Tekjur og gjöld ríkissjóðs ná jafnvægi í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2027 og á heildarafkoman að jákvæð um 5 milljarða króna. Langvinnur hallarekstur ríkissjóðs verður þar með stöðvaður og afkoman jákvæð í fyrsta sinn í tæpan áratug. Uppsafnaður halli ríkisins frá 2019 er um 866 milljarðar króna, þá sá halli helst rætur sínar að rekja til Covid og eldgosa á Reykjanesi. Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagráðherra, kynnti frumvarpið í morgun en það verður lagt fram á Alþingi við þingsetningu á morgun.
Gert er ráð fyrir því að skuldir ríkissjóðs verði um 2.100 milljarðar króna í lok árs 2027, eða tæplega 38% af landsframleiðslu. Markmið stjórnvalda er að skuldahlutfallið taki að lækka á næstu árum. Þannig verði dregið úr hinum mikla vaxtakostnaði ríkisins og skapað varanlegt svigrúm til uppbyggingar innviða og velferðar.
Við kynningu frumvarpsins var farið yfir ýmsa liði sem eiga að skila ríkissjóði tekjum upp á tæpa 23 milljarða króna. Bankaskattur á að skila 6 milljörðum. Gjaldtaka erlendra ferðamanna inn á ferðamannastaði á að skila 5 milljörðum, hækkað kílómetragjald á að skila 4 milljörðum og lækkun á endurgreiðslu virðisaukaskatts á íbúðarhúsnæði á að skila um 3,6 milljörðum. Ferðamannastaðirnir sem um ræðir eru Þingvellir, Gullfoss og Geysir ásamt mögulega fleiri stöðum.
Einar Steingrímsson stærðfræðingur segir um það útspil: „Auk þess legg ég til að þessu vesenismikla smáplokki verði hætt og í staðinn lagður 2.000 króna skattur á hvern flugmiða til landsins.“
Finnbjörn A. Hermannsson, forseti ASÍ, sagði við MBL að verið væri að auka álögur á almenning með kílómetragjaldinu. Fleiri taka í svipaðan streng, eins og rithöfundurinn Stefán Máni:
Bíleigendur eiga sem sagt bara að reka samfélagið? Og þá sérstaklega lágtekjufólk sem hefur ekki efni á rafmagnsbíl og landsbyggðarfólk sem ekur fleiri kílómetra og getur ekki treyst því að komast á milli staða á rafmagnsbíl.
— Stefán Máni (@Stefan_Mani_) September 7, 2026
Ásdís Kristjánsdóttir, bæjarstjóri í Kópavogi, segir það valda vonbrigðum að það eigi að hækka gjaldskrár um 5,2 prósent í ljósi þess að Seðlabankinn hafi bent á að hækkun gjaldskráa hafi átt þátt í verðbólgunni.
„Þó það er vissulega löngu tímabært markmið að skila hallalausum fjárlögum þá er ríkisstjórnin að stórum hluta fjármagna hallann með 23 milljarða króna skattahækkunum. Hið svokallaða „aðhald“ felst auk þess að verulegu leyti í frestun framkvæmda sem á að “spara” 26 milljarða, fremur en að lækka rekstrarkostnað,“ segir hún í færslu á Facebook.
„Hagvöxtur er neikvæður á sama tíma og verðbólga og vextir hafa verið á uppleið. Bætist ófriður á vinnumarkaði við blasir við hætta á kreppuverðbólgu. Ríkisstjórnin ætti að sýna fordæmi: ráðast í raunverulegt aðhald í rekstri, draga úr skattahækkunum á fólk og fyrirtæki og takmarka gjaldskrárhækkanir við verðbólgumarkmið Seðlabankans.“
Mikið hefur verið rætt um núllið sem Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra teiknaði í morgun til að tákna hallalaus fjárlög. Fjárfestirinn Agnar Tómas Möller segir þetta sýndarmennsku:
Þessi “goal-seek” excel æfing fjármálaráðherrans hlýtur að vera nýr hápunktur í sýndarmennsku ríkisstjórnarinnar pic.twitter.com/XKyVc1v2xu
— Agnar Tómas Möller (@atmoller) September 7, 2026
Andrés Magnússon á Morgunblaðinu benti svo á að þetta hafi verið gert áður en það var í Hvíta húsinu árið 1998.
