Það sló í brýnu milli Brynjars Níelssonar, borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins, og Gauta B. Eggertssonar, hagfræðiprófessors við Brown háskóla, eftir að Brynjar hæddist að áformum Gauta um að gera upp kosningabaráttuna fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna liðna helgi en Gauti hafði talað mikið fyrir aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Deilurnar tóku svo annan snúning þegar Helgi Brynjarsson, sonur Brynjars, hélt áfram að svara Birni Leví Gunnarssyni, fyrrum þingmanni Pírata.
Málið hófst með því að Gauti, sem var áberandi í kosningabaráttunni að tala fyrir málflutningi Já-sinna, sagði að hann ætlaði á næstunni að fara ofan í kjölinn á hvernig „refirnir eru skornir“ og vítin sem beri að varast næst þegar mál verður sett í þjóðaratkvæðagreiðslu. „Það þarf að útskýra hvaða aðferðum er beitt til að blekkja kjósendur, hvað og hverja þarf sérstaklega að varast og hver helstu einkennin eru þegar verið er að búa til tölur eða setja þær fram með þeim hætti að þær gefi villandi mynd,“ segir hann í færslu á Facebook.
Áður en Gauti ætlar í það verkefni óskaði hann eftir svörum við hver fjármagnaði kosningabaráttuna fyrir báðar fylkingar og hvort það sé rétt að hringt hafi verið í 18 ára karlmenn og þeim tjáð að þeir kynnu að þurfa að berjast í Úkraínu. Athygli vekur að Gauti er ekkert sérstaklega að beina spjótum sínum að Nei-hreyfingunni sem Brynjar studdi.
Vegi að tjáningarfrelsinu
Brynjar segir í sinni færslu á Facebook að hann sé landsþekktur fýlupúki og verði fúll ef niðurstöður séu ekki honum að skapi:
„Ég hef þó aldrei náð svo langt í biturð og svekkelsi að krefjast rannsóknar á andstæðingum mínum og að þeir verði dregnir til ábyrgðar fyrir málflutning sem mér ekki að skapi. Gauti B. Eggertsson, sem telur sig örugglega frjálslyndan og göfugri en gengur og gerist, krefst þess samt,“ segir Brynjar:
„Gauti B. Eggertsson er dæmigerður fyrir hugarfarið sem er allsráðandi innan ESB. Þar er vegið harkalega að tjáningarfrelsinu og oftast í nafni mannréttinda eða manngæsku, eins öfugsnúið og það nú er.“
Gauti svaraði honum ítarlega, þar sem landsþekktur fýlupoki saki hann um fýlu þá tekur hann því sem sérfræðiáliti:
„Ég átta mig satt að segja ekki á því hvaðan þér kemur sú hugmynd að ég hafi eitthvað á móti tjáningarfrelsi. Það sem ég geri, og mun halda áfram að gera, er að benda á ósannindi þegar þau eru borin á borð fyrir kjósendur og ætlast til þess að menn standi fyrir máli sínu með rökum. Kannski finnst þér sú krafa óþægileg og jafnvel kúgandi. Ég skil það vel. Það væri líka harðræði ef ég krefðist þess að allir landsmenn hlægju að pabbabröndurunum þínum. En krafan um að menn segi satt og svari fyrir orð sín er ekki andstæða tjáningarfrelsisins,“ segir Gauti.
