Viðbrögð við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar halda áfram að streyma inn á samfélagsmiðla. Meðal þeirra sem tjá sig er já-sinni sem segir yfirstéttina hafa unnið en nú sé tími fyrirgefningarinnar runninn upp.
Haukur Arnþórsson stjórnsýslufræðingur og þjóðfélagsrýnir hvatti til þess fyrir atkvæðagreiðsluna að já yrði ofan á. Hann skrifar í Facebook-pistli:
„Þjóðin tapaði : íslenska yfirstéttin vann.“
Haukur segir hins vegar að nú þurfi að fyrirgefa eftir öll það sem var látið flakka í kosningabaráttunni:
„Nú þurfa allir Íslendingar að fyrirgefa andstæðingum sínum í kosningunum – sérstaklega auðvitað þeir sem beittu sér í hita leiksins. Ekki má draga vini, ættingja og kunningja í dilka eftir afstöðu þeirra til aðildarsamninga, heldur gleyma hvernig hver og einn kaus. Þetta er búið – sérhverjum slag þarf að ljúka og við erum öll á sama báti.“
Haukur telur ljóst að meirihluti Íslendinga sé ekkert sérstaklega hrifinn af alþjóðasamvinnu:
„Hafa verður í huga að talið er að meirihluti Íslendinga hafi verið á móti aðildinni að NATO, að EFTA og að EES. Nokkuð er ljóst að þjóðinni hugnast ekki samvinna við nágrannaþjóðir enda þótt fyrir liggi að mikill ábati á mörgum sviðum fylgi slíku samstarfi. Það er athyglisverð staðreynd að Alþingi, fulltrúalýðræðið, bjargaði okkur í þessum nefndu málum. Þetta Bjartur í Sumarhúsum einkenni er með ólíkindum.“
Mistök?
Haukur telur að mögulega hafi ríkisstjórnin átt að ráðast í aðildarviðræður án þess að spyrja þjóðina með þessum hætti:
„Hér má skjóta inn í að þegar stjórnarandstaðan setti sig í vor á Alþingi upp á móti þjóðaratkvæðagreiðslunni – sem þó var hennar baráttumál gagnvart jóhönnustjórninni – þá hefði verið klókt að verða við andmælum hennar og hefja viðræður við ESB án atkvæðagreiðslu. Fræðimenn höfðu allan tímann efasemdir um hana, bæði vegna eðlis hennar sem ákvörðunartökuforms og þess að Íslendingar vilja ekki samninga við nágrannaríkin.“
Íslendingar séu hins vegar greinilega hrifnir af því að beita nágrannaþjóðir sínar hörðu:
„Þá er þjóðin veik fyrir einhliða sigrum á nágrönnum sínum (jafngott að við erum smáþjóð) og er hún talin hafa verið einhuga um útfærslu landhelginnar á sínum tíma, aftur og aftur – og svo vildi hún hörku í IceSave, þar sem hagstæðari samningur lá á borðinu. Þá var hún einhuga um lýðveldisstofnunina 1944, sem var óheiðarlegur gerningur gagnvart hernumdu ríki. Ekkert heldur þjóðin þó meira upp á en þann sigur – en hefur gleymt að við urðum sjálfstæð 1918. Ofbeldissigurinn er aðalatriðið en ekki sigurinn með samningum.“
Auðmagn
Haukur telur ljóst að fjárhagslegur styrkur nei-hreyfingarinnar og falsfréttir og lygar hafi ráðið einna mestu um úrslitin:
„Í ljós hefur komið að í núverandi fjölmiðlaumhverfi ... gefur auðmagni nokkuð frjálst spil. Það gerði það í Brexit, sem varð frægt fyrir falsfréttir og lygar og það gerðist hér, í gær, þar sem fals, lygar, hálfsannleikur, smáatriði tekin úr samhengi og fölsk hugrenningatengsl léku aðalatriði. Einkum undir forystu Morgunblaðsins, sem er fjármagnað að íslensku stórauðvaldi. Svipað gerðist tvisvar í IceSave málinu.“
„Sú hætta – að auðmagn eigi auðveldara en áður með að kaupa sér niðurstöður í þjóðaratkvæðagreiðslum – bætist nú við hinar almennu stjórnmálalegu hættur sem beint lýðræði og þjóðaratkvæðagreiðslur bera með sér, t.d. hættuna á að kosið sé um frammistöðu stjórnvalda eða eitthvað annað en málefnið sem er til umræðu.“
