilar hafa engu gleymt og þetta er einfaldlega liður í því að hræða fólk frá því að tjá skoðanir sem þeir telja að séu andstæðar hagsmunum þeirra. Og það virkar! Það voru fjöldamargir málsmetandi aðilar sem ég kom að máli við síðustu mánuði, sem báðust undan því að taka til máls til stuðnings JÁ-inu, einfaldlega af því þeir óttuðust um starfsöryggi sitt og orðspor.“
Hefndin og heiftin
Telur Magnús þetta mál bera vott um hefndarhug í garð þeirra sem tóku þátt í eða leiddu starf Já-hreyfingarinnar:
„Það hefur verið mjög skrítið andrúmsloft í kjölfar þessarar atkvæðagreiðslu núna í lok ágúst og mér hefur fundist að þau öfl sem „sigruðu“ í þessum kosningum hafi nú hugsað sér að láta kné fylgja kviði gegn þeim sem töluðu fyrir JÁ-i. Þeim virðist ekki duga að hafa einfaldlega sigrað þennan slag, með þeim hætti að aðildarumsókn að Evrópusambandinu er ekki á dagskrá um óákveðinn tíma. Nei. Nú á að hefna sín og tryggja að engin hætta sé á að þessi umræða verði tekin upp að nýju.“
Magnús segist furða sig á því hversu heiftúðleg umræðan hafi verið fyrir atkvæðagreiðsluna:
„Það er mér í raun og veru óskiljanlegt að þetta einfalda pólitíska úrlausnarefni - hvort við eigum að vera fullir aðilar að þessum alþjóðasamtökum eða ekki - geti kveikt svo heitar tilfinningar að manni berist hótanir um aftökusveitir, brigsl um landráð og nú síðast dylgjur í sjónvarpsþætti sem vill láta taka sig alvarlega, um einhverskonar „mútuþægni“ með því að sækja um og fá styrk úr akademískum samkeppnissjóði, sem slegist er um alþjóðlega - því það eru ekki bara evrópskir fræðimenn sem fá Jean Monnet styrki. En þetta er gjaldið fyrir að stíga fram og tjá sig. Ég skil ykkur alveg sem viljið ekki greiða það, þó mér þyki það leitt.“
Umræða
Stefán Einar og Hannes Hólmsteinn svara Magnúsi fullum hálsi í athugasemdum við færslu hans. Stefán Einar skrifar:
„Þú ert nú stærri í sniðum en þetta. Þú ert ekki fórnarlamb í neinum skilningi þótt viðmælandi minn hafi í viðtali bent á að þér hefði hlotnast hár fjárstyrkur úr sjóðum ESB.“
„Hvað eftirleikinn varðar þá eru það já-sinnar sem farið hafa hamförum í dylgjum og óhróðri um meirihlutann sem sagði nei, fjölmiðilinn sem ekki hafði verið keyptur inn í halelújakórinn og með kröfum um ógildingu kosninganna. Ég óska þér góðs gengis í þínum verkefnum. Veit að þú sinnir þeim af heilindum og trúmennsku og vonandi fáum við á Mogga tækifæri til að leita í þekkingu þína og reynslu á komandi mánuðum og árum.“
Magnús svarar Stefáni Einari:
„Ég myndi kunna að meta meiri hófstillingu í umræðunni og ég veit að fólk er hrætt við að tjá sig! Ég er ekki að finna það upp. Og ég fordæmi jafn hart dylgjurnar og fúkyrðin í garð ykkar Hannesar og þau sem til dæmis féllu í garð utanríkisráðherra í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar. Þau eru þeim sem láta þau falla til jafn lítils sóma, sama hvaða stjórnmálaskoðun þau aðhyllast eða hvaða skoðun þau hafa á þessari furðulega umdeildu alþjóðastofnun, Evrópusambandinu.“
Segja frá
Hannes Hólmsteinn segir að það sé ekkert að því að Magnús hafi fengið styrkinn en hann hafi átt að upplýsa um það fyrir atkvæðagreiðsluna 29. ágúst fyrst að hann hafi beitt sér opinberlega fyrir að já yrði ofan á.
Bendir Magnús Hannesi á að hann hafi svo sannarlega gert það til að mynda í tengslum við ráðstefnu sem haldin var í vor vegna áðurnefnds rannsóknarverkefnis.
Segist Magnús einnig taka það fram í kynningum á störfum sínum á vefsvæðum eins og Instagram og LinkedIn.
Vill Hannes hins vegar meina að enginn fái þennan styrk nema að viðkomandi tali vel um Evrópusambandið.