„Hún er grundvöllur þess og raunar ástæðan fyrir því að hugmyndin varð til í upphafi: að mega gagnrýna ríkjandi valdhafa og heimta af þeim sannleikann. Ógnvekjandi tilhugsun, ég veit, og þér greinilega nokkuð framandi.“
Gauti segir að lýðræði sé meira en bara talning atkvæða:
„Það hvílir á upplýstri umræðu, og hún batnar ekki ef ósannindi fá að standa óhögguð af því einu að þau reyndust sigursæl. Krafan um að satt sé sagt í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu er ekki biturð. Hún er lágmarkskrafa.“
Stasi kallað til leiks
Brynjar spyr á móti hvað sé satt og rétt í pólitískri baráttu:
„Einu sinni var sósíalisminn vísindalegur sannleikur samkvæmt niðurstöðu háskólamanna. Ertu að tala um rannsókn á forsvarsmönnum Já til að sjá sem sögðu ósatt um verðið á mjólkurlítranum og tengingu sænsku krónunnar við evruna? Eða kannski um þá sem sögðu að vextir myndi lækka sjálfkrafa við inngöngu í ESB? Þú átt sennilega við þá sem reiknuðu út hvað við þyrftum að greiða í sameiginlega sjóði ESB við inngöngu. Mér leikur forvitni á að vita hverja þú vilt fá til að rannsaka þetta og ákæra,“ segir Brynjar, hann kallar til leiks hina alræmdu leyniþjónustu gamla Austur-Þýskalands.
„Gamlir Stasi menn eru kannski á lífi og á lausu. Það er nú þannig í pólitík að allt sem sagt er þarf ekki staðreynd heldur skoðanir og jafnvel misvel rökstuddar. Þetta er hluti af pólitík og bróðir þinn þekkir það örugglega. Það er nú einu svo að tjáningarfrelsið er fyrir alla en ekki bara gáfaða fólkið upp í háskóla, sem þolir ekki andstæðar skoðanir.“
Gauti svarar honum lið fyrir lið, hvað sé satt og rétt sé ekki sérlega flókið:
„Þegar hringt er í átján ára stráka og þeim sagt að við þeim blasi herskylda í ESB-her, sem ekki er til, og skotgrafir í Úkraínu, þá er ekki á ferð djúp heimspekileg gáta um hvað sé „satt og rétt". Þetta heitir á íslensku að ljúga,“ segir Gauti.
„Þegar hringt er í ungt fólk og því sagt að Ísland þurfi að borga skuldir annarra ríkja innan ESB, og jafnvel ellilífeyri fólks í öðrum löndum(!), er heldur ekki við djúpt heimspekilegt viðfangsefni að glíma. Þetta heitir líka lygi, enda væri slíkt beinlínis bannað samkvæmt 125. grein sáttmála ESB, sem er hluti af frumrétti sambandsins“
Þess vegna þurfi að fá staðfest hvort þessi flökkusaga um herskyldusímtölin sé sönn:
„Og þar liggur munurinn sem vefst fyrir þér en kallar ekki á heimspekilegar vangaveltur: „Aðildarviðræður við ESB eru óskynsamlegar" er skoðun. Hún á fullkomlega rétt á sér. „Þú getur lent í skotgröfum í Úkraínu" er lygi. Tjáningarfrelsið ver hvort tveggja, en aðeins annað stenst skoðun,“ segir Gauti. Þetta snúist um að bæta lýðræðislega umræðu, það hafi aldrei hvarflað að honum að stunda Stasi-njósnir um einstaklinga eða að fangelsa fólk.
„Það vekur óneitanlega athygli mína að umræða um sannleikann skuli samstundis kveikja í huga þér Stasi og refsingar. Skrítið að það eitt að skoða sannleiksgildi kosningabaráttu Áfram Íslands veki slík hugrenningatengsl.“
Margir tóku undir með Gauta, þar á meðal rithöfundurinn Guðmundur Andri Thorsson sem sagði bara: „Ippon.“ Elva nokkur sagði slíkt hið sama og bætti við: „Ég hef ekki séð Brynjar eins innilega kjöldreginn.“
Svaraði með athugasemd um gáfnafar
Björn Leví mætti svo með spurningu fyrir Brynjar, sem sé hvort honum þyki það boðlegt að frambjóðendur eða talsmenn ljúgi að kjósendum, athygli vekur að Björn Leví er heldur ekki að beina spjótum sínum að Nei-hreyfingunni sérstaklega.
