Bryndísi Matthíasdóttur hagfræðingi brá í brún þegar 13 ára dóttir hennar spurði hana hvort hún vildi láta sprengja Ísland eftir að Bryndís sagðist hafa kosið já í nýafstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið.
Bryndís segir frá þessu í pistli á Vísi þar sem hún lýsir áhyggjum af áhrifum pólitísks hræðsluáróðurs og rangfærslna á samfélagsmiðlum á börn og ungmenni.
Þegar Bryndís spurði dóttur sína hvers vegna henni dytti þetta í hug var svarið sláandi.
„Krakkarnir í spjallhópnum sögðu að ef svarið yrði já þá kæmi Trump og myndi sprengja Ísland.“
Bryndís spurði hvort hún tryði því sjálf.
„Nei. En það segja það samt allir,“ svaraði dóttirin.
Um þrjátíu krakkar á hennar aldri eru í umræddum spjallhópi.
Pólitískum hræðsluáróðri beint að börnum
Bryndís segist fyrst hafa velt því fyrir sér hvað foreldrar barnanna væru að segja þeim en fljótlega talið líklegra að hugmyndirnar ættu rætur að rekja til samfélagsmiðla. Hún hafi áður haft áhyggjur af ýmiss konar skaðlegu efni sem dóttir hennar gæti rekist á þar, en pólitískur hræðsluáróður hafi ekki verið ofarlega á þeim lista.
Það hafi breyst eftir kosningarnar.
Bryndís bendir á að samfélagsmiðlar séu orðnir ein helsta upplýsingaveita ungs fólks. Þar séu það hins vegar ekki endilega bestu eða málefnalegustu rökin sem fá mesta dreifingu heldur skilaboð sem vekja sterkar tilfinningar á borð við ótta, reiði og hneykslun.
Hún segir ungum notendum hafa borist ýmis skilaboð í aðdraganda kosninganna. Meðal annars hafi því verið haldið fram að Ísland myndi glata fullveldi sínu, að áframhaldandi aðildarviðræður jafngiltu sjálfkrafa inngöngu í Evrópusambandið og að ungt fólk yrði sent í „evrópskan her“. Þá hafi jafnvel verið látið að því liggja að Ísland yrði lagt í rúst ef kosið yrði á „rangan“ hátt.
Áhyggjuefni fyrir okkur öll
Bryndís tekur fram að ekki sé hægt að fullyrða að slíkur áróður hafi haft úrslitaáhrif á kosningarnar, þar sem nei varð ofan á. Hún telur engu að síður fulla ástæðu til að ræða hvaða áhrif slík skilaboð geti haft á börn og framtíðarkjósendur.
„Ef 13 ára barn getur setið uppi með þá hugmynd að pólitísk afstaða foreldra þess leiði til þess að Ísland verði sprengt, þá ætti það að vera áhyggjuefni fyrir okkur öll, óháð því hvernig við kusum,“ skrifar Bryndís.
Hún segir lýðræðislega umræðu bíða skaða þegar hræðsla og rangfærslur fá meira vægi en staðreyndir. Slíkt geti aukið sundrung, grafið undan trausti til stofnana og fjölmiðla og beint athyglinni frá raunverulegum úrlausnarefnum að ímynduðum ógnum.
Bryndís ræddi málið við dóttur sína og fullvissaði hana um að hún vildi vitaskuld ekki láta sprengja Ísland. Hún hefði einfaldlega aðra sýn á hvað væri landinu fyrir bestu og vildi meðal annars sterkari gjaldmiðil og meiri stöðugleika.
Þau rök reyndust þó ekki jafn áhrifamikil á 13 ára eyru.
„Þau vöktu ekki hræðslu, reiði eða hneykslun,“ segir Bryndís.