Stóra núllið. pic.twitter.com/BZkM4lB9a4 — Bláa öndin 𝕏 (@blaaondin) September 7, 2026
Gjaldþrota hugmyndafræði
Jón Ferdínand Estherarson formaður Sósíalistaflokksins setur núllið í samhengi við Þýskaland og uppgang öfgaafla í landinu:
„Nú var þetta vandræðalega uppátæki fest á mynd í dag, innihaldsleysi tilefnisins gert ódauðlegt með þessari kjánalegu vísun í Svarta Núllið, rörsýn þýskra stjórnvalda á hallalaus fjárlög mörg ár aftur í tímann. Þýskalands sem er tætt í sundur af pólaríseringu og pólitískri ólgu vegna hrörnandi samfélagsinnviða sem hafa ekki hlotið fjárfestingu og stuðning í áraraðir, af nákvæmlega sömu ástæðu. Þýskalands sem verður undir stjórn AFD á næstu árum ef fram fer sem horfir. En hallalausum fjárlögum er náð, afgangur upp á 5 milljarða, jibbí jei! Eða hvað?,“ spyr hann.
„Maður má samt spyrja sig hvort að þessi 5 milljarða tala þýði mikið þegar að gert var ráð fyrir að niðurskurður ársins yrði 14,7 milljarðar. Þar á meðal 3,6 milljarða niðurskurður til heilbrigðismála, mest af til sjúkrahúsa, 1,9 milljarða niðurskurður til menningarmála og langleiðina að 3 milljörðum samtals í niðurskurð til innviða, framhaldsskóla, löggæslu, loftslagsmála, rannsókna og landhelgisgæslu.“
Segir hann að þessi niðurskurður muni skilja eftir sig sár: „Annaðhvort mun þá þurfa að spýta verulega í endurfjárfestingu í þessum málaflokkum, sem gerir alla þessa talnaleikfimi nýfrjálshyggjunnar tilgangslausa EÐA að þessir málaflokkar fá aldrei endurbót þessa niðurskurðar og molna mun undan þessum samfélagslegu innviðum okkar.“
Jón segir að verðbólgan sé fyrst og fremst vegna stöðunnar á húsnæðismarkaði og vegna tolla- og olíustríðum erlendis: „Niðurskurður til spítala á Íslandi mun hvorki byggja hús né koma á friði í Persaflóa. Það mun hins vegar kæla hagkerfið, hjálpa kreppuástandi að myndast, skerða heilbrigðisþjónustu og lífsgæði almennings og búa til frekari innviðaskuld sem seitla mun niður næstu árin og áratugina. Þetta er gjaldþrota hugmyndafræði.“
Bjó til lista
Vigdís Hauksdóttir, fyrrum þingmaður og formaður fjárlaganefndar er ekki hrifin og býr til lista:
„Rosalega er þetta þreytt og ótrúverðugt
1. Planið
2. Sleggjan
3. Hallalaus fjárlög
Staðreyndir
1. Planið var ESB
2. Sleggjan barði upp vexti og verðbólgu
3. Hallalaus fjárlög fjármögnuð með skatta- og gjaldskrárhækkunum“
Þarf að breyta frá rússneskum okurvöxtum
Stjórnarþingmenn hafa svo komið fjárlagafrumvarpinu til varnar, þar á meðal Kolbrún Baldursdóttir þingmaður Flokks fólksins sem segir:
„Engin ríkisstjórn hefur leikið þetta eftir til þessa: Fullur ríkisafgangur upp á 5 milljarða á sama tíma og fólkið í landinu er sett í algeran forgang!,“ segir Kolbrún.
„Með þessu frumvarpi er verið að tryggja tæpa 15 milljarða króna aukningu til félags- og tryggingamála. Ellilífeyrir og örorkulífeyrir hækka um 7,3% vegna baráttu Flokks fólksins, og framlög til hjúkrunarheimila aukast um 3,4 milljarða, enda hefur Inga Sæland keyrt það mál áfram af fullum þunga.“
Sigmar Guðmundsson, þingmaður Viðreisnar, tekur í sama streng:
„Hallalaus fjárlög þurfa að verða að veruleika. Þingið þarf að sýna mikið aðhald í fjárlagavinnunni. Það mun hafa mikil og jákvæð áhrif á vaxtastigið í landinu að ríkið komi út í plús. Ég undrast það mjög að stjórnarandstaðan sé með allt á hornum sér í sínum viðbrögðum. Það veit ekki á gott. Russneskir okurvextir er veruleikinn á íslandi frá lýðveldisstofnun og því þarf að breyta.“