„Er enginn séns á að slíkar lygar gætu verið svo miklar að þær ættu að varða við lög á einhvern hátt? Af því að það er nú ansi vel þekkt að tjáningafrelsið sé notað sem skjöldur til þess að verja ýmis konar árásir. Meiðyrði eru sem dæmi hluti af almennum hegningarlögum. Wales var nýlega að gera lygar frambjóðenda í aðdraganda kosninga glæpsamlegar,“ segir hann.
„Grunnspurningin er sem væri áhugavert að heyra svar við frá þér. Finnst þér alltaf vera hægt að grípa í "tjáningarfrelsi" sem svar við hverju sem frambjóðendur eða talsmenn segja við kjósendur? Eru fræðilega til mörk á því tjáningarfrelsi og hvar finnst þér að þau ættu að liggja?“ Sjálfur telur hann að það ætti að vera glæpsamlegt, sama eigi við um umsagnaraðila. „Ég hef heyrt umsagnaraðila beinlínis ljúga að þingmönnum í nefndum. Mér finnst það vera þó nokkuð alvarlegt mál, að ljúga að kjörnum fulltrúum á vettvangi Alþingis. Ætti það að vera glæpsamlegt að þínu mati?“
Brynjar svaraði mjög stuttlega: „Gáfur þínar hafa ekki aukist við að hætta þingi, sama óskiljanlega þvælan.“
Björn Leví gerði sérstaka færslu á sinni Facebook síðu. „Borgarstjórnarfulltrúi hérna að vera rosalega sniðugur. Í staðinn fyrir að svara einfaldri spurningu kemur bara ásökun um skort á gáfum,“ segir hann og endurtekur spurninguna.
Móðguðust báðir yfir athugasemdum
Helgi Brynjarsson, starfsmaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, mætti þá og svaraði honum:
„Getur ástæðan ekki verið sú að spurningin þín er í engu samræmi við þær umræður sem höfðu átt sér stað, þ.e. um þrá Gauta B. Eggertssonar um að refsa þeim sem voru á öndverðu meiði við hann um ágæti aðildarviðræðna að ESB?,“ spyr Helgi á móti og bætir við að spurningin feli ekki í sér þekkingu á tjáningarfrelsi: „
„Stutta svarið er já. Það sem frambjóðendur og almenningur segir í aðdraganda kosninga er varið af tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar og Mannréttindasáttmála Evrópu. Það eru svo fræðileg mörk á tjáningarfrelsinu og má finna þau í 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, sem eiga ekki á nokkurn hátt við um orðræðuna í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Ekki einu sinni þegar já-sinnar héldur því fram að mjólkin kostaði tæplega 400 kr eða að sænska krónan væri tengd við evru.“
Björn Leví þakkaði fyrir svarið en virtist móðgaður yfir athugasemd Brynjars:
„Þá svarar maður öðruvísi en að gera lítið úr gáfum fólks. Svona sem kjörinn fulltrúi. Ég er að spyrja um þetta af því að það var einmitt verið að gera þetta ólöglegt í Wales. Mig langaði til þess að vita hvar hann vildi hafa mörkin. Hann nennti greinilega ekki að svara því en nennti skítkasti í staðinn,“ segir hann. „Fyrirmyndarfulltrúi þar á ferð (augljóslega kaldhæðni).“
Helgi lenti svo í deilum við Magnús nokkurn á þræðinum, móðgaðist Helgi þá yfir að vera líkt við smákrakka og vildi ekki eiga í samskiptum við mann sem sýndi af sér slíkan dónaskap, sem verður að teljast sérstakt í ljósi ummæla föður hans um gáfnafar Björns Levís:
„Það er miður að sumir já-sinnar geta ekki einu sinni átt í eðlilegum samræðum þrátt fyrir að kosningin sé búin, heldur halda áfram sama fúkyrðaflaumnum og fyrir kosningar. Þessi hegðun spilaði örugglega sinn þátt í því að þjóðin hafnaði málflutningi já-sinna.“
