Hatrammar skilnaðardeilur hafa nú ratað ítrekað fyrir dómstóla, en nú síðast staðfesti Landsréttur að ekki væri ástæða til að víkja frá helmingaskiptareglu við fjárslit hjóna sem eiga enn eftir að klára fjárslit sín þrátt fyrir að hafa slitið samvistum á árinu 2017. Einkum hefur í málinu verið deilt um fasteign sem var keypt á hjúskapartímanum en konan krafðist þess að henni yrði haldið fyrir utan skiptin.
Þegar hjón skilja er meginreglan sú að skírri hjúskapareign hvors um sig er skipt til helminga. Þessi regla nefnist í daglegu tali helmingaskiptareglan. Hún er þó ekki án undantekninga. Ein slík undantekning nefnist skáskiptaregla en henni má stundum beita í tilvikum þar sem beiting helmingaskiptareglu væri bersýnilega ósanngjörn.
Mál þetta varðar hjón sem hófu sambúð á árinu 2012 og giftu sig tveimur árum síðar. Konan, sem er af erlendum uppruna, átti fasteign fyrir hjúskapinn sem var gerð að séreign hennar með kaupmála. Þar héldu hjónin sameiginlegt heimili þar til maðurinn flutti út á árinu 2017, tæpum þremur árum eftir að hjónabandið hófst, og þau slitu þar með samvistum. Það var þó ekki fyrr en tveimur árum síðar sem hjónin leituðu til sýslumanns og óskuðu eftir skilnaði að borði og sæng. Slíkur skilnaður var ekki veittur þar sem samkomulag náðist ekki um fjárslit. Árin liðu og fór maðurinn þá að sækjast eftir skilnaði og uppgjöri eigna en konan vék sér undan því. Árið 2024 leitaði maðurinn í tvígang til dómstóla, annars vegar til að fá það í gegn að bú þeirra hjóna yrði tekið til opinberra skipta og svo til að fá formlega í gegn skilnað að borði og sæng. Skiptastjóri var skipaður og hefur reynt að klára málin en til þess þurfti að fá niðurstöðu um hvernig ætti að fara með fasteign sem var keypt rétt áður en hjónin slitu samvistum og eins við hvaða dag ætti að miða fjárskiptin.
Eign metin á 51,5 milljónir
Umþrætt fasteign var keypt á árinu 2017, rétt fyrir samvistarslitin. Eignin var skráð sem hjúskapareign konunnar og eins var hún ein greiðandi íbúðalána. Konan vildi meina að maðurinn hefði ekki komið nálægt kaupunum og eins hefði hann ekkert komið nærri rekstri eignarinnar og viðhaldi. Maðurinn hefði verið eignarlaus og skuldugur við upphaf hjúskaparins. Þau áttu engin börn, töldu ekki sameiginlega fram til skatts, áttu engar sameiginlegar eignir eða skuldir og hefðu aldrei verið með sameiginlegan fjárhag. Helmingaskiptareglan eigi að jafna stöðu hjóna við hjúskaparlok en í þessu tilviki hafi engin ástæða verið til slíks þar sem þau hafi verið með fjármálin aðskilin.
Maðurinn sagði aðra sögu. Við upphaf sambúðar hafi þau hjónin búið í hans eign. Hann hafi svo hætt að borga af lánunum og misst eignina. Engu að síður hafi hann verið með tekjur og þær hafi verið nokkru hærri en tekjur konunnar. Vísaði hann til þess að þau hafi haldið saman heimili og að tekjur hans hafi runnið í sameiginlegan rekstur heimilisins. Umþrætta íbúðin hafi verið sameiginleg fjárfesting og hann meðal annars lagt töluvert fé inn á sameiginlegan söfnunarreikning þegar þau hjónin voru að safna fyrir útborgun. Hann hafi eins hjálpað til við að standsetja íbúðina eftir kaupin. Rétt væri að hann hefði ekki verið skráður fyrir íbúðinni og ekki fyrir lánum en þannig var málum skipað þar sem hann hafði misst íbúð vegna vanskila og því ekki í stöðu til að taka lán. Eins benti hann á að eign sem konan átti fyrir hjónabandið var gerð að séreign með kaupmála. Enginn kaupmáli var þó gerður um hina eignina og því augljóst að konan hafi vitað að íbúðin yrði þá hjúskapareign.
Íbúðin var keypt á 32,35 milljónir og var í fyrra metin á 51,5 milljónir. Konan taldi manninn ekkert tilkall eiga til verðmætamyndunarinnar enda hefðu þau slitið samvistum rétt eftir kaupin. Maðurinn benti á að þau hafi ekki farið fram á skilnað að borði og sæng fyrr en á árinu 2019 og ekki fengið slíkt í gegn fyrr en á árinu 2024, en tafirnar megi alfarið rekja til hátternis konunnar. Því væri sanngjarnt og eðlilegt að hún bæri hallann af töfunum og hann fengi hlut í verðmætaaukningunni. Eins taldi hann að konan skuldaði sér leigugreiðslur frá kaupunum en eignin hafi verið gerð út í skammtímaútleigu og konan haft tekjur af henni umfram kostnað.
Ekki skammvinnt hjónaband
Skáskiptum er einkum beitt þegar hjúskapur er skammvinnur. Konan vildi meina að það ætti við hér enda hafi þau slitið samvistum eftir tæplega þriggja ára hjónaband. Héraðsdómur hafnaði því að um skammvinnt hjónaband hefði verið að ræða enda hafi skilnaður að borði og sæng ekki gengið í gegn fyrr en árið 2024, 10 árum eftir að hjónabandið hófst. Landsréttur bætti því við að hjónin hefðu verið í sambúð í nokkur ár áður en þau giftu sig og hefði því heildarsambúðin varað í um fimm og hálft ár.
Niðurstaðan var því sú að helmingaskiptareglan stendur en konan fær þó að draga frá kostnað vegna reksturs eignarinnar og afborgana lána. Niðurstaðan var jafnframt sú að miða eigi fjárskiptin við daginn sem hjónin óskuðu fyrst eftir skilnaði að borði og sæng árið 2019.
Héraðsdómur hafði fallist á að gera konunni að greiða leigu til mannsins frá samvistarslitunum, eða 110 þúsund krónur á mánuði. Landsréttur felldi það ákvæði þó niður enda hefði ekki verið sýnt fram á hvort konan og þá hversu lengi hún hefði búið í eigninni.
